Người quá thật thà không dễ thành công ?

Chuyên gia tham vấn tâm lý giáo dục Lâm Thúy, Trung tâm tham vấn tâm lý giáo dục Gia đình, trẻ em Vala đúc rút được điều này qua thực tiễn hoạt động tham vấn tâm lý của mình.

Những tình huống dở khóc, dở cười 

“Từ nhỏ tôi được bố mẹ dạy phải thật thà. Lớn lên, nhà trường cũng dạy tôi như vậy. Ai cũng bảo thật thà là một đức tính tốt. Vậy nhưng  giờ đây tôi lại nhận ra một điều: đôi khi chỉ vì sự quá thật thà của mình đã làm hỏng đi nhiều việc và mối quan hệ. Tôi đang công tác trong một lĩnh vực ngành nghề đòi hỏi sự giao tiếp rất cao. Tôi đã từng tham gia một vài lớp học về giao tiếp nhưng chẳng thay đổi được là bao. Đôi lúc cái không cần nói ra tôi lại nói, để chỉ sau đó một vài giây thôi tôi đã phải hối hận vì câu nói của mình”. Chị Hạnh Thơ đã tâm sự như vậy với chuyên gia tâm lý của Trung tâm tư vấn Kỹ năng cuộc sống.

Chị Thơ cho biết: nhiều người rất biết PR cho hình ảnh bản thân nhưng chị lại không thể. Nhìn thấy người khác thành công, nhất là sự thành công đó lại được gặt hái bởi chính những kỹ xảo trong nghề nghiệp, chị cũng “thèm” được như vậy lắm. Chị rất tâm đắc với câu nói của một doanh nhân trên thế giới rằng: “nói dối khi cần và nói thật khi có thể”. Tức là khi cần vẫn có thể nói dối và chỉ nói thật khi điều mình nói ra không ảnh hưởng đến người khác, không ảnh hưởng đến mình và những mối quan hệ khác.

* Để tránh nói ra những điều khiến một giây sau phải hối hận, cách tốt nhất là nên im lặng suy nghĩ về cái được và cái mất của mình trước lúc nói. Không ai bắt mình phải nói ngay cả. Cha ông ta đã từng đúc kết “phải uốn lưỡi 7 lần trước lúc nói” là vì vậy. Nếu không nghĩ được cái gì để nói thì có thể im lặng và không bày tỏ quan điểm. Không nói gì còn hơn nói ra để rồi sau đó phải ân hận. * Thời gian im lặng để suy nghĩ đó cũng chính là thời gian giúp người thật thà làm chủ được cảm xúc của mình. Khi đã làm chủ được mình, họ sẽ tìm ra được cách nói thế nào sẽ mang lại hiệu quả nhất. Tuy nhiên, đó chỉ là cách điều trị để giảm bớt triệu chứng, để không nói ra những câu nói “hớ hênh”. Không dễ chữa được “bệnh” thật thà, vì nó là bẩm sinh, là tố chất của con người. (Chuyên gia tham vấn tâm lý giáo dục Lâm Thúy – Trung tâm tham vấn tâm lý giáo dục gia đình, trẻ em Vala)

Nhưng giữa việc hiểu và việc thực hiện, là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Chị Thơ kể, đôi lúc chị rơi vào những tình huống dở khóc dở cười và sau đó phải mất một thời gian dài để xây đắp lại những mối quan hệ mà chỉ vì sự quá thật thà của mình gây nên.

Một lần chị Thơ được sếp giao thực hiện giao dịch với đối tác nước ngoài để lấy dự án hỗ trợ cho mẫu thiết kế sản phẩm của công ty. Chị đã trình bày kế hoạch của mình rất tốt và kết quả hôm đó đã thành công. Buổi làm việc kết thúc, ai cũng hỏi han, chúc mừng chị. Chị vui sướng kể lại với một đồng nghiệp rằng, sau khi bắt tay ra về, chuyên gia nước ngoài hẹn có một dịp làm việc riêng với chị. Ông ta bảo, ông ta thích những người có những ý tưởng táo bạo, sáng tạo và  tư duy độc lập như chị. Lần làm việc sau, họ chỉ cần gặp chị chứ không cần gặp cả sếp chị như ngày hôm đó. Và câu chuyện “vô thưởng vô phạt” đó đã đến tai sếp chị. Cũng từ đó, chẳng bao giờ chị được sếp giao cho những việc quan trọng nữa...

