Năm sự kiện kinh tế "gây sốc" năm 2012

Sau nhiều năm chỉ số giá tiêu dùng (CPI) luôn ở ngưỡng 2 con số và gây nhiều hệ lụy cho đời sống xã hội, CPI năm 2012 đã xuống ngưỡng một con số. Theo công bố mới nhất vào chiều 24/12 từ Tổng cục Thống kê, CPI cả năm 2012 chỉ tăng 6,81% so với tháng 12/2011 và tăng 9,21% so với bình quân 12 tháng của năm 2011. Như vậy là, nước ta đã đạt được sự kiềm chế tăng CPI dưới mức 7% mà Quốc hội đã đề ra trước đó.

 

Thành công này có được từ sự phối hợp đồng bộ của nhiều giải pháp quan trọng và cấp bách trong năm qua như thắt chặt tín dụng, hạn chế cung tiền, cơ cấu lại hoạt động của hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, bên cạnh việc thực hiện các nhóm giải pháp tài chính vĩ mô, một tác động không nhỏ tới sự giảm tốc của CPI là những khó khăn chung của đời sống xã hội, sức mua của người dân xuống thấp.

Một trong những khó khăn lớn nhất với nền kinh tế là sự chênh lệch cán cân thương mại xuất, nhập khẩu dẫn tới tình trạng thâm hụt ngoại tệ, biến động ngoại hối, nợ nần… Tình trạng nhập siêu đã diễn ra liên tục trong hàng chục năm tài khóa trước đây. Vậy nhưng, Tổng cục Thống kê cho biết, lần đầu tiên kể từ năm 1993, nước ta đã đạt được thặng dư thương mại trong xuất khẩu với giá trị xuất khẩu hàng hóa cả năm đạt 114,6 tỷ USD, tăng 18,3% so với năm trước, đạt kim ngạch xuất siêu hàng hóa 283 triệu USD. Nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam tiếp tục giữ được vị trí quan trọng như dệt may, nông, lâm thủy sản, dầu khí…

 

Đặc biệt, Việt Nam đã vươn lên giành ngôi vương trong việc cung ứng gạo cho thế giới khi sản lượng xuất khẩu năm nay đã cán qua mốc 8 triệu tấn, đạt kim ngạch 3,7 tỷ USD. Tuy nhiên, đánh giá về tình hình xuất siêu trong năm nay, nhiều ý kiến cho rằng một phần bởi tình trạng khó khăn chung, doanh nghiệp trong nước chao đảo vì thắt chặt tín dụng nên hạn chế tối đa việc nhập khẩu nguyên vật liệu cho sản xuất, kinh doanh dẫn tới lượng ngoại tệ đổ vào nhập khẩu không quá lớn như trước đây.

 

Một trong những “điểm nóng” trong năm 2012 vẫn là vàng và giá vàng. Liên quan đến thị trường đầy sóng gió bão bùng nhiều năm qua này, Chính phủ đã có Nghị định số 24 về quản lý vàng. Theo đó, việc sản xuất vàng miếng cung ứng cho thị trường trong nước đã được tập trung về một mối cho nhà sản xuất duy nhất là Ngân hàng Nhà nước. Sau khi được giao nhiệm vụ, Ngân hàng Nhà nước đã thực hiện quyền năng “nhà sản xuất” của mình nhưng đồng thời cũng ban hành Quyết định số 1623 về việc lựa chọn vàng của một doanh nghiệp là SJC làm “thương hiệu vàng Quốc gia”. Đây là một quyết định gây nhiều tranh cãi trên cả nghị trường Quốc hội lẫn môi trường kinh doanh.

 

Nhiều ý kiến phản đối xung quanh quyết định này khi cho rằng đây là một kiểu “lách luật”, “trao lợi thế kinh doanh” cho SJC và gây thiệt hại cho các doanh nghiệp kinh doanh vàng khác cũng như người dân đang nắm giữ vàng… Tuy nhiên, lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước vẫn cho rằng, dù là “Quyết định” nhưng đây thuần túy chỉ là “quyết định riêng”, “điều chỉnh riêng quy định của Ngân hàng Nhà nước” và… “không thuộc dạng văn bản quy phạm pháp luật”(?!). Bên cạnh các tranh cãi về độc quyền vàng SJC, một điều đáng nói nữa là trong năm 2012, chênh lệch giá vàng nội và vàng thế giới tiếp tục bị đẩy cao, thậm chí như thời điểm cuối tháng 12 này đã lên gần 5 triệu đồng/lượng, một điều mà trước đây không thường xuyên diễn ra và cũng không kéo dài quá lâu.

2012 là một năm bĩ cực với doanh nghiệp Việt. “Độ trễ” trong các chủ trương, chính sách về kinh tế vĩ mô đã tác động mạnh đến hệ thống doanh nghiệp mà trong đó đáng kể có chính sách thắt chặt tín dụng, tái cơ cấu ngân hàng và những hệ lụy của “cục máu đông” nợ xấu. Theo công bố của Thứ trưởng Bộ KH&ĐT thì tính đến cuối tháng 11 đã có 48.473 doanh nghiệp dừng hoạt động, giải thể hoặc phá sản. Con số này theo ước tính đến cuối năm sẽ là khoảng 55.000 doanh nghiệp, đa số tập trung ở các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM.

 

Những lĩnh vực trước đây là niềm tự hào của nền kinh tế như bất động sản, xây dựng, vật liệu xây dựng, chứng khoán, thủy hải sản, nông lâm nghiệp… thì hiện tại lại là nơi đang chứng kiến sự khó khăn tột cùng đến bi đát, hụt hơi và phá sản, giải thể hàng loạt. Nguyên nhân “chết thảm” còn được cho là bởi tình trạng nợ xấu tăng cao, lãi suất vay vốn ngân hàng “ngất ngưỡng” và khả năng tiếp cận vốn hạn chế, đầu ra của sản phẩm bí bách.

“Phát đại bác” 10 triệu đồng/m2 nã vào thị trường bất động sản (BĐS) của nhà đầu tư dự án chung cư Đại Thanh (Thanh Trì, Hà Nội) đã làm lung lay thành trì giá mà lâu nay nhiều nhà đầu tư khác cố kìm giữ để vớt vát. Tuy nhiên, dù chủ đầu tư được toàn quyền quyết định về số phận “con đẻ” của mình nhưng ngay lập tức, động thái hạ giá bán này đã khiến phản ứng đa chiều dậy lên khắp nơi từ các nhà đầu tư BĐS khác.

 

Một số các nhà đầu tư đã “nhóm họp” và đòi “làm cho ra nhẽ” việc bán hạ giá của Đại Thanh, đòi có một quy định về cấm bán phá giá trong BĐS dù chính người bán cho rằng họ vẫn… có lãi?! Trong khi đó thì hầu hết các nhà đầu tư khôn ngoan đều nhận thấy rằng, cơ hội duy nhất để thu hồi vốn lúc này không cách nào khác là… hạ giá. Một làn sóng hạ giá BĐS lại tiếp tục được thổi bùng lên, tiếp nối những con sóng hạ giá đã âm ỉ suốt cả năm 2012. Theo thống kê, thị trường BĐS Hà Nội và TPHCM trong năm vừa qua đã giảm giá khoảng 35-45% so với năm trước đây, với sự “tháo chạy” của nhiều nhà đầu tư lớn, nhà đầu tư ngoài ngành.