Một dân tộc văn minh phải quan tâm đến chất lượng dân số

Hơn 20 năm công tác ở Hà Nội, ông đã trải qua nhiều vị trí công tác: giảng dạy tại trường ĐH Y, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân số/Kế hoạch hóa gia đình Thành phố Hà Nội, Giám đốc Sở Y tế, Phó Chủ tịch phụ trách văn xã, rồi Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội... Ở bất cứ vị trí nào, điều làm ông lo lắng nhất chính là làm thế nào để nâng cao sức khỏe của người dân thông qua các dịch vụ y tế. Đặc biệt, công tác dân số cũng như vấn đề chăm sóc sức khỏe sinh sản, nâng cao chất lượng giống nòi cũng được ông quan tâm đặc biệt. Phóng viên Báo GĐ&XH đã có cuộc phỏng vấn tân Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu.

Chuẩn bị điều kiện thành lập Tổng cục Dân số

Thưa Bộ trưởng, ông là người đã từng làm công tác dân số/kế hoạch hóa gia đình (DS/KHHGĐ) trong hơn 3 năm tại Hà Nội, theo ông công tác này thời gian tới nên tập trung vào vấn đề gì?

- Năm 1992, khi có Nghị định 42 của Chính phủ đã mở ra một trang mới cho ngành DS/KHHGĐ và chỉ sau 10 năm, Việt Nam đã giành được giải thưởng của Liên Hiệp quốc về công tác DS/KHHGĐ. Và tiếp theo đó, chỉ 15 năm sau, chỉ số sinh con trung bình của mỗi cặp vợ chồng là 2,09, gần đạt mức sinh thay thế. Đây chính là một thành công lớn của công tác DS/KHHGĐ.

Điều quan trọng nhất bây giờ làm sao duy trì tốt các kết quả như hiện nay. Nhưng nhiệm vụ của chúng ta không chỉ dừng lại ở việc chỉ quan tâm đến quy mô dân số, mật độ dân số mà còn cần tập trung nhiều hơn về chất lượng dân số. Như trong ngành y có câu: “Sức khỏe ngày càng tăng, dịch bệnh ngày càng giảm, giống nòi ngày càng tốt”. Công tác dân số thời điểm này song song với ổn định quy mô dân số, còn phải tập trung vào chất lượng của giống nòi nữa. Đây cũng là một điều rất quan trọng.

Một dân tộc văn minh phải quan tâm chất lượng dân số. Tôi là người yêu và rất quan tâm tới công tác dân số. Chất lượng dân số chính là việc cần phải đẩy mạnh và nâng cao hơn nữa trong thời gian tới.

Với sự điều chỉnh bộ máy tổ chức hiện nay, liệu công tác này có thể thực hiện tốt, thưa Bộ trưởng?

- Thay đổi của Trung ương là thành lập các Bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực. Ngành dân số cũng vậy, sáp nhập vào Bộ Y tế là một chủ trương và bước đi thích hợp của Chính phủ về quản lý nhà nước. Trong khi đang tiến hành ổn định tổ chức bộ máy dân số cấp trung ương,  bộ máy và hệ thống dân số dưới địa phương vẫn hoạt động bình thường không có sự thay đổi nào.

Thủ tướng Chính phủ cũng đề nghị tổ chức sớm và ngay trong tháng 8 hoặc tháng 9/2007, chuẩn bị mọi điều kiện để thành lập Tổng cục Dân số thuộc Bộ Y tế.

Việc sáp nhập một bộ phận chính của Ủy ban DSGĐTE (phần dân số) vào Bộ Y tế không làm yếu và giảm chức năng nhiệm vụ của ngành mà ngược lại, bộ máy còn mạnh hơn cả về quản lý nhà nước, chức năng và nhiệm vụ mà Nhà nước đã giao phó. Chắc chắn ở Trung ương, phải có lãnh đạo, cán bộ ngang tầm nhiệm vụ, phải đảm bảo làm tốt công tác DS/KHHGĐ chứ không phải chúng ta sáp nhập vào lại làm cho công tác dân số yếu đi.

Tuy nhiên, 1 – 2 năm đầu còn nhiều tổ chức thay đổi, nhưng tinh thần thực hiện công tác DS/KHHGĐ phải đảm bảo. Chúng ta sẽ xử lý hợp lý bộ máy Ủy ban dân số hiện nay, chứ không thái quá. Còn ở phía các địa phương, khi sắp xếp xong cơ cấu tổ chức của cơ quan trung ương, phía Chính phủ sẽ có Nghị định hướng dẫn cụ thể.

