Nhịp cầu 65 năm Báo Sức khỏe và Đời sống: Từ trang báo đến mùa xuân trên rẻo cao

Trải qua 65 năm hình thành và phát triển, với sứ mệnh là cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế, Báo Sức khỏe và Đời sống luôn là người bạn đồng hành tin cậy, truyền tải thông tin y tế chính thống đến cộng đồng; đồng thời phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân tới các cấp quản lý.

Theo năm tháng, vai trò cầu nối ấy không chỉ hiện diện trên từng trang báo, mà còn được thể hiện qua những câu chuyện giành lại sự sống cho người bệnh, những thông tin góp phần nâng cao ý thức phòng bệnh, những kỹ thuật y tế mới được đưa vào thực tiễn và những hành trình nhân ái hướng về cộng đồng.

Nhìn từ sự gắn kết bền chặt giữa Báo Sức khỏe và Đời sống với ngành Y tế Nghệ An, có thể thấy rõ những nhịp cầu đang được nối dài từ phòng cấp cứu đến cơ sở, từ bệnh viện tuyến tỉnh đến những bản làng vùng cao. Mỗi câu chuyện là một lát cắt sinh động của đời sống y tế, nhưng cùng gặp nhau ở một mục tiêu: biến thông tin y tế thành hành động thiết thực, đưa kiến thức, dịch vụ y tế và sự hỗ trợ kịp thời đến đúng nơi người dân cần nhất.

Từ lằn ranh sinh tử trên bàn mổ

Phòng cấp cứu Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An có những thời điểm các ê-kíp phải chạy đua từng phút để giành lại sự sống cho người bệnh. Trong những tình huống đặc biệt nguy kịch, một tiếng còi "Báo động đỏ" toàn viện vang lên cũng là lúc nhiều chuyên khoa lập tức được huy động, phối hợp xử trí.

Mới đây, bệnh viện tiếp nhận một sản phụ 37 tuổi, mang thai 36 tuần, trong tình trạng sốc mất máu nặng. Bệnh nhân được xác định xoắn tử cung 180 độ, dẫn đến rau bong non và thai lưu. Da xanh tái, mạch nhanh, huyết áp tụt, tình trạng người bệnh diễn biến hết sức nguy kịch.

Ngay lập tức, các chuyên khoa Sản, Hồi sức cấp cứu, Gây mê hồi sức, Huyết học... được huy động. Trong cuộc chạy đua giành lại sự sống cho người mẹ, các bác sĩ vừa phẫu thuật, vừa truyền cấp cứu một lượng máu lớn gồm 2,5 lít khối hồng cầu, 1,2 lít huyết tương và 400 ml tủa lạnh. Nhiều ngày sau đó, các chỉ số sinh tồn của bệnh nhân mới dần ổn định, bước vào giai đoạn phục hồi.

Đây không phải là tình huống cấp cứu sản khoa duy nhất đặt người bệnh trước ranh giới sinh tử. Một trường hợp khác là sản phụ mang thai 37 tuần bị vỡ tử cung kèm vỡ bàng quang, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ và con đã được các bác sĩ của bệnh viện phẫu thuật cứu sống.

Đằng sau mỗi ca bệnh là một quy trình chuyên môn phức tạp, sự phối hợp của nhiều chuyên khoa và những quyết định được đưa ra trong thời gian rất ngắn. Với người dân, những thuật ngữ như "xoắn tử cung", "rau bong non", "vỡ tử cung" có thể còn xa lạ. Nhưng khi được giải thích đúng, một câu chuyện từ phòng mổ có thể trở thành cảnh báo sức khỏe thiết thực cho cộng đồng.

Đó cũng là cách thông tin y tế được Báo Sức khỏe và Đời sống chú trọng khai thác. Một ca bệnh còn được đặt trong những câu hỏi rộng hơn: Nguyên nhân là gì, dấu hiệu cảnh báo ra sao, ai thuộc nhóm nguy cơ và người dân cần làm gì để chủ động phòng tránh?

