Nguy cơ tăng sinh nhiều năm nếu tổ chức bộ máy chậm ổn định

Ông Lương Phan Cừ

Ông Cừ cho rằng những năm vừa qua công tác dân số đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, nhưng kết quả chưa bền vững, mật độ và quy mô dân số còn lớn, đòi hỏi nhiều nỗ lực để ổn định quy mô dân số, giảm mật độ dân số và giữ mức giảm sinh bền vững. Đó là chưa nói tới nhiệm vụ nâng cao chất lượng dân số. Có nhiều năm chúng ta đã buông lỏng, quan tâm không đầy đủ đến công tác dân số nên dân số tăng nhanh, quy mô dân số quá lớn đã làm cho chúng ta gặp khó khăn về nhiều mặt, tốc độ tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội bị ảnh hưởng. Từ nhiệm vụ còn nặng nề như vậy, tôi cho rằng ở giai đoạn hiện nay và 5-10 năm nữa, vẫn cần bộ máy cán bộ làm dân số ổn định, bộ máy cán bộ làm dân số phải nhanh chóng được kiện toàn thì mới giải quyết được căn cơ vấn đề. Theo tôi, nên thành lập Chi cục DS - KHHGĐ ở cấp tỉnh.

Chi cục sẽ có nhiều ưu điểm

Việc thành lập Chi cục DS - KHHGĐ ở cấp tỉnh có nhiều ưu điểm: Tạo sự liên thông từ trên xuống dưới, cấp TƯ là Tổng cục thì cấp tỉnh là Chi cục; lập Chi cục sẽ tạo sức mạnh cho bộ máy cán bộ làm dân số, hợp lý trong cả việc sắp xếp nhân sự, chủ động trong công tác chuyên môn, trong tuyên truyền và cung cấp dịch vụ KHHGĐ. Tuyên truyền là hoạt động quan trọng có vai trò không thể thay thế đối với công tác dân số. Nếu không tuyên truyền, tuyên truyền sai hoặc tuyên truyền chậm sẽ ảnh hưởng đến nhận thức, hành vi của người dân đối với việc thực hiện chính sách dân số.

Để công tác dân số có kết quả bền vững, nhận thức của người dân về DS-KHHGĐ phải sâu sắc, và hành vi phải xuất phát từ nhận thức đầy đủ chứ không phải vì gượng ép, vì thành tích hay vì phong trào chung của xã hội. Nhận thức trước hết là phải từ lãnh đạo, có nhận thức đúng vai trò của công tác dân số thì lãnh đạo mới chỉ đạo, hoạch định bố trí nguồn lực và nhân sự đảm bảo cho công tác dân số.

Có thể chúng ta đang quá tự bằng lòng với những thành tựu của dân số. Nhưng, thực tế kết quả dân số vẫn chưa bền vững, điều đó  được chứng minh ngay bằng việc khi thay đổi bộ máy cán bộ làm dân số vừa qua, nhận thức của người dân đã khác (đã có ý kiến cho rằng được đẻ thoải mái). Do đó, bộ máy có ổn định thì công việc chuyên môn mới được tiếp tục, các thành tựu khác, nhất là công tác dân số mới được bảo tồn.

Tổ chức chậm ổn định - nguy cơ tăng sinh

Ông đánh giá như thế nào về vai trò của cán bộ trong việc quyết định hiệu quả công tác?

Chưa nói tới công tác dân số, đối với bất kỳ ngành nào, con người cũng là yếu tố quan trọng nhất. Cán bộ có vai trò quan trọng, quyết định đến sự thành bại của công việc, bởi chính cán bộ là người tổ chức, thực thi nhiệm vụ. Tổ chức bộ máy cán bộ dân số chậm ổn định, tôi cho rằng sẽ có nhiều nguy cơ dẫn đến việc tăng sinh không chỉ của 1 năm, mà còn ảnh hưởng đến mức sinh của các năm sau, vì dân số là một ngành đặc thù. Năm nay người ta mang bầu, nhưng đến tận sang năm mới sinh con, do đó, nếu công tác dân số bị ảnh hưởng, nhận thức của người dân không sâu sắc, thì việc mức sinh của 2 năm liên tiếp tăng cũng là điều dễ hiểu.

