Nghìn năm bia miệng
GiadinhNet - Người dân đất Cảng (Hải Phòng) mấy trăm năm nay vẫn lưu giữ được một truyền thống rất đẹp đầu năm mới: Lễ hội Minh thề. Sẽ rất nhiều người ngạc nhiên khi biết rằng, lễ hội độc đáo này hướng tới yếu tố chính trị - xã hội nhiều hơn là yếu tố văn hóa - tâm linh như hầu hết những lễ hội khác.
Theo lệ xưa, ngày 14 tháng Giêng hàng năm, quan chức trong huyện Kiến Thụy lại tập trung về đây để đăng đài tham gia lễ tuyên thệ về hành vi chí công vô tư của mình trong nghiệp làm quan. Bên dưới nơi tôn nghiêm được gọi là Đài thề, hàng ngàn người dân, hàng ngàn cặp mắt, đôi tai hướng lên để nghe lời thề của người làm quan và sau đấy tiếp tục giám sát lời thề đó.
Sẽ không có gì ngạc nhiên nếu như đây chỉ là một lễ "tuyên thệ" đơn giản của một hội nhóm người, một cơ quan, đơn vị... nhân một sự kiện nào đó. Thế nhưng, đáng ngạc nhiên khi đây là một lễ hội công khai, được biết đến rộng khắp để làm một việc mang tính rất "công" từ những cá nhân có chức trách của chính quyền sở tại. Một điểm rất đặc biệt cũng được "truyền kỳ" từ lễ hội độc đáo này, là ngày xưa, đã từng có viên quan huyện gian ác đến tham dự hội thề, khi nghe đến những quy tắc "ngay thẳng" và dấu ấn linh thiêng của nó, đã toát mồ hôi hột, chạy khỏi lễ đài, không dám thề nữa. Sự cả thẹn của viên quan này cũng khiến những vị quan không "chí công vô tư" khác phải đắn đo, do dự.
Nhưng, cái răn người, răn mình của đạo làm quan chưa dừng lại ở đó. Lễ hội được coi là "của dân dành cho quan" này đã làm được một việc mà không lễ hội dân gian nào làm được: Bất cứ quan chức nào được mời đến hội thề để tuyên thệ mà không đến hoặc viện dẫn lý do để từ chối, sẽ không được mời dự hội vào năm sau nữa. Đó không hẳn là một hình phạt nhưng có lẽ còn nặng nề gấp bội hình phạt. Bởi, người ta nói "Trăm năm bia đá thì mòn/Nghìn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ". Vị quan không dám đến thề đó, coi như mất hết danh dự trong dân, bị lãng quên trong lòng cộng đồng, mất điểm về cái sự công chính liêm minh của đạo làm quan. Mà bị lãng quên là một hình phạt, xem ra còn nặng hơn mọi thứ với những người tự trọng!
Chuyện xưa còn mới hôm nay. Bởi, một mong muốn từ ngàn đời của xã hội với những “công bộc” vẫn luôn nóng bỏng, đó là sự chí công, vô tư. Có người cho rằng, nếu hội thề này được nhiều người hưởng ứng, hẳn thói xấu của một bộ phận cán bộ, công chức sẽ giảm. Bởi một lời thề đã phát ra, nếu không làm được sẽ lại là "nghìn năm bia miệng", liệu mấy "quan" dám lơ là?
Thường Sơn