Chuyên gia tâm lý Lê Thu Hiền, giám đốc Trung tâm tư vấn Người bạn Tri kỷ cũng từng kể với tôi một câu chuyện “thật quá hóa dại” như vậy.

Khách hàng là một người đàn ông trí thức, tên là Tùng Lâm, từng đi nghiên cứu sinh ở nước ngoài về. Khi con gái anh Tùng Lâm được 2 tuổi thì anh được cơ quan cử đi Mỹ để làm nghiên cứu sinh một đề tài khoa học. Sau hai năm anh trở về, họ tiếp tục có thêm một đứa con trai nữa. Nhưng chỉ sau đó chưa đầy 9 tháng thì vợ anh sinh con.

Lòng hơi ngờ vực nhưng nghĩ vợ đẻ non tháng nên anh không nói gì. Vậy nhưng, càng lớn cậu con trai càng không giống anh. Anh gặng hỏi vợ những mối quan hệ sau ngày anh đi công tác nước ngoài. Đêm đó, tra khảo hai tiếng thì vợ anh công nhận có đi lại với người yêu cũ của chị trong thời gian anh đi vắng. Trong đêm đó, vì ghen, vì sĩ diện của một thằng đàn ông bị vợ cắm sừng đã khiến cho Tùng Lâm điên lên. Anh bị sốc suốt hàng tuần sau. Đến khi bình tĩnh trở lại, anh đã đi thử AND và thật không ngờ đó chính là đứa con trai của anh.

Giải thoát được mối ngờ vực về đứa con của mình, nhưng trong lòng anh Tùng Lâm vẫn không thể tha thứ được. Cứ mỗi lần âu yếm vợ, anh lại mường tượng đến cảnh vợ mình với người đàn ông kia, khiến anh không chịu nổi. Anh đã sống trong sự dày vò như vậy cho đến ngày tìm đến chuyên gia tư vấn. Anh tâm sự với chuyên gia tư vấn, giá như anh đừng tra khảo vợ mà đi thử AND trước, giá như vợ anh đừng nói ra sự thật thì có thể hạnh phúc của họ đã không bị chia lìa. Hiện vợ chồng họ đã sống ly thân một thời gian để kiểm tra lại tình cảm của mình.

Tính thật thà xuất phát từ đâu?

Đưa những câu chuyện “dở khóc dở cười” do sự quá thật thà mang lại với chuyên gia tham vấn tâm lý giáo dục Lâm Thúy, Trung tâm tham vấn tâm lý giáo dục Gia đình và Trẻ em Vala, chị Thúy cho biết: Có một tuýp người thật thà như vậy tồn tại. Thật thà có thể là do bẩm sinh, cũng có thể là do quá trình giáo dục. Những người thật thà không phải là họ kém  thông minh.

Chị Hạnh Thơ khi trắc nghiệm đo vân tay của mình thì thấy chỉ số NGF thùy trán trước của chị khá thấp (NGF là chỉ số đo sự phân bố lượng nơron thần kinh não). Nhưng các chỉ số khác như chỉ số IQ... thì không hề thấp chút nào (IQ là chỉ số thông minh về khả năng tiếp nhận thông tin, khả năng học tập, năng lực giải quyết vấn đề).

Để đánh giá một người thông minh và có năng lực thì phải dựa vào nhiều chỉ số. Chỉ số não thùy trước chỉ là một chỉ số thông minh trong rất nhiều chỉ số thông  minh khác, như chỉ số IQ hay EQ chẳng hạn. Những người có chỉ số thùy trán trước thấp sẽ gặp khó khăn trong việc quản lý cảm xúc. Do vậy khả năng tự chủ của họ rất kém. Họ thường chạy theo cảm xúc và làm việc theo cảm hứng. Khi có hứng thú họ làm việc hào hứng, hết mình. Nhưng khi thất vọng thì họ lại bị rơi xuống đáy tận cùng của cảm xúc. Họ hay hoài nghi và ít tự tin. Do vậy, người có chỉ số thùy trán trước thấp thường ít thành công hơn người có chỉ số thùy trán trước cao. Tuy nhiên, nếu họ gặp môi trường thuận lợi thì sẽ rất thành công.

