Methadone - ”Quả đấm thép”

Điều trị bằng liệu pháp Methadone đã giúp nhiều người từ bỏ được ma túy.

 

Sau 4 năm hoạt động, Chương trình Methadone tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Báo GĐ&XH đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Đức Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS xung quanh vấn đề này.

- Chương trình Methadone đã đưa lại rất nhiều hiệu quả trong việc phòng chống HIV/AIDS. Thứ nhất, giảm tần suất sử dụng heroin. Việc sử dụng heroin đã giảm đi đáng kể về tần suất và liều sử dụng ở người bệnh tham gia điều trị. Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ sử dụng các chất dạng thuốc phiện đã giảm từ 100% (ở tất cả người bệnh trước khi bắt đầu điều trị) xuống còn 14% sau 24 tháng điều trị, ngay cả những người bệnh còn sử dụng heroin, tần suất sử dụng cũng đã giảm rõ rệt (từ 60 lần/tháng xuống 1-2 lần/tháng sau 3 tháng điều trị).

Thứ hai, cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh. Đa số người tham gia điều trị đã có những cải thiện về sức khỏe, chuyển biến tích cực về thái độ cũng như cuộc sống (thang đo chất lượng cuộc sống tăng từ 69 lên 81 điểm cho sức khoẻ). Nhiều người bệnh trước đây chưa có việc hiện nay đã và đang tích cực tìm việc làm,  dành thời gian hỗ trợ gia đình.

Thứ 3, góp phần cải thiện về tình hình an ninh trật tự và an toàn xã hội. Tỷ lệ người bệnh có các hành vi vi phạm pháp luật trong nhóm người bệnh tham gia điều trị giảm rõ rệt. Cụ thể, với 40% người bệnh có hành vi vi phạm pháp luật tại thời điểm trước khi tham gia điều trị, sau 9 tháng giảm xuống còn 1,39%.

Ngoài ra, chương trình còn góp phần làm giảm sự lây truyền HIV và các bệnh lây truyền qua đường máu như viêm gan B, C và bệnh giang mai; giảm hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV. Nếu như trước điều trị có tới trên 86,9% số bệnh nhân có hành vi tiêm chích ma túy, sau thời gian tham gia điều trị đã giảm dần (6 tháng điều trị, tỷ lệ này chỉ còn 53,9%, 24 tháng giảm xuống còn 42,4%).

- Ngoài những thuận lợi thì khó khăn cũng nhiều. Hệ thống pháp luật hiện hành về điều trị thay thế nói chung và điều trị Methadone nói riêng vẫn quy định việc hạn chế mở rộng điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế. Chưa có quy định về điều kiện của đối tượng và quy trình xét chọn đối tượng được tham gia điều trị Methadone. Hoạt động quản lý nhà nước về lĩnh vực phòng, chống ma túy nói chung và quản lý người nghiện ma túy nói riêng do ngành công an và ngành lao động, thương binh và xã hội quản lý.

Giá thành điều trị Methadone không đáng kể Chi phí vận hành một cơ sở điều trị Methadone điều trị cho 250 người bệnh chỉ vào khoảng 1,4 tỷ đồng/năm. Chi phí điều trị tính bình quân trên một người bệnh chỉ là 15.435 đồng/ngày, trong đó tiền thuốc khoảng 7.000 đồng/1 người bệnh/1ngày (giá thuốc hiện nay là giá nhập khẩu; tiền mua thuốc sẽ giảm đi khi Methadone được sản xuất trong nước). Theo nghiên cứu của nhiều nước trên thế giới với 1 USD Mỹ chi cho chương trình Methadone sẽ tiết kiệm được 7 USD Mỹ cho các vấn đề khác phát sinh như pháp luật, y tế. Ông Phạm Đức Mạnh– Phó Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS (Bộ Y tế)

Hiện chưa có quy định về việc bảo đảm an toàn nguồn cung ứng thuốc Methadone. Với mục tiêu đến năm 2015 sẽ điều trị thay thế cho khoảng 80.000 người nghiện ma túy, việc xây dựng các quy định về việc bảo đảm nguồn thuốc trở nên cần thiết hơn lúc nào hết để đảm bảo nguồn cung ứng thuốc, đảm bảo người bệnh được điều trị liên tục, góp phần vào việc đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội.

