Mẹ có 50 con là nhà báo

Mẹ nhớ lại, sau 30/4/1975 độ dăm tháng, trong niềm vui miền Nam giải phóng chen lẫn nỗi khắc khoải chờ đợi đứa con trai duy nhất từ chiến trường trở về thì mẹ nhận được tin đau đớn. Con trai mẹ, anh Nguyễn Văn Hòe đã hy sinh tại mặt trận phía Nam ngày 4/1/1973. Xót xa hơn, kể từ khi tình nguyện lên đường vào mặt trận năm 1968 đến lúc hy sinh, mẹ không hề nhận được lá thư nào của con gửi về. Chiến đấu trong binh chủng đặc công, địa bàn hoạt động trải rộng nên cả đến nơi ngã xuống của con, mẹ cũng không được biết. Đã 36 năm qua, mẹ không biết hài cốt anh Nguyễn Văn Hòe mai táng ở nghĩa trang nào mà tìm kiếm, cất bốc đưa về quê hương.

 

Mẹ Tồng trong vòng tay các con.

Ngước nhìn di ảnh con, mẹ Tồng thẫn thờ nói: “Tôi thương nó lắm. Mang thai được 7 tháng thì bố nó qua đời trong nạn đói năm 1945 khủng khiếp. Nó ra đời trong nỗi đau mất cha, mẹ thiếu sữa vì đói khát, gia cảnh túng bấn. Cả thôn Trường, xã Thanh Lĩnh, Thanh Chương đều đói. Từ thị xã Vinh lên thị trấn Dùng người chết đường, chết chợ không kịp chôn. May mà đất nước độc lập, người cày có ruộng, bà con xóm giềng đùm bọc, nương tựa, tui mới nuôi nó nên người”. Ơn sâu cách mạng, mẹ hăm hở tham gia phong trào “bình dân học vụ”, “kháng chiến kiến quốc”, “hũ gạo nuôi quân”, “áo ấm mùa đông chiến sĩ”. Rồi mẹ được đoàn thể tín nhiệm giao phụ trách phụ nữ cứu quốc xã nhiều năm. Hòa bình lập lại, mẹ làm Phó Chủ tịch xã Thanh Lĩnh, gánh vác công tác chính quyền và đoàn thể liên tục 25 năm.

Những năm 1965 – 1966, chiến tranh phá hoại miền Bắc lan tới vùng đất Thanh Chương. Xã Thanh Lĩnh nằm trong tâm trọng điểm bắn phá của máy bay Mỹ. Vượt lên bom đạn khốc liệt, mẹ cùng dân quân chuyển hàng quân sự, cứu thương, sơ tán thiết bị máy móc ra khỏi thị trấn Dùng. Ngày ấy, anh Hòe, đã lớn và trở thành trụ cột, niềm tự hào của mẹ. Lớp lớp trai làng lần lượt ra trận. Sẻ chia với hoàn cảnh neo đơn của mẹ, lãnh đạo địa phương đã mấy lần cân nhắc không đưa con trai mẹ vào danh sách tuyển quân. Nhưng mẹ biết đất nước đang cần, nên đầu năm 1968, anh Hòe xúng xính trong bộ quân phục, khoác ba lô lên đường. Mẹ cố giấu giọt nước mắt, cầm tay con dặn dò “ra đi chân cứng đá mềm”, phấn đấu cho bằng anh bằng em... Tiễn con ra tận bến đò Dùng, mẹ như hút hồn theo cánh tay vẫy mỗi lúc một xa. Mẹ cũng không nghĩ đấy là hình ảnh cuối cùng về đứa con mẹ từng mang nặng đẻ đau trong tang tóc, đói khát, dưới căn nhà xiêu vẹo, gió lùa bốn phía.

