Nhà ngoại giao và kỷ vật “theo chân Bác”

Chủ nhật, 06:16 22/02/2009 | Xã hội

Giadinh.net - Khi cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” được triển khai rộng khắp đất nước thì ở góc nhỏ của phố Hào Nam, Đống Đa, Hà Nội, có một “bảo tàng” trưng bày về những năm tháng hoạt động cách mạng của Bác Hồ. Đặc biệt là những kỷ vật quý hồi Bác ở Thái Lan.

Một đời “tìm kiếm” Bác Hồ

Người đàn ông 66 tuổi, mắt đã có phần mờ, chân đã chậm, run run dẫn chúng tôi lên tầng tum để ngắm kỷ vật ưng ý nhất về Bác Hồ mà ông đã mất hơn 3 năm trời để tìm kiếm. Đó là chiếc giường mà ngày trước ở Thái Lan Bác Hồ đã từng nằm ngủ. Ông bảo chúng tôi xếp hàng để chụp ảnh làm kỷ niệm, đôi mắt ông nhìn chiếc giường âu yếm khiến chúng tôi không khỏi xúc động trước một tình yêu Bác Hồ tha thiết đến thế.

Chiếc giường Bác đã từng nằm mà ông Bao đã mất hơn 3 năm tìm kiếm. Ảnh: Nhật Đình

Từ 30 năm nay, cứ nơi nào có dấu ấn của Bác là ông Ngô Vĩnh Bao lại tìm đến, mong tìm được hơi hướng hay nét tính cách nào còn chưa được khám phá từ con người của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cho đến giờ ông đã có một con đường dài 79 năm trong tay, mỗi chặng đường đều có những minh chứng cụ thể, có bản đồ, tranh, ảnh và thuyết minh bình luận. Không thể không ngạc nhiên về một công trình được làm công phu đến thế.

Ông Bao nói còn nhớ y nguyên ngày Bác mất, cả trời đất như tối sầm lại vì đau buồn. Chàng sinh viên Ngô Vĩnh Bao còn tìm đến nhặt những viên gạch xanh người ta xây lăng Bác đem về nhà gìn giữ. Năm 1999, khi làm lãnh sự Việt Nam tại Thái Lan, nghe kiều bào Việt Nam kể về những năm tháng Bác Hồ ở Thái, ông Bao đã tìm đến tất cả những nơi Bác Hồ lưu lại, không chỉ để tìm những di vật có liên quan đến Bác mà còn để ngồi đúng chỗ Bác đã ngồi, cảm nhận những gì Bác đã trải qua, để hiểu thêm về vị lãnh tụ mà ông ngưỡng mộ.

Có một lần, để hiểu hơn về bài thơ Bác viết trong tâm trạng nhớ quê hương da diết khi còn ở Thái, ông Bao đã tìm đến đúng bờ sông nơi Bác ngồi, đúng hướng mà Bác nhìn về quê hương và giây phút đó, ông nói, đã cảm nhận được phần nào nỗi day dứt của Bác.

Đi theo sự hướng dẫn của ông để tham quan bộ sưu tập như thể đang bước vào một bảo tàng lịch sử. Ông đón chào khách nồng hậu bằng những câu chuyện về Bác Hồ. Ông nói rằng, để xem hết bộ sưu tập sẽ mất nhiều thời gian, bởi ngoài những hiện vật mà ông thu thập được thì còn 13 tập dày, tạm gọi là ký sự về Bác.

Ông Bao thuyết minh về thời gian Bác ở Thái Lan. Ảnh: Nhật Đình

Ông thuyết minh cho chúng tôi nghe về từng hiện vật, những bức tranh và những tấm bản đồ, những quãng đường mà Bác đã đi qua, những sự kiện về một thời kỳ lịch sử khó khăn vất vả của con người và dân tộc như hiển hiện lên trước mắt. Nhìn vào nơi này, người ta lập tức có cảm giác về những công trình nghiên cứu lâu năm về Bác. Vợ ông cười thông cảm: “Suốt ngày ông ấy lọ mọ với đống báo chí, giấy tờ, quên cả ăn”. Ông cười thật hiền, như biết ơn lắm vì vợ đã thông cảm cho mình.

Làm sáng tỏ 5 vấn đề về thời gian hoạt động của Bác Hồ

Lần đầu tiên tôi gặp ông Bao đã gần một năm, khi ông 65 tuổi thì cũng đã mắt mờ chân chậm. Từ đó đến giờ, tôi vẫn thấy ông miệt mài tìm lại cứ liệu, kỷ vật đánh dấu những chặng đường Bác đã đi qua. Ông nói, qua nghiên cứu đã phát hiện ra 5 điểm mới về chặng đường hoạt động của Bác Hồ.

