So với chồng, bà Phận chỉ tham gia cách mạng chừng 12 năm rồi lui về chăm sóc con cái cho chồng yên tâm công tác. Khi chồng được điều vào Nam là khoảng thời gian 11 năm bà mất tin chồng. Đã có lúc, bà tưởng chồng mình không còn trở về nữa. Và với 2 lần bị địch bắt giam từ khám Chí Hoà đến nhà tù Côn Đảo, Tư Thành cũng không thể tin là ông có thể sống sót để trở về...
|
Vợ chồng ông Nguyễn Văn Thành thăm lại nhà tù Côn Đảo. |
Ngày vui ngắn chẳng tày gang…
Sinh năm 1929 tại xứ Kinh Bắc, Nguyễn Văn Thành tham gia cách mạng từ năm 1945 nhưng phải đến năm 1953, ông mới chính thức làm công tác tình báo tại Nha liên lạc (Cơ quan tình báo chiến lược TƯ) do đồng chí Trần Hiệu phụ trách (cùng đơn vị với đại tá Nguyễn Minh Vân mà chúng tôi đã đề cập ở số trước). Ông được phân công làm thư ký cho đồng chí Trần Hiệu. Nhờ mối quan hệ này mà năm 1954, ông được thủ trưởng mai mối với nữ giao liên tình báo Nguyễn Thị Phận.
Nhớ lại những tháng năm đẹp nhất của mình, bà Phận nhoẻn cười: “Ngày đó, khi được anh Trần Hiệu giới thiệu với anh Thành, tôi xấu hổ lắm, bảo: “Em quê mùa, làm sao mà xứng với anh ấy”. Vì thế, lúc đầu chúng tôi chỉ thư từ qua lại, cốt để dò hỏi ý tứ chứ không dám gặp trực diện. Một lần, tôi được cử đi học lớp bồi dưỡng nghiệp vụ ở Hà Nội, chúng tôi được anh Trần Hiệu bố trí, sắp xếp cho gặp nhau. Sự e ngại, rụt rè từ đó được xoá tan. Năm 1955, tổ chức đã làm lễ cưới cho chúng tôi. Đám cưới diễn ra giản dị và ấm cúng nhưng ngặt một nỗi, để bảo đảm bí mật, ngày vui của chúng tôi đã không có sự chứng kiến của hai bên gia đình”.
Sau khi sinh con đầu lòng, bà Phận được bố trí đến cửa hàng bách hoá ở 61 Hàng Bồ, vừa bán hàng vừa làm nhiệm vụ nhận tin tức tình báo gửi về rồi tìm cách trao lại cho tổ chức. “Năm 1960, trước tình hình chiến tranh ngày càng ác liệt, anh Thành lúc nào cũng trầm ngâm, như thể đang suy tính chuyện gì đó”, bà Phận kể tiếp, “lần hỏi thì anh nói, đặc thù công việc của chúng ta em biết rõ là không thể nói cho ai biết. Rồi một buổi anh về và thông báo sẽ vào Nam công tác, nhận nhiệm vụ mới... Năm 1964, anh ấy về thăm nhà rồi lại đi mà không hề có một lá thư. Mỗi lần nghe các con hỏi “bố đi đâu mà lâu về thế mẹ”, lòng tôi như quặn thắt. Một bữa, tôi nghe được tin từ người bạn của mình nói xa xôi rằng anh Thành bị địch bắt và do không chịu được các đòn tra tấn nên đã phản bội. Tôi nghe mà như sét đánh ngang tai. Lên trụ sở tình báo để hỏi thì cũng được yên tâm phần nào khi tổ chức xác định đó chỉ là tin bậy bạ. Và người tung tin đó đã phải gặp để xin lỗi tôi”.
11 năm và 2 lần đấu tranh nổi dậy trong tù
Nói về khoảng thời gian “bặt vô âm tín” này, ông Thành kể lại: “Đầu năm 1960, tôi được giao nhiệm vụ vào Nam hoạt động. Công việc đang thuận lợi thì năm 1964, trong một lần trên đường trở về căn cứ ở Bình Định, tôi bị địch bắt. Chúng đưa tôi về giam ở phủ Đặc uỷ tình báo (số 3 đường Bạch Đằng). Tại đây, tôi bị giam và tra tấn suốt 4 năm. Biết không thể khuất phục được tôi bằng những trận đòn, năm 1968, chúng đày tôi ra Côn Đảo cùng 4 người nữa được coi là “đặc biệt nguy hiểm”.
Tuy bị nhốt vào phòng biệt giam nhưng chúng tôi vẫn thành lập chi bộ để hoạt động đấu tranh. Được hơn 1 năm, sau cuộc bạo động của các tù nhân Côn Đảo, địch đột ngột đưa tôi trở lại Phủ đặc uỷ TƯ tình báo ở Sài Gòn. Sau này tôi mới biết chúng coi tôi là phần tử nguy hiểm vì nghi ngờ tôi có mối quan hệ với đồng chí Vũ Ngọc Nhạ trong vụ cố vấn của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu. Được hơn 3 tháng với đủ các ngón nghề từ mua chuộc đến tra tấn, cuối năm 1969 chúng lại chuyển tôi đến khám Chí Hoà để chờ ngày đày ra Côn Đảo lần thứ 2. Tại đây, tôi đã bắt liên lạc được với anh Hai Tân (tức Trần Trọng Tân, nguyên Trưởng ban TTVH TƯ). Anh đã cho chúng tôi hiểu một điều, đấu tranh trong tù cũng là một mặt trận”.
Nói về những kỷ niệm sâu sắc trong cuộc đời mình, ông Nguyễn Văn Thành cho rằng đó là trong hoàn cảnh bị tù đày, ông và các chiến sĩ bị bắt vẫn tìm cách đấu tranh, mà ý nghĩa nhất là cái Tết trong tù năm 1970 và tham gia giải phóng Côn Đảo đúng vào ngày 30/4/1975.