Vẫn giữ nguyên đội ngũ cộng tác viên dân số

Hơn 50 ngàn cộng tác viên dân số ở các địa phương đang rất tâm tư trước sự tách nhập của ngành dân số, thưa Bộ trưởng?

- Như tôi đã nói, bộ máy tổ chức của ngành dân số vẫn sẽ được sử dụng hợp lý. Riêng hệ thống “chân rết” làm công tác dân số tại tỉnh, thành phố, quận, huyện, đặc biệt là đội ngũ cộng tác viên chuyên trách dân số vẫn giữ nguyên, chế độ vẫn như cũ và thời gian tới sẽ tạo điều kiện tăng phụ cấp cho đội ngũ này để họ yên tâm công tác.

Bộ sẽ tạo điều kiện ngang tầm để đội ngũ dân số thực hiện nhiệm vụ tốt hơn. Tôi đặc biệt quan tâm tới hệ thống cộng tác viên dân số, vì đây chính là đội ngũ làm nên những thành công của chương trình DS/KHHGĐ trong thời gian qua. Họ là những người rất quan trọng trong công tác DS/KHHGĐ.

Tôi cũng muốn thông qua báo GĐ&XH gửi lời nhắn nhủ tới toàn bộ hệ thống cán bộ, chuyên trách và cộng tác viên dân số trên toàn quốc rằng, mọi công việc vẫn hoạt động bình thường và đề nghị họ tích cực làm tốt hơn công tác DS/KHHGĐ. Không được vì có sự điều chỉnh mà lơi là, buông lỏng công tác DS/KHHGĐ, để xảy ra việc tăng mức sinh, phá vỡ những thành tích nỗ lực đạt được trong thời gian qua.

Thực ra, nếu nói là “giải thể” Ủy ban DSGĐTE là chưa chính xác. Mà thực tế, Ủy ban này được tách các phần dân số, gia đình và trẻ em để sáp nhập vào các bộ khác cho phù hợp hơn chứ không phải là “xóa sổ”. Phần dân số về với Bộ Y tế cũng là một điều kiện thuận lợi cho các cán bộ DS/KHHGĐ, vì những cán bộ này chính là người cũng đã gắn bó với công tác y tế. Tôi xin khẳng định: Ban lãnh đạo Bộ Y tế và cả cá nhân tôi sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để công tác dân số, bộ máy dân số hoạt động tốt nhất.

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ký văn bản gửi 64 tỉnh, thành phố chỉ đạo các Ủy ban dân số hoạt động bình thường cho đến khi có nghị định hướng dẫn của Chính phủ. Chúng tôi đã soạn thảo tờ trình thành lập Tổng cục Dân số và sẽ gửi 2 nơi thẩm định đó là Bộ Nội vụ (chức năng và cơ cấu tổ chức) và Bộ Tư pháp (đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp) xem xét. Về mặt tên gọi, tuyến dưới tên gọi là gì thì Chính phủ sẽ quy định, nhưng theo tôi quận huyện sẽ có những tổ chức tương ứng. Hiện nay đang làm cho cấp Trung ương đã. Nếu là Tổng Cục thì địa phương sẽ là Cục và tuyến dưới sẽ là Chi cục.

Như Bộ trưởng đã từng nói, thành công của công tác DS/KHHGĐ thời gian qua một phần là do công tác truyền thông – giáo dục thực hiện rất tốt. Công tác này cần được đẩy mạnh như thế nào trong thời gian tới?

- Công tác truyền thông trong công tác DS/KHHGĐ thời gian qua về lý thuyết và thực tiễn chúng ta đều đã thành công trên cơ sở tự nguyện chứ không phải là biện pháp cưỡng ép, ép buộc.

Truyền thông dân số với nhiều hình thức phong phú nên hiện nay đã thuyết phục được người dân thực hiện kế hoạch hóa gia đình mang tính tự giác với mô hình gia đình chỉ có 1 đến 2 con.

Trong giai đoạn tới, chúng ta vẫn cần tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa về công tác truyền thông, giáo dục cho công tác giảm sinh, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe của người dân. Khi thấy rõ hơn lợi ích của việc gia đình ít con, họ sẽ tự biết quyết định lựa chọn cho mình một mô hình gia đình quy mô nhỏ, để phát triển kinh tế.

Ưu tiên phòng chống dịch bệnh, giải quyết việc quá tải giường bệnh

Ngành y tế hiện nay nổi lên nhiều vấn đề nóng cần giải quyết. Bộ trưởng sẽ tập trung vào vấn đề nào? Sẽ giải quyết như thế nào?