Thứ nhất, ông đã chắp nối được nguồn thông tin và chứng minh thời gian Bác Hồ từ Anh trở về Pháp lần thứ hai là năm 1918, điều mà giới sử học vẫn đang bàn cãi. Có người cho rằng đó là năm 1911, số khác cho là 1918. Lần theo “Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử” thực hiện bởi Viện Mác - Lênin - Hồ Chí Minh của Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia - Sự thật thì Bác Hồ đã có cuộc gặp với vua Thành Thái tại đảo Réunion của Pháp trong khi đó, vua Thành Thái bị đầy đến đảo Réunion từ năm 1916, do đó ông khẳng định năm Bác Hồ từ Anh trở về Pháp lần thứ 2 là năm 1918.

Ông Bao bên những di vật của Bác. Ảnh: Nhật Đình

Thứ hai, theo cách “đuổi” theo sát nút hành trình của Bác Hồ, ông đã tìm ra điểm xuất phát và điểm kết thúc trong chuyến đi vòng quanh châu Phi của Bác. Ông Bao khẳng định điểm xuất phát và kết thúc này chính là thành phố Harve của Pháp.

Khi cập cảng Harve, con tàu của Đô đốc Latouche Tréville phải sửa chữa, Bác theo chủ tàu về nhà ông này ở được một tháng thì có chuyến tàu chở rượu vang Pháp đi châu Phi, Bác Hồ đã xin làm bồi bàn trên con tàu này. 8 tháng sau, con tàu quay trở về Harve và Bác bắt đầu hành trình đi Anh. Nguồn tư liệu này được ông Bao tìm thấy và chắp nối lại từ “Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử” và cuốn “Vừa đi đường vừa kể chuyện” của Bác Hồ.

Thứ ba, ông Bao đã hoàn thành 20 tấm bản đồ về hành trình của Bác tại Thái Lan một cách chi tiết nhất với những thuyết minh và hình ảnh cụ thể, từ việc Bác đã từng ở nhà ai, từng ăn uống như thế nào... Ông còn tìm đến tất cả những nơi Bác Hồ đã sống tại Thái Lan, chụp ảnh và thu thập được rất nhiều vật dụng mà Bác Hồ đã từng dùng khi còn ở Thái. Tại những nơi này, ông đã gặp nhiều kiều bào Việt và cả những người dân Thái Lan đã từng cưu mang Bác, nghe những chuyện xúc động về Hồ Chủ tịch.

Thứ tư, lần theo hồi ký con tàu của Đô đốc Latouche Tréville, ông Bao phát hiện ra cũng trong năm 1911, sau chừng 5 tháng rời Việt Nam ra đi, Bác đã trở lại và gửi cho cụ thân sinh là ông Nguyễn Sinh Sắc 15 đồng tiền Đông Dương. Bằng chứng là Bảo tàng Hồ Chí Minh vẫn còn lưu giấy chứng nhận của Bưu điện Sài Gòn hồi tháng 9/1911, ông Nguyễn Sinh Sắc đã nhận số tiền 15 đồng này từ con trai mình.

Thứ năm, ông Bao đã tìm ra gốc gác, tên tuổi đầy đủ của ngôi chùa Việt bên Thái Lan mà Bác Hồ đã lánh nạn và vị ân nhân Sư Ba đã cưu mang Bác khi Bác bị cảnh sát Thái Lan và mật thám Pháp truy đuổi.

“Tôi không muốn bảo tàng “đi theo” mình”

Trong mấy chục năm qua, bất cứ khi nào hay ở đâu nghe thấy có phát hiện mới về Bác, người đàn ông này lại tìm đến, mong sẽ góp thêm được gì đó vào kho thông tin bài bản quý giá của mình. Tuy nhiên, những cuốn ký sự về cuộc đời Bác được sắp xếp theo năm tháng với đầy đủ bản đồ, tranh ảnh, báo chí làm thuyết minh hình như đã quá to và quá nặng so với sức khoẻ của ông hiện nay. “Đã đến lúc tôi muốn công bố tác phẩm của mình để chia sẻ thông tin, quảng bá đến mọi người. Tôi đã dành cả đời để sưu tập, dùng hết cả tiền dành dụm để đi tìm kiếm và theo dấu Bác chỉ vì yêu quý Bác. Giờ đây, tôi không muốn những tài liệu này “theo” tuổi già của tôi ra đi”.

Chỉ hơn một năm không gặp mà dấu vết của năm tháng đã hằn lên khuôn mặt ông những vết nhăn sâu hơn rất nhiều. Ông quên nhiều, lẫn lộn cũng nhiều, không còn hăng hái được nhiều nữa vì căn bệnh tiểu đường đã làm ông yếu đi.

Ông muốn công trình cả đời của ông được công bố đến rộng rãi độc giả, ông muốn chắp nối lại hành trình của Bác trong một cuốn sách mà ông mong chờ có nhà xuất bản nào đó sẽ thấy được giá trị của chúng để kết hợp với ông tạo ra một Bảo tàng Hồ Chí Minh trên giấy, một bảo tàng mà, chỉ cần nhìn vào những tấm bản đồ đính trong đó, người đọc sẽ dễ dàng nhìn thấy cuộc đời bôn ba hoạt động của Bác.

Thùy Ninh

kimngan