Khó khăn thứ hai là thực trạng thiếu kinh nghiệm điều trị của những người làm việc tại các cơ sở điều trị, cũng như mô hình điều trị chưa đa dạng. Khó khăn thứ ba, chúng ta chưa chủ động nguồn thuốc Methadone: 100% lượng thuốc sử dụng hiện nay tại các cơ sở điều trị là thuốc nhập từ nước ngoài, thủ tục nhập khẩu phức tạp, mất nhiều thời gian, ảnh hưởng nhiều đến lộ trình tăng bệnh nhân tại các cơ sở điều trị. Khó khăn thứ tư, là việc thiếu các quy phạm quy định, hướng dẫn về công tác xã hội hóa hoạt động điều trị Methadone. Ngoài ra còn có khó khăn nữa là sự thiếu hụt về chế độ/chính sách đối với những người làm việc tại các cơ sở điều trị Methadone.

Theo thống kê, có ít nhất 40% số người nghiện ma túy đang được điều trị thay thế tại các cơ sở điều trị Methadone là người nhiễm HIV (cá biệt một số cơ sở điều trị Methadone của thành phố Hà Nội và TPHCM có tới 50-70% người bệnh nhiễm AIDS đang điều trị thuốc kháng virus (ARV)); đồng thời có một tỷ lệ khá lớn số lượng người nghiện chích ma túy hiện đang điều trị tại các cơ sở Methadone đồng nhiễm viêm gan C (có cơ sở lên tới 97,5%). Mặc dù công tác trong điều kiện làm việc có mức độ rủi ro cao, độc hại, nhưng các cán bộ đang công tác tại các cơ sở điều trị thay thế (điều trị Methadone) chưa được hưởng bất kể chế độ phụ cấp ưu đãi nghề nào, trong khi các công chức, viên chức công tác trong lĩnh vực xét nghiệm, khám, điều trị, chăm sóc người bệnh HIV/AIDS, lao, tâm thần tại các cơ sở y tế công lập đã được hưởng các chế độ phụ cấp ưu đãi theo quy định.

Sẽ triển khai mở rộng

- Với những lợi ích to lớn do chương trình điều trị Methadone mang lại trong giai đoạn thí điểm, Thủ tướng Chính phủ đã ủy quyền cho Bộ trưởng Bộ Y tế phê duyệt Đề án “Sản xuất và sử dụng thuốc Methadone tại Việt Nam giai đoạn 2010-2015” tại Quyết định số 5146/QĐ-BYT ngày 27/12/2010, với mục tiêu đến hết năm 2015 sẽ điều trị cho 80.000 bệnh nhân.

Theo Đề án, chương trình Methadone được chia thành hai giai đoạn: Giai đoạn 2010-2012, sẽ điều trị cho khoảng 16.500 bệnh nhân tại 13 tỉnh, thành phố (Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Thái Nguyên, Điện Biên, Đà Nẵng, Nam Định, Hải Dương, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, An Giang và Cần Thơ); Giai đoạn 2013-2015, sẽ điều trị cho khoảng 80.000 bệnh nhân tại thêm ít nhất 17 tỉnh, thành phố (Sơn La, Bắc Kạn, Cao Bằng, Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Tuyên Quang, Yên Bái, Bắc Giang, Hà Nam, Hòa Bình, Hưng Yên, Phú Thọ, Thái Bình, Ninh Bình, Đồng Nai và Bà Rịa-Vũng Tàu).

Việc triển khai mở rộng chương trình điều trị này từ nay đến năm 2015 và những năm tiếp theo chắc chắn sẽ là một trong những biện pháp can thiệp giảm tác hại quan trọng nhất giúp dự phòng lây nhiễm HIV hiệu quả và triệt để hơn nữa, góp phần vào việc hoàn thành mục tiêu khống chế tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS trong cộng đồng dân cư dưới 0,3% vào năm 2020 theo quy định tại Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS đến năm 2020 và tầm nhìn 2030.

 

- Xin cảm ơn ông!

Hoài Nam (thực hiện)