Người đặt tên cho trận chiến

> Cuốn sách hạ gục “ngáo ộp” B.52/ Vạch nhiễu B.52 bằng radar hỏng/ Sự im lặng đáng sợ trước “cơn bão”/ Nhật ký Tiểu đoàn 57/ Bút tích cuối của anh hùng Vũ Xuân Thiều

“Thợ săn B.52” Phạm Việt Tùng.

Hà Nội - Điện Biên, những điểm chung

Thật thú vị và bất ngờ, cái tên mà cả thế giới gọi về sự thất bại của đế quốc Mỹ leo thang ném bom chiến lược vào Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên lại xuất phát từ ý tưởng làm phim của nhà quay phim, đạo diễn, NSƯT Phạm Việt Tùng.

Cuốn phim “Hà Nội- Điện Biên Phủ” của đạo diễn Việt Tùng đã quá nổi tiếng, đoạt được nhiều giải thưởng báo chí trong nước và quốc tế. Nhưng nguyên do từ đâu lại có cái tên “Hà Nội – Điện Biên Phủ”. Những thước phim của cuốn phim đó vô giá rồi, hay rồi, nhưng trọn vẹn ý nghĩa hơn hơn khi chúng tôi trực tiếp nghe đạo diễn Việt Tùng lý giải.

Đạo diễn Việt Tùng năm nay đã ngoài tuổi xưa nay hiếm, nhưng ông tận tình và tâm huyết đặc biệt đối với lớp trẻ cùng nghề với ông. Ông kể: “Chiều 18/12/1972, không khí căng thẳng lắm, biết kiểu gì Mỹ cũng đưa B.52 vào Hà Nội. Mà sao lúc đó không khí yên ắng lắm. Càng yên ắng càng thấy căng thẳng. Thế rồi, trong đêm 18 ấy như một trận động đất, bom rền đạn réo. Tôi chẳng kịp nghĩ lúc đó nguy hiểm hay không, trèo lên mái nhà 58 Quán Sứ trực để quay. Chợt một vừng lửa vụt đi hướng Tây Bắc, tôi đoán đó là tên lửa của ta phóng theo mục tiêu. Tôi vội hướng máy quay về phía đó. Vừng lửa sáng rựng kèm theo tiếng nổ. Một chiếc B.52 đã dính đòn. Tôi đoán vậy. Đáng tiếc, thước phim đó máy quay của tôi không ghi lại được vì độ nhạy của phim thời ấy quá thấp”.

Đó là chiếc B.52 đầu tiên bị bắn rơi ở Phủ Lỗ, Đông Anh, Hà Nội, chiếc pháo đài bay bị hạ đầu tiên trong chiến dịch 12 ngày đêm “Hà Nội- Điện Biên Phủ trên không”. Không bỏ qua sự kiện này, Phạm Việt Tùng cùng với quay phim Trần Quang Thành, lúc bấy giờ cũng làm ở Đài Tiếng nói Việt Nam, trong đêm tối lặn lội đến hiện trường ghi hình. “Chúng tôi đi từ 4 giờ sáng mãi đến 10 giờ trưa mới đến được Phủ Lỗ. Chỉ hơn 20km mà mất 6 giờ đồng hồ vì sau một đêm, đường sá bị bom băm nát. Chiếc B.52 nằm phơi thây, từ chỗ là pháo đài thượng đẳng giờ chỉ là đống sắt vụn. Chúng tôi gặp một tên giặc lái bị quân ta bắt giữ. Hắn co ro vì lạnh, chúng tôi đã phải mượn dân chiếc chăn quấn vào người nó và bắt đầu ghi hình”.

Đó là một thước phim quý, ngay trên đường về ông Tùng đã nghĩ đến tứ cho bộ phim của mình. “Hà Nội- Điện Biên Phủ” tại sao lại không? Điện Biên Phủ, nấc thang cuối cùng cuộc chiến của thực dân Pháp. Hà Nội cũng sẽ là bước phiêu lưu quân sự cuối cùng của Đế quốc Mỹ. Kết cục sẽ không thể khác được. Đó là một sự trùng hợp thú vị của lịch sử”, ông Tùng nói.