Ngược lại, những người có chỉ số thùy trán trước cao thì khả năng tự chủ của họ rất tốt, họ khá dễ dàng kiểm soát cảm xúc của mình để đạt mục tiêu mà họ mong đợi. Do vậy trong bất kỳ tình huống nào họ cũng chỉ huy được mọi hành động của mình. Họ biết rõ những điều mình cần, những gì mình mong mỏi nên tìm cách giải quyết vấn đề một cách có lợi nhất cho họ. Mỗi lời nói của họ khi nói ra đã được “não” chỉ huy và  kiểm soát, để làm sao có lợi nhất cho mình. Trong khi đó người có khả năng tự chủ kém thường hành động theo cảm xúc, theo sự vui buồn, nóng giận nên thường mọi hành động, lời nói của họ thường vượt ra khỏi tầm kiểm soát và mục tiêu của họ.

Những người quá thật thà là những người có chỉ số NGF của thùy trán trước thấp nhất và có khoảng cách khá xa đối với chỉ số NGF của các thuỳ não khác. Khả năng kiểm soát cảm xúc của họ rất kém. Do không làm chủ được cảm xúc, không chịu được áp lực tâm lý nên ở trong những tình huống cấp bách, họ không kiểm soát được cái gì là lợi, cái gì là hại cho mình. Họ muốn gì thì làm nấy, nghĩ cái gì thì nói ra cái đó.

Kiềm chế cảm xúc  học cách tự chủ =  thuốc chữa “bệnh” quá thật thà

Có hai yếu điểm mà người quá thật thà thường dễ mắc phải đó là: không quản lý được cảm xúc bản thân và không làm chủ được mình trong những tình huống cấp bách. Do vậy, đôi khi sự thật được nói ra không những ảnh hưởng đến cá nhân họ mà còn ảnh hưởng đến các mối quan hệ khác.

Để khắc phục sự quá thật thà của mình, theo chị Lâm Thúy, họ cần phải học và rèn luyện cách khắc phục những nhược điểm này thông qua trải nghiệm để tăng cường nhận thức về tác hại của cái quá thật.

Tuy nhiên không có phương pháp nào chữa khỏi hẳn được vì “bệnh” thật thà là do bẩm sinh, là do cấu tạo từ não. Do vậy, việc “chữa bệnh” chỉ có thể “cải thiện” để giảm bớt những điều không hay cho bản thân do tính quá thật thà mang lại. Học cách để kiềm chế cảm xúc và học cách tự chủ bản thân là cách “điều trị” tốt nhất cho những người quá thật thà.

(* Tên nhân vật trong bài đã được thay đổi)

Người thật thà thường đề cập vấn đề một cách trực diện. Nghĩ gì nói nấy, có sao nói vậy. Vì thế họ không phù hợp trong những lĩnh vực đòi hỏi nhiều về sự giao tiếp như ngoại giao, kinh doanh... Những người thật thà làm việc theo cảm hứng nên rất phù hợp những ngành nghề, những công việc liên quan đến sự sáng tạo. Dạng người này sẽ thành công nhờ chăm chỉ và chịu khó “kéo cày”. Họ đứng trên đôi chân của mình, bằng năng lực thực sự của mình. Đối nghịch với dạng người thật thà là người ăn nói giảo hoạt và thông minh. Những người này rất dễ thành công trong nhiều lĩnh vực mà không cần phải bỏ ra nhiều công sức. Vì họ có “mồm miệng đỡ tay chân”. Có một bộ phim dã sử của Trung Quốc mà hai nhân vật chính là Lưu Dung và Hòa Đại Nhân là hai nhân vật tiêu biểu cho hai tính cách điển hình này. (Chuyên gia tham vấn tâm lý Lê Thu Hiền – giám đốc Trung tâm tư vấn Người bạn Tri kỷ 1900585868)

Lâm Vũ