Chính phủ: Người nghiện không là tội phạm

Trong báo cáo gửi Quốc hội hôm 5/5, Bộ trưởng bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐTBXH) thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ đã đề nghị Quốc hội xem xét sửa đổi điều 199 Bộ Luật Hình sự. Theo đó, không xem nghiện ma tuý mà một tội phạm hình sự. Báo cáo thẩm tra sau đó, Uỷ ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội cũng đặt vấn đề cho phép Chính phủ nghiên cứu, điều chỉnh quan điểm đối xử với người nghiện ma tuý.

Đây cũng là vấn đề gây tranh cãi ở Quốc hội trong phiên họp sáng nay. GS Trần Đông A (TPHCM) cùng quan điểm với Bộ LĐTBXH rằng nên coi người nghiện là một bệnh nhân, thậm chí là cần được đối xử như với một người mắc bệnh “mãn tính”, cần sự cảm thông và điều trị đặc biệt. Đồng tình với quan điểm trên, ĐB Vi Trọng Lễ (Phú Thọ) kiến nghị cần bỏ quy định xử lý hình sự với người nghiện ma tuý, cần nhận thức đây là bệnh, gia đình người nghiện ma tuý cũng không ai muốn con em mình vào con đường đó. “Cần có cái nhìn nhân ái hơn đối với người nghiện ma tuý”, ĐB Lễ nói.

ĐB Nguyễn Văn Bính (Cao Bằng) cũng cho rằng, người nghiện ma tuý là người mắc tệ nạn xã hội và có bệnh, chỉ cần xử phạt vi phạm hành chính tại xã phường và đưa vào cơ sở cai nghiện mà thôi. ĐB Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng) nhận xét, nếu coi họ là tội phạm thì gia đình họ không bao giờ báo cáo với chính quyền đâu. Tính đến thời điểm này, đã có 10 tổ ĐBQH đã có ý kiến không đồng tình coi người nghiện ma tuý là tội phạm.

Tuy nhiên, Giám đốc Công an Hải Phòng Trần Bá Thiều lại cảnh báo với một thái độ rất gay gắt rằng: “Sẽ là thảm hoạ nếu bỏ hoặc sửa điều 199”. Ông Thiều nói: “Đến một lúc nào đó, xã hội phát triển hơn, trình độ dân trí nâng lên thì có thể tính toán đến việc đối xử khác với người sử dụng chất ma tuý, còn bây giờ thì không”. Theo ông Thiều, ở nhiều nước và ngay như Trung Quốc cũng vẫn quy định sử dụng trái phép chất ma tuý là tội phạm và bị phạt tù từ 3-5 năm.

Quan điểm này lập tức nhận được sự đồng tình của ĐB Nguyễn Thanh Toàn, Giám đốc Công an tỉnh Thừa Thiên - Huế. Ông Toàn nói: “Tôi đồng ý Bắc Âu, Tây Âu coi người nghiện là bệnh nhân nhưng phải hiểu rằng điều kiện kinh tế - xã hội, dân trí của họ khác, không như ta”.

Theo ông Toàn, cần phải xem nghiện như một dạng tệ nạn xã hội như cờ bạc, mại dâm. “Nếu sửa điều 199 cũng giống như chúng ta thừa nhận cờ bạc và mại dâm à” - ông Toàn thắc mắc. Ông Toàn đặt vấn đề, từ trước tới nay nghiện ma tuý được xem là một loại tội phạm thế mà chỉ tiêu giảm 10-15% người nghiện mỗi năm cũng không làm được “thậm chí là ngược lại”; con số người nghiện cả nước là 180.000 nhưng thực tế phải gấp đôi.

“Cần phải thống nhất quan điểm để đưa ra giải pháp hữu hiệu cho tình trạng sử dụng ma tuý nếu không nghiện sẽ như ông vỡ tổ” - ông Toàn kiên quyết.

Bức xúc không kém, ĐB Nguyễn Kim Hồng (Đồng Tháp) phân tích, với người nghiện ngập không thấy có một biện pháp gì mạnh thì không sợ. Trong khi thế hệ trẻ, thanh niên có nguy cơ rất nhiều, trong đó con cán bộ không ít. Nhân dân nói đây là chuyện “đời cha làm, đời con phá”. Vì thế, không nên giao tỉnh nào có điều kiện thì làm, tỉnh nào không có điều kiện thì thôi, mà nên giao Bộ LĐTBXH lập các trung tâm, tương đối cách ly để tổ chức cho chặt chẽ. Tờ trình của Chính phủ cũng nhận định là ma tuý còn diễn biến phức tạp, nguy cơ tăng nhanh. Vì thế, cần có biện pháp mạnh, kiên quyết mới ngăn chặn tốt được.

Quản lý tập trung những người có nguy cơ tái nghiện cao

Thảo luận về việc có tiếp tục cho thực hiện Nghị quyết 16 của Quốc hội về đề án sau cai nghiện mà TPHCM đề xuất trước đây, ĐB Huỳnh Thành Lập (Phó Chủ tịch HĐND TPHCM) cho rằng, đề án “sau cai” đã thu được những kết quả tốt.