- Chúng ta cần phải tìm cho ra được những mô hình y tế Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Và những bức xúc của ngành y tế trong thời gian tới sẽ được giải quyết sớm nhưng cũng phải có những bước đi thích hợp.

Hiện nay, GDP đầu người chỉ có 680 USD/người, chi cho y tế tính theo đầu người còn thấp. Chính vì vậy, nguồn lực cho y tế cần phải được tăng cường hơn nữa. Nguồn lực ngành y tế không chỉ từ ngân sách mà còn phải từ các nguồn của các thành phần kinh tế và các tổ chức nước ngoài. Vì vậy các vấn đề như dịch bệnh, vệ sinh ATTP, giá thuốc, quá tải bệnh viện, y đức... sẽ lần lượt được giải quyết từng bước.

Vệ sinh an toàn thực phẩm đang là vấn đề nổi cộm. Vậy khi làm Bộ trưởng, ông sẽ có những biện pháp như thế nào để giải quyết vấn đề này?

- Khi tôi làm Chủ tịch UBND TP Hà Nội cũng rất quan tâm đến công tác vệ sinh an toàn thực phẩm, và tự hào chưa có vụ ngộ độc tập thể nào lớn ở Hà Nội. Chính điều này, tôi đã có những kinh nghiệm chỉ đạo hiệu quả. Nếu vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm làm không tốt sẽ tác động trực tiếp đến sức khỏe, thậm chí cả tính mạng người dân cũng như đời sống kinh tế xã hội. Chính vì vậy, tới đây cần có sự phân công cụ thể gữa các ngành trong công tác an toàn vệ sinh thực phẩm.

Chính phủ cũng rất quan tâm đến vấn đề dư lượng hóa chất độc hại trong chăn nuôi thủy hải sản, trồng trọt, chăn nuôi, chế biến thực phẩm, bảo quản và vận chuyển thực phẩm... theo tiêu chuẩn quốc tế.

Do vậy, ngành y tế có trách nhiệm rất lớn cùng các cơ quan thông tấn, báo chí đẩy mạnh tuyên truyền giúp nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng. Để người dân hiểu, và tự phòng cho chính bản thân mình. Khi ở Hà Nội (Chủ tịch UBND TP Hà Nội - PV), tôi đã duyệt kinh phí cho Trung tâm Y tế dự phòng Hà Nội mua những máy hiện đại, phát hiện ra những chất bảo quản độc hại xâm nhập vào thực phẩm, để nhanh chóng phát hiện ra những chất có thể gây nên những vụ ngộ độc hàng loạt. Tuyên truyền - kiểm tra - phát hiện - xử lý tốt thì câu chuyện vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ đảm bảo.

Làm Bộ trưởng Bộ Y tế, vấn đề nào sẽ được ông ưu tiên giải quyết trong thời gian tới?

- Có lẽ nói vấn đề ưu tiên giải quyết hiện nay cũng là sớm, vì tôi cũng mới nhậm chức được 4 ngày. Nhưng cũng đã nung nấu nhiều vấn đề và cũng sẽ có những bước tiếp tục kế nghiệp người tiền nhiệm ưu tiên đã thực hiện.

Nhưng vấn đề ưu tiên chính là vấn đề phòng chống dịch bệnh, đầu tư sức người, sức của để không để xảy ra dịch bệnh. Như vụ dịch SARS năm trước chỉ có 5 trường hợp nhiễm SARS mà GDP năm đó đã sụt giảm 1% và dịch H5N1 làm ảnh hưởng nhiều lĩnh vực: môi trường đầu tư, xã hội, trong khi xuất hiện ngày càng nhiều dịch bệnh mới tối nguy hiểm đe dọa đến sức khỏe - kinh tế - xã hội của cả cộng đồng.

Khi tôi làm Chủ tịch Thành phố, đi kiểm tra các bệnh viện thấy sự quá tải bệnh viện đang là vấn đề nóng. Ví dụ như ở BV Nhi TƯ, một giường bệnh tới 3 bệnh nhân nằm, kèm theo là 3 người lớn đi theo. TP Hà Nội cũng đã chi rất nhiều tiền để thực hiện chống quá tải bệnh viện. Nên việc trước mắt là làm thế nào để đẩy mạnh điều trị ở tuyến dưới để bệnh nhân không đổ về các bệnh viện lớn ở thành phố. Ví dụ như đẻ thường thì vẫn có thể đẻ ở nhà hộ sinh, chứ không nhất thiết phải kéo nhau lên bệnh viện sản trên thành phố. Tất nhiên, hiện nay chất lượng y tế ở tuyến huyện chưa đảm bảo nên người dân chưa yên tâm điều trị tại chỗ. Bên cạnh đó, phương pháp điều trị có hiệu quả cao cũng rất quan trọng. Vì nếu điều trị bệnh tốt, bệnh nhân có thể ra viện sau vài ngày, ví dụ như phẫu thuật ruột thừa chẳng hạn, nếu phẫu thuật tốt, bệnh nhân chỉ 2 ngày là ra viện, còn nếu sự vô trùng không tốt thì sẽ phải nằm hơn 10 ngày mới ra viện.

