Trước đây, chúng ta đã cam kết nhưng trong thời gian vừa qua, sự cam kết ấy có phần nào lỏng lẻo, đặc biệt là hai năm 2007, 2008. Chính vì sự lỏng lẻo ấy nên tỉ suất sinh đã tăng lên, năm 2007 và 2008 chúng ta không đạt chỉ tiêu giảm sinh Quốc hội giao là 0,3%o. Chỉ tiêu giảm sinh năm 2007 chỉ đạt 0,25%o, năm 2008 này chúng ta chỉ đạt 0,1%o. Như vậy, phải tăng cường cam kết lại từ cấp lãnh đạo cho tới các ban, ngành, đoàn thể, các tổ chức xã hội, cộng đồng và mọi người dân đều phải cam kết thực hiện DS-KHHGĐ.
Tại sao chúng ta phải “nhanh chóng ổn định mức sinh thay thế”? Năm 2008, tổng tỉ suất sinh đạt 2,08 con. Nếu tính chung trong bình diện cả nước, thì đã đạt mức sinh thay thế. Nhưng hiện nay, giữa các vùng miền đang có mức sinh khác nhau, nhất là ở những nơi vùng sâu, vùng xa, tỉ lệ sinh còn rất cao. Vì vậy, chúng ta cần phải hạ thấp tỉ lệ sinh để đạt các chỉ tiêu mà Quốc hội giao, đặc biệt là chỉ tiêu giảm sinh.
Hiện nay, có 18 tỉnh, thành trên cả nước đạt mức sinh thay thế nhưng hàng năm vẫn có sự dao động lên xuống. Khi chúng ta đã đạt mức sinh như hiện nay (tỉ suất sinh 17%o, tổng tỉ suất sinh 2,08 con) thì việc hạ tỉ suất sinh sẽ ngày càng khó hơn. Điều này cũng hàm nghĩa rằng, trong những năm sắp tới, chỉ tiêu giảm sinh sẽ không thể đạt cao như trước đây. Đến một giai đoạn nào đó, chúng ta sẽ không lấy chỉ tiêu giảm sinh làm chỉ tiêu pháp lệnh nữa mà chúng ta ổn định ở mức ấy.
Vì vậy, “tăng cường cam kết, nhanh chóng ổn định mức sinh thay thế” để trong vòng 3 – 5 năm nữa sẽ ổn định mức sinh thay thế. Nếu không ổn định được mức sinh thay thế, với đà tăng dân số như hiện nay sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến giáo dục, việc làm, môi trường, y tế, an ninh lương thực...
Bước vào năm 2009, khó khăn rất nhiều, thách thức rất lớn trên tất cả các lĩnh vực của công tác dân số. Về quy mô dân số vẫn tiếp tục tăng, cơ cấu dân số xuất hiện tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, phải kìm hãm tốc độ gia tăng và lập lại cân bằng tỉ số này.
Về cơ cấu tuổi, chúng ta cố gắng tận dụng tối đa cơ cấu “dân số vàng”, chuẩn bị tâm thế bước vào cơ cấu “dân số già” (tỉ lệ người già cao). Phải suy nghĩ đến hai mặt: Một là phát huy được trí tuệ, kinh nghiệm của người già. Vì ở độ tuổi 60 (nam) và 55 (nữ) họ nghỉ hưu mà cuộc sống còn kéo dài 30 – 40 năm nữa (tuổi thọ trung bình của Việt Nam là 72 tuổi và trong tương lai sẽ lên tới 80 – 90 tuổi) sẽ là lãng phí nếu không tận dụng trí tuệ, kinh nghiệm của họ. Mặt khác, an sinh xã hội cho người cao tuổi phải được đảm bảo một cách tốt nhất, đặc biệt là các dịch vụ chăm sóc y tế.
Hiện quy mô dân số Việt Nam đứng thứ 13 trên thế giới, nhưng chất lượng dân số nếu tính theo chỉ số HDI thì chúng ta đứng thứ 105 – quá thấp so với quy mô dân số, thấp so với các nước nói chung. Do đó, thời gian tới, Việt Nam phải nâng cao chất lượng dân số cả về mặt thể chất, trí tuệ lẫn tinh thần. Điều đó đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bộ, ngành. Song, riêng ngành y tế, trong đó có dân số sẽ phải tập trung vào tư vấn tiền hôn nhân, tập trung vào sàng lọc trước sinh và sơ sinh để cung cấp cho “đầu vào” của dân số, tạo nên những công dân khỏe mạnh về thể chất.
Ngoài ra, cần tăng cường chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe bà mẹ, trẻ em; tăng cường phòng chống HIV/AIDS để có được dân số tốt nhất về mặt thể chất, trí tuệ (phối hợp với ngành giáo dục – đào tạo) và tinh thần (phối hợp với ngành văn hóa, thể thao và du lịch và các bộ, ngành khác). Muốn làm được điều đó, ngành dân số phải kiện toàn, ổn định được bộ máy, được đầu tư kinh phí từ Nhà nước, địa phương và các nguồn khác trong xã hội. Có được bộ máy đủ mạnh, tinh nhuệ, chúng ta sẽ đủ lực để nâng cao chất lượng dân số, nắm bắt được vận hội của đất nước trong xu thế hội nhập chung của thế giới.
TS Dương Quốc Trọng
(Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ, Bộ Y tế)