Năm 1970 ở khám Chí Hoà, dưới sự chủ trì của anh Hai Tân, ban lãnh đạo được thành lập gồm 6 đồng chí, trong đó có ông Thành để chuẩn bị một cuộc đấu tranh tập thể vào dịp kỷ niệm Cách mạng tháng Tám, để chống lại sự đàn áp của địch với tù nhân, chống chào cờ ngụy, đòi cải thiện khẩu phần ăn...
Thừa thắng xông lên, nhân dịp sắp đến Tết cổ truyền, ông cùng với Lê Câu vạch ra kế hoạch đấu tranh quyết liệt hơn để được đón tết trong tù. “Và trước sức ép đấu tranh của chúng tôi, đúng sáng 30 Tết, chúng đã đến tận xà lim thông báo là đã chấp nhận yêu cầu của chúng tôi và hứa sẽ mở cửa cho tất cả các xà lim trong 3 ngày tết. 300 tù nhân ở 30 xà lim cùng hát vang: “Giải phóng miền Nam chúng ta cùng quyết tiến bước...” như một lời hiệu triệu. Chúng tôi mặc những bộ quần áo ít mảnh vá nhất để đón tết, đón không khí trong lành của tự do.
Đêm đó, còn có cả 2 giáo sư người Pháp đã rải truyền đơn chống Mỹ ngụy bằng cách treo cờ Mặt trận giải phóng ở Sài Gòn và 2 lính Mỹ phạm tội bị tù cũng cởi đồ để mặc quần áo của chúng tôi, cùng chào cờ và hát Quốc ca. Ý nghĩa ở chỗ là, cuộc đấu tranh của chúng tôi đã lan ra các khu khác, trở thành một phong trào mạnh mẽ. Đó là một cái tết ý nghĩa trong suốt 11 cái tết ở trong tù của tôi”, ông Thành rưng rưng nhớ lại.
|
Ông Nguyễn Văn Thành cùng ông Lê Câu, người từng tham gia giải phóng nhà tù Côn Đảo đêm 30/4/1975. |
Kỷ niệm thứ 2 đó là ông cũng là một trong số những tù chính trị cuối cùng ở nơi địa ngục trần gian tham gia giải phóng nhà tù Côn Đảo vào đúng ngày 30/4/1975. Ông kể tiếp: “Đêm đó tôi nằm ở xà lim số 20 của khu H thuộc trại 7 Côn Đảo. Trong khi cả nước đang sục sôi khí thế tổng tiến công nổi dậy giải phóng miền Nam thì ở Côn Đảo, nhất là ở trại 7, những người tù chính trị vẫn hầu như không hay biết gì nên chỉ lo tổ chức cho ngày Quốc tế lao động 1/5. Cũng có nhận thấy thái độ khác thường của bọn gác tù, đứa thì hung hăng, đứa thì ủ rũ, lo sợ nhưng ít ai nghĩ rằng Mỹ đang cuốn gói cút chạy và bọn ngụy quyền đang hấp hối.
Buổi tối, tên trưởng trại đại uý Kiều Văn Dâu vào trại 7 hỏi: “Ông Lê Câu ở phòng nào?”. Tưởng chúng định bắt anh nhưng tên Dâu nói tiếp: “Chính phủ Dương Văn Minh đã đầu hàng cách mạng. Bọn cầm đầu ở Côn Đảo chạy. Bọn ác ôn đang quấy phá rất nguy hiểm. Dân chúng thì hoang mang. Cha Phạm Gia Thụy cử tôi vào mời ông ra gặp để bàn”. Nhưng anh em tù cho rằng: “Không đi đâu hết, biết đâu đó là thủ đoạn sát hại ta thì sao”. Một “nhiệm vụ tác chiến” đã dược vạch ra để “kiểm chứng”: Cho đồng chí Trần Quang Tín ra ngoài gặp cha Thụy còn tôi đi gặp đồng chí Hai Tân. Khoảng 1 giờ sau, anh Tín về và mang theo một chiếc radio.
Nghe tiếng phát thanh viên Đài Giải phóng và Đài tiếng nói Việt Nam phát ra tin tức giải phóng, chúng tôi không ai ngăn nổi nước mắt và cứ ngỡ như đang mơ. Từ thời khắc đó, một cuộc nổi dậy giải phóng nhà tù Côn Đảo cũng được thực hiện. Nhờ đó mà bảo vệ được toàn vẹn tù nhân, tránh được âm mưu giết hại của bọn phản động. Đúng 8 giờ sáng ngày 1/5/1975, toàn thể 4.234 tù chính trị Côn Đảo đã được giải phóng”.
Sau ngày giải phóng, ông được tổ chức đưa về tận nhà. Đến bây giờ, bà Phận vẫn không thể nào quên được cảm giác xúc động ngày đón chồng trở về, đến nỗi, khi được thông báo là “bác Thành cháu đang về đấy”, bà còn trách móc đứa cháu: “Mày đùa gì mà ác thế?”. Đến khi thấy mặt chồng cũng là lúc mắt bà nhoà đi. Chưa kịp tay bắt mặt mừng thì bà đã ngất đi. Giờ đây, thay vì để bù đắp lại những tháng ngày xa vợ con thì bà lại là người chăm sóc ông mỗi khi vết thương đau trở lại. Trong nụ cười và ánh mắt của mình, có lẽ, ông đang thầm cảm ơn sự mai mối của thủ trưởng Trần Hiệu và số phận đã cho ông được trở về nguyên vẹn bên người vợ thân yêu của mình.
Thanh Hà