- Tại sao lúc đó chưa phải là “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không”, tôi hỏi.

- Chúng tôi không muốn một cái tên phim trần trụi quá. Nói “trên không” thì quá rõ rồi. Tôi nghĩ tên phim cần gợi mở, Ông trả lời.

Nhưng không có B.52 cháy. Phim là hình động mà không có hình ảnh B52 rơi thì không thành phim. Nghĩ vậy, chàng thanh niên Phạm Việt Tùng quyết tâm săn cho bằng được B.52.

Săn B.52

Ông Tùng cho biết, thời điểm ấy phóng viên chiến trường về lĩnh vực truyền hình rất ít. Với lại máy móc cũng hạn chế nên việc có ít tư liệu là chuyện bình thường cho nên phải tự mình làm chứ không thể trông chờ đồng nghiệp. Để cuốn phim “Hà Nội- Điện Biên Phủ” của mình có sức nặng, với ông nhất thiết phải có cảnh B.52 rơi.

Đêm 27/12, sau khi tiếng còi báo động khắp thành phố gióng giả: “Máy bay địch cách thành phố 100km”. Tổng biên tập Đài Tiếng nói Việt Nam Trần Lâm lệnh tất cả anh em phải xuống hầm tránh bom. Nhưng khao khát ghi hình chiếc B.52 rơi đã khiến ê kíp làm phim của Việt Tùng… chống lệnh. “Chúng tôi trèo lên nóc khách sạn Hòa Bình nằm cạnh nhà thờ đạo Cao Đài ở trên đường Lý Thường Kiệt, với suy diễn bọn Mỹ sẽ không đánh bom vào nhà thờ. Tôi còn lấy chiếc khăn buộc thân mình vào thanh sắt trên mái nhà cho chắc chắn rồi hướng máy quay về phía bến phà Khuyến Lương, hướng đánh chặn của quân ta”, ông Tùng kể.

Mấy phút sau, máy bay Mỹ nhào vào Hà Nội, mặt đất rung chuyển. Ông Tùng kể rằng có những lúc có cảm giác người mình bị gió thổi bay đi nếu không có chiếc khăn buộc thân vào mái nhà. “Đắc Lương (phụ quay) vỗ mạnh vai tôi hét lên: “Anh Tùng, bên này!”. Tôi tạt máy quay sang phía Ngọc Hà vừa kịp lúc quả tên lửa bay theo hạ gục chiếc B.52. Một tiếng nổ long trời. Sau khi rơi xuống, chiếc máy bay còn phát nổ và phóng một vệt sáng rất lớn lên trời. Hôm đó, trời nhiều mây và bay rất thấp. Tôi cũng chỉ kịp bấm nút theo phản xạ. Nhìn qua ống kính máy quay thấy chiếc B.52 rơi chéo qua một chiếc cột điện. Sau này mới biết đó là cột truyền hình ở 58 Quán Sứ”, ông Tùng kể lại.

Ông bảo, trong đời ông chưa thấy hình ảnh nào lại hoành tráng đến vậy.

Chui xuống "căn cứ", ê kíp làm phim của ông vội vã xem luôn sản phẩm của mình. Vẻ căng thẳng, lo lắng hiển hiện trên mặt mỗi người bởi ai cũng biết, hình ảnh đó chắc chẳng bao giờ gặp được lần thứ hai. Và tất cả đã reo lên sung sướng vì nó đã được ghi lại đầy đủ.

Ông Tùng kể lại xúc động: “Lúc hoàn thành bộ phim, chúng tôi có vinh dự được gặp Đại tướng Võ Nguyễn Giáp. Tôi hỏi Đại tướng về tên bộ phim “Hà Nội- Điện Biên Phủ”. Đại tướng đã đi một vòng trong nhà rồi quay sang nói với tôi: “Được”.