Kinh nghiệm Việt Nam từ những năm 1980 đến giờ, mô hình làm công tác DS-KHHGĐ cũng đã có nhiều thay đổi. Mô hình Ủy ban DS - KHHGĐ đã hoạt động rất có hiệu quả, đã để lại một dấu ấn quan trọng trong công tác dân số. Rồi đến Ủy ban DSGĐTE và giờ là Tổng cục DK - KHHGĐ đã có tác dụng tốt, đem lại nhiều thành tựu cho công tác dân số, thực hiện được chiến lược dân số của chúng ta. Điều tôi cho rằng nên làm bây giờ là sớm thành lập Chi cục DS - KHHGĐ ở cấp tỉnh và các phòng, ban ở các cấp thấp hơn để hoàn thiện bộ máy làm công tác dân số từ Trung ương xuống địa phương.

Ảnh hưởng tới cả mức sinh năm 2009

Năm 2007, chỉ tiêu mức giảm sinh không đạt được như mục tiêu đề ra. Năm 2008, Quốc hội đặt ra chỉ tiêu mức giảm sinh 0,3%o. Theo ông, năm nay liệu chúng ta có đạt được chỉ tiêu này không?

Năm 2007, tỉ lệ sinh cao hơn so với kế hoạch, nhưng đó là do số phụ nữ bước vào độ tuổi sinh đẻ nhiều, số trẻ sinh ra chủ yếu là con thứ nhất và con thứ hai, nghĩa là ít người vi phạm chính sách DS-KHHGĐ. Tỉ lệ sinh con thứ ba trở lên vẫn giảm so với năm trước. Tôi cho rằng quan trọng là phải giảm tỉ lệ sinh con thứ ba.

Năm 2008, theo tôi, trước biến động về mặt tổ chức, một bộ phận không nhỏ cán bộ làm dân số đang có ý chần chừ, chờ đợi ổn định bộ máy, điều này sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới việc thực hiện kế hoạch năm của công tác dân số. Nếu chỉ đạo không quyết liệt, hoặc đơn giản là không sớm ổn định bộ máy cán bộ, sẽ khó đạt được chỉ tiêu về giảm sinh năm 2008 mà  Quốc hội đã đề ra.

Bây giờ đã là giữa tháng 3, mức sinh năm nay coi như đã an bài. Nếu không kịp thời có biện pháp quyết liệt, sẽ còn ảnh hưởng đến mức sinh của năm 2009 nữa.

Mất đội ngũ cộng tác viên là thiệt hại lớn cho ngành dân số

Ông đánh giá như thế nào về vai trò của đội ngũ cộng tác viên dân số trong việc thực hiện công tác dân số hiện nay?

Tại Việt Nam, tỉ lệ dân số sống ở nông thôn còn lớn, hơn 70%. Điều kiện tiếp cận các phương tiện truyền thông còn nhiều hạn chế. Kênh truyền thông phổ biến và hiệu quả nhất đối với những vùng này vẫn là thông qua đội ngũ cộng tác viên. Những cộng tác viên chuyển đến người dân chính sách dân số của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thu thập thông tin của người dân, là cầu nối của người dân với chính quyền cơ sở. Ngoài ra, những cộng tác viên dân số còn là người phổ biến trực tiếp, cung cấp dịch vụ KHHGĐ và chăm sức khỏe sinh sản đến người dân, giúp người dân hiểu lợi ích của quy mô gia đình ít con. Thành tựu dân số chúng ta đạt được vừa qua không thể không có vai trò quan trọng của hàng nghìn, hàng vạn cộng tác viên dân số. Nếu để mất đội ngũ cộng tác viên là thiệt hại lớn cho ngành dân số, ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện chính sách dân số.

Ông có thể đưa ra một vài gợi ý trong việc tổ chức bộ máy cán bộ dân số cấp xã?

Tôi cho rằng có thể lồng ghép đội ngũ cộng tác viên dân số với y tá thôn bản. Những cộng tác viên dân số này vừa được đào tạo về dân số, lại vừa có chuyên môn y tế, sẽ tốt hơn cho việc chăm sóc sức khỏe nhân dân. Để làm được việc này, đòi hỏi khả năng quản lý và tổ chức của cán bộ địa phương để vừa quản lý được cộng tác viên, vừa giúp cộng tác viên nâng cao năng lực thực hiện được nhiệm vụ.

Cảm ơn ông!

Hạnh Quỳnh