Chống quá tải bệnh viện cũng sẽ giúp được cho việc không phải đầu tư thêm cơ sở hạ tầng mới cho bệnh viện, việc này chúng ta để đầu tư nâng cấp các trang thiết bị y tế khám chữa bệnh hiện đại thì sẽ phục vụ sức khỏe người dân được tốt hơn.

Muốn làm được điều đó, cần phải huy động cả 3 nguồn lực: tăng nguồn ngân sách nhà nước đầu tư cho y tế; huy động sự tham gia của cộng đồng trong nước; tìm kiếm, tranh thủ nguồn đầu tư hỗ trợ của nước ngoài và các tổ chức quốc tế.

Trước hết, từ nay đến cuối năm chưa kịp xây thêm bệnh viện thì sẽ cấp tiền để các bệnh viện mua thêm giường. Các bệnh viện sẽ tận dụng các phòng họp, khoảng trống để kê thêm giường. Việc này tôi đã cho triển khai ở Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội) rất có hiệu quả, tức là sử dụng hội trường để kê thêm giường bệnh và thiết bị. Tình trạng một giường hai, ba bệnh nhân nằm sẽ được khắc phục. Tất nhiên việc này không thể làm ngay một sớm, một chiều được mà phải có lộ trình, khoảng từ 2- 3 năm mới giải quyết được.

Xin cảm ơn Bộ trưởng.

Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Các vấn đề Xã hội của Quốc hội, TS. Nguyễn Văn Tiên: Cần tiếp tục đầu tư nguồn lực cho công tác dân số Công tác DS/KHHGĐ đang bước vào giai đoạn mới với nhiều thuận lợi và thách thức. Ông Nguyễn Văn Tiên – Phó  Chủ nhiệm Uỷ ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội đã có nhiều ý kiến về vấn đề này. Ông nói: Theo quan điểm của tôi, một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu hiện nay đối với công tác DS/KHHGD là phải giữ được nguồn lực và duy trì cho được hệ thống đội ngũ cộng tác viên, chuyên trách dân số đang hoạt động khá nhiệt tình, hiệu quả ở xã, phường hiện nay cũng như các cán bộ quản lý ở cấp huyện, tỉnh. Bởi đây là những người gần thực tiễn nhất, nắm bắt các vấn đề mà cuộc sống đòi hỏi để hoạt động sao cho hiệu quả. Vấn đề DS/KHHGD phải luôn được xem là vấn đề chiến lược, việc thành lập Tổng cục Dân số là hết sức cần thiết để xác định rõ đây là cơ quan quản lý, chỉ đạo chuyên sâu về lĩnh vực này của Bộ Y tế. Có vậy mới tránh tình trạng “hẫng” về nguồn lực, cán bộ và sự quan tâm đối với lĩnh vực này. Bởi hiện nay, ngành y tế đang gánh trên vai mình rất nhiều trọng trách lớn, liên quan trực tiếp đến đời sống dân sinh như bảo hiểm y tế, vệ sinh an toàn thực phẩm, vaccine, dịch bệnh, giá thuốc... Cán bộ làm công tác này luôn cần một sự ổn định, bởi đây là hoạt động luôn lấy sự nhiệt tình, tâm huyết là hàng đầu để làm công tác truyền thông vận động mới hiệu quả cho các dịch vụ y tế sau này. Chúng ta đều biết là nếu mức sinh chỉ tăng rất nhỏ cũng sẽ kéo theo bao nhiêu các vấn đề khác về kinh tế – xã hội, an sinh, y tế, giáo dục, việc làm... Vì thế, không thể đặt nhẹ lĩnh vực này. Công tác DS/KHHGĐ trong giai đoạn mới vẫn không được lơi lỏng, mà cần tiếp tục có những chỉ đạo sâu sát, tập trung nguồn lực để giữ được quy mô dân số.

Vân Khánh - Hồng Sơn (thực hiện)