“Đề án này đã mang lại niềm tin cho biết bao cho 30 ngàn gia đình đang người nghiện đang bị khánh kiệt. Bên cạnh đó là hạn chế được sự lây lan của ma tuý, kéo giảm tỉ lệ lây nhiễm HIV/AIDS, tình hình vi phạm pháp luật giảm hẳn”, ĐB Lập cho biết.

Bày tỏ quan điểm về việc quản lý sau cai nghiện tại cộng đồng, ĐB Lập cho biết việc quản lý ở trung tâm cai nghiện đã cực khổ, trầy trật lắm rồi. Nếu đưa về cộng đồng quản lý sau cai không dễ dàng vì môi trường cũng chưa thực sự hết ma tuý, khi mà tỉ lệ người tái nghiện đến 90%.

“Chúng tôi xin Quốc hội chỉ cho đưa về quản lý sau cai tại cộng đồng khi có một số điều kiện đặc biệt: Ở những người nghiện có sự an toàn tuyệt đối, địa bàn dân cư chưa cao, nhân dân có thể kiểm soát được”, ĐB Lập đề xuất.

“Tôi cũng đề nghị Quốc hội xem xét sửa luật, áp dụng hình thức quản lý tập trung sau cai đối với nhóm có nguy cơ tái nghiện cao. Số còn lại tổ chức quản lý tại cộng đồng để chính quyền địa phương, gia đình trực tiếp giúp đỡ người thực hiện xong thời gian cai nghiện, cần phân loại học viên cai nghiện, đa dạng hoá các phương thức hoà nhập cộng đồng”, ĐB Lập thiết tha khi kiến nghị.

Trước một số ý kiến thắm mắc về chi phí quá lớn cho đề án này, ĐB Lê Thành Tâm (TPHCM) cho biết đã chi hơn 1.200 tỉ đồng là tình thế bắt buộc, nhưng nếu không tập trung cai thì mất trên 3.000 tỉ đồng của xã hội. Nữ ĐB trẻ nhất QH người dân tộc Lào (25 tuổi) Vi Thị Hương (Điện Biên) lại cho rằng, quy định tại điểm a, b khoản 2 Điều 30 của dự thảo luật là người cai nghiện có trách nhiệm trình báo cáo chính quyền cơ sở rất khó khả thi.

Mỗi ngày 10 tỉ đồng “bay” theo khói ma tuý

Với con số gần 20 vạn người nghiện hiện nay trên cả nước, theo đại biểu Võ Trọng Việt (Sơn La) con số trên thực tế sẽ gấp đôi, ước tính mỗi ngày sẽ có khoảng 10 tỷ đồng được “đốt” theo ma tuý. Và điều này khiến các ĐBQH trong phiên thảo luận sáng nay sốt ruột muốn tìm giải pháp giải quyết tình hình. Nhưng dự thảo luật phòng, chống ma tuý còn đưa các chế tài quá nhẹ, các quy định “chưa đủ độ”.

Ông Nguyễn Thanh Toàn muốn gia đình phải đóng vai trò đầu tiên quan trọng trong việc phòng, chống ma tuý. “Con hư tại mẹ, tôi không nghĩ rằng con cái ai đó nghiện ma tuý là lỗi của xã hội. Tôi đề nghị luật có điều khoản giao cho Chính phủ quy định chế tài xử lý đối với những bậc cha mẹ (trước mắt là công chức nhà nước) để con bị nghiện ma tuý”, ông Toàn cụ thể.

Dưới khía cạnh khác, ĐB Hồ Quốc Dũng (Bình Định) cho rằng, dự luật cần xác định vai trò, trách nhiệm của chính quyền các cấp trong việc phòng, chống ma tuý. “Chúng ta quy định trách nhiệm của cá nhân, gia đình, nhà trường, mặt trận, lực lượng vũ trang... trong phòng chống ma tuý nhưng lại không có một câu nào quy định trách nhiệm của chính quyền các cấp, trong khi chỉ chính quyền mới đủ lực để làm một cách hiệu quả”, ông Dũng phân tích.

Ông Dũng đặt câu hỏi: “Vậy UBND cấp tỉnh có phải chịu trách nhiệm trước Chính phủ về công tác phòng chống ma tuý hay không?”. Theo ông Dũng, cần phải có quy định cụ thể để “có căn cứ xử lý” nếu không chính quyền địa phương “chống ma tuý cũng được mà không phòng chống cũng chẳng sao”.

Nhất trí với quan điểm trên, ĐB Triệu Mùi Nái (Hà Giang) cho rằng cần bổ sung thêm trách nhiệm của gia đình, vì nhiều gia đình ruồng bỏ con khi phát hiện con cái mình bị nghiện ma tuý.

Sơn Lê