“Ma trận” giấy phép, doanh nghiệp sợ văn bản

Tuy nhiên sau một tháng, vẫn chưa có bất kỳ thông báo chính thức nào cho thấy, đã bỏ được bao nhiêu trong số hơn 300 giấy phép “con” tồn tại tới thời điểm này.

Điều kiện kinh doanh thành “giấy phép”

Tiến sĩ Đinh Văn Ân (Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) - Tổ phó Tổ công tác thi hành Luật Doanh nghiệp cho biết, Tổ Công tác trước đó đã rà soát và đề nghị Chính phủ bãi bỏ 43 văn bản quy định liên quan đến điều kiện kinh doanh trong tháng 9/2008, tuy nhiên hiện nay vấn đề đó tạm chưa bàn đến. Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Tổ Công tác làm việc lại với các bộ, ngành, rà soát kỹ lưỡng hơn các loại giấy phép, điều kiện đăng ký kinh doanh và có đề xuất cụ thể. Tuy nhiên đến thời điểm này (28/9), Tổ Công tác vẫn chưa bố trí làm việc được với các bộ, ngành. Như vậy, trên thực tế thì dù Nghị định đã “quyết”, nhưng giấy phép “con” vẫn đã và đang tồn tại.

Qua cuộc rà soát của Tổ công tác về thi hành Luật Doanh nghiệp, tại 15 lĩnh vực kinh doanh có điều kiện (an ninh trật tự, tài chính ngân hàng, xây dựng, công thương, giáo dục...) với hơn 400 ngành nghề cho thấy, hầu hết các quy định về điều kiện kinh doanh (ĐKKD) đều thiếu rõ ràng, khá phân tán. Nếu đối chiếu với Luật Doanh nghiệp thì trong số này, quy định về ĐKKD của 50 ngành nghề không đủ tính hợp pháp.

Theo ông Trần Hữu Huỳnh, Trưởng ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các loại giấy phép không nằm trong luật, pháp lệnh, nghị định, gọi là giấy phép “con”. Bên cạnh đó còn một loại được cài trong các quy định của văn bản bản pháp luật, cũng gọi là giấy phép “con”.

ĐKKD hầu hết được quy định bằng quyết định hoặc thông tư hướng dẫn của các bộ, ngành, trong đó có những quy định chung chung, không cần thiết hoặc khó kiểm chứng. Ví dụ với hoạt động giới thiệu việc làm, các quy định như phải có “trụ sở ổn định, đặt ở nơi thuận tiện”, cán bộ lý lịch phải “rõ ràng, phẩm chất đạo đức tốt” thực ra là thừa. Với hoạt động kinh doanh đại lý dịch vụ chuyển phát thư, Pháp lệnh chỉ quy định hợp đồng đại lý lập thành văn bản nhưng nghị định hướng dẫn quy định phải đăng ký. Tiếp đến Thông tư lại biến thành “nộp hồ sơ, thẩm tra hồ sơ và cấp giấy xác nhận đăng ký hợp đồng”.

Theo thống kê của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và của Tổ công tác thi hành Luật Doanh nghiệp, hiện nay có tới 300 loại giấy phép “con”. Hiện nhiều ĐKKD được ban hành hết sức chủ quan, thiếu thực tế và nó là lực cản cho sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên các bộ, ngành đều cho là những giấy phép đó rất cần thiết cho công tác quản lý.

Quen cách làm cũ?

Với những ngành nghề, lĩnh vực, nếu văn bản luật chưa thể điều chỉnh hết, tư tưởng chỉ đạo của Chính phủ đã rất “mở”. Ngoài việc kéo dài thời hạn tới 2 năm để bỏ giấy phép “con” (từ năm 2006 khi Luật Doanh nghiệp có hiệu lực tới nay), thì Chính phủ cũng khuyến khích các bộ, ngành, địa phương rà soát, nếu thấy quy định nào hợp lý, cần thiết cho công tác quản lý thì phải đề nghị “nâng cấp”, bổ sung trong các nghị định, quyết định của Thủ tướng, thậm chí có thể đề nghị để Quốc hội sửa Luật. Đáng tiếc là chủ trương này chưa nhận được sự ủng hộ từ nhiều bộ, ngành. Lý do của việc này, theo ông Đinh Văn Ân cũng không  hẳn do bộ, ngành nhằm thu vén quyền lợi, mà còn do quen với cách làm cũ.

“Trách nhiệm chung, các bộ phải chủ động công bố, thống kê các ĐKKD do bộ mình quản lý, các giấy phép hiện đang còn hiệu lực, để doanh nghiệp (DN) biết. Việc công khai này góp phần vào mục tiêu chủ động minh bạch, công khai và giúp giảm thiểu chi phí”, ông Trần Hữu Huỳnh, Trưởng ban Pháp chế VCCI nhấn mạnh. Theo ông Huỳnh, trên thực tế ít có DN khiếu nại cơ quan nhà nước, kể cả khi bị áp theo những quy định phiền hà không cần thiết. Một phần có thể do DN không biết, phần khác do... “không dám”. Chính từ “ma trận” giấy phép mà nhiều khi DN chấp nhận tiêu cực phí “bôi trơn”, miễn là được việc. 

Thật buồn khi có doanh nghiệp phát biểu rằng, họ không sợ cạnh tranh với nước ngoài, mà chỉ sợ nhất những rào cản từ các loại quy định lỗi thời.