 Chiến tranh đã lùi xa, ngày được Đảng, Nhà nước, Quốc hội phong tặng danh hiệu cao quý “Mẹ Việt Nam Anh hùng”, mẹ thắp hương trước di ảnh của con mà nước mắt chứa chan. Với mẹ, giây phút ấy, niềm vinh dự, pha đậm nỗi xót xa, trống vắng biết nhường nào. Cuối năm 1997, sau khi nhận trách nhiệm chăm sóc, phụng dưỡng suốt đời mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Tồng, thay mặt Ban Biên tập Báo Nghệ An, tôi cùng một số nhà báo lên Thanh Lĩnh, Thanh Chương thăm mẹ. Trong căn nhà tình nghĩa ba gian còn thơm mùi vôi vữa, chúng tôi lau rửa bàn thờ, đặt lại di ảnh liệt sĩ Nguyễn Văn Hòe, thắp hương kính cáo trước vong linh anh, chính thức kể từ giờ này tất cả 50 nhà báo là con của mẹ, phần nào thay anh chăm sóc, nuôi dưỡng mẹ quãng đời còn lại. Tôi nhớ, năm ấy, mẹ đã bước sang tuổi 79. Khi tôi trao số tiền tháng đầu trợ cấp của Báo Nghệ An cho mẹ, mẹ xúc động quay mặt phía bàn thờ con thảng thốt khấn: “Hòe ơi, thế là từ nay mẹ không cô đơn nữa. Mẹ đã có các anh, các chị nhà báo chăm nom khi trái gió trở trời”.

 Sau ngày Báo Nghệ An lên thăm, các đoàn thể ở Thanh Lĩnh đã mang cây ăn quả đến trồng trong vườn và thay nhau chăm nom, giúp đỡ mẹ. Căn nhà như ấm cúng hẳn lên. Sau đấy, Ban Biên tập Báo chủ động gặp gỡ lãnh đạo địa phương sẻ chia trách nhiệm chăm sóc lâu dài mẹ Nguyễn Thị Tồng. Số điện thoại của Tổng Biên tập, các Phó Tổng Biên tập, công đoàn, văn phòng Báo Nghệ An được thông báo cho Đảng ủy, chính quyền xã Thanh Lĩnh và người thân nội tộc của mẹ Tồng. Và từ đấy, như một nề nếp, hàng tháng hoặc vào dịp Tết cổ truyền, ngày Báo chí Việt Nam, ngày Thương binh liệt sĩ, Báo Nghệ An đều cử cán bộ mang tiền trợ cấp, quà bánh lên trao tận tay cho mẹ. Các nhà báo đi công tác về Thanh Chương đều tìm đến thăm hỏi, động viên mẹ. Những thời khắc đầm ấm ấy, mẹ xăng xái hái hoa quả trong vườn gửi biếu các đồng chí lãnh đạo và anh chị em cơ quan Báo.

Tuổi mẹ càng cao, sức khỏe càng giảm, lúc trái gió trở trời, mẹ đau yếu, Báo Nghệ An đưa xe lên tận nhà đón về TP Vinh chăm sóc. Mẹ gần như thuộc hết tên các nhà báo trong Tòa soạn. Mỗi khi nhận được tiền trợ cấp, quà bánh mẹ lại hỏi thăm sức khỏe các thế hệ Tổng biên tập như: Các anh Nguyễn Thanh Tiên, Nguyễn Thế Kỷ, chị Phan Thị Liên, nhà báo Hồ Ngân, Minh Phúc và mới đây là Tổng Biên tập Bùi Sỹ Hoa. Riêng tôi, từ năm 1997 tới nay, mỗi khi mẹ đau yếu, mệt mỏi cần xuống TP Vinh điều trị, an dưỡng, cả những chuyện khúc mắc trong gia đình, mẹ đều nhắn gọi nhờ giúp việc này, việc nọ.

Đã như thành lệ, nhận được tin mẹ Tồng không được khỏe, cả cơ quan Báo sốt sắng, lo toan như ruột thịt của mình. Chẳng ai bảo ai nhưng đều cùng một tâm trạng lo nghĩ, mẹ như quả chín nẫu trên cành, gió, mưa biết rụng lúc nào. Đã nhận làm con thì cho phải đạo. Mẹ cần sự chân tình chia sẻ, đồng cảm hơn mọi giá trị vật chất. Phải vậy chăng mà suốt 13 năm các thế hệ làm báo ở Báo Nghệ An không một ai phôi phai đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, thủy chung, hiếu nghĩa làm con mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Tồng.