Từ một trường hợp cụ thể, câu chuyện có thể mở ra những vấn đề mà nhiều người cần biết: Vì sao tử cung có thể bị xoắn? Đau bụng trong thai kỳ khi nào là dấu hiệu bất thường? Làm thế nào để nhận biết các nguy cơ sản khoa nghiêm trọng? Những thai phụ có sẹo mổ cũ, đa ối hoặc u xơ tử cung cần được theo dõi như thế nào?...

TS.BSCKII Nguyễn Hồng Trường, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An cho rằng, việc bệnh viện tạo điều kiện cung cấp thông tin, hình ảnh chuyên môn, để các phóng viên trao đổi trực tiếp với ê-kíp điều trị giúp câu chuyện bệnh viện không chỉ dừng lại ở một ca bệnh.

Theo TS Trường khi những dấu hiệu cảnh báo, nguy cơ của bệnh và các khuyến cáo phòng tránh được chuyển tải đến bạn đọc, người dân có thêm cơ sở nhận biết những bất thường và chủ động đi khám sớm. Ở góc độ đó, một ca bệnh cụ thể có thể trở thành bài học sức khỏe cho cộng đồng.

Từ phòng cấp cứu đến trang báo, khoảng cách giữa những kiến thức chuyên môn vốn khó tiếp cận với công chúng được rút ngắn bằng cách kể dễ hiểu, chính xác và hướng tới những điều người dân cần biết để bảo vệ sức khỏe của mình.

Kéo "báo động" dự phòng ra cộng đồng

Nếu cấp cứu là cuộc chạy đua với thời gian để cứu sống người bệnh thì dự phòng lại là hành trình kiên trì phát hiện nguy cơ trước khi bệnh trở nên nghiêm trọng.

Những bệnh lý nội tiết, chuyển hóa thường không tạo ra những triệu chứng cấp tính dễ nhận biết. Chính sự âm thầm ấy khiến nhiều người chủ quan, chỉ tìm đến bệnh viện khi bệnh đã tiến triển. Câu chuyện một nữ sinh 16 tuổi tại Nghệ An là một ví dụ.

Bệnh nhân đến Bệnh viện Nội tiết Nghệ An với thân hình đồ sộ, chỉ số khối cơ thể (BMI) 34,3, thuộc mức béo phì độ II. Đáng chú ý, trên vùng cổ xuất hiện những vệt gai đen, sần sùi. Kết quả xét nghiệm cho thấy cô bé có tình trạng rối loạn chuyển hóa.

Một dấu hiệu tưởng như đơn giản trên da trở thành đầu mối để bác sĩ phát hiện vấn đề sức khỏe sâu hơn. Sau khi được can thiệp y khoa và hướng dẫn quản lý cân nặng, nữ sinh đã giảm 10% trọng lượng cơ thể, các chỉ số sinh hóa dần hồi phục.

Từ trường hợp này, câu chuyện về béo phì ở trẻ em, chế độ ăn uống, vận động và nguy cơ kháng insulin được mở rộng thành những cảnh báo mà các gia đình có thể nhận biết và chủ động phòng ngừa.

Nguy cơ bệnh tật còn được nhìn thấy rõ hơn qua các chương trình khám sàng lọc tại cộng đồng. Tại Nam Đàn, trong số 591 người được khám, phát hiện 46 trường hợp đái tháo đường mới và 50 người tiền đái tháo đường.

Tại Tây Hiếu, trong 489 người được khám, có 29 trường hợp đái tháo đường và 68 người tiền đái tháo đường. Qua hai đợt khám, 75 người được phát hiện mắc đái tháo đường và 118 người ở tình trạng tiền đái tháo đường.

Những con số ấy cho thấy một thực tế: không ít người có bệnh nhưng chưa biết mình mắc bệnh. Đối với các bệnh mạn tính, phát hiện sớm và quản lý đúng có thể tạo ra khác biệt lớn trong quá trình điều trị và phòng ngừa biến chứng.

TS.BSCKII Phan Thế Dũng, Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Nghệ An cho rằng, thông tin y tế chỉ thực sự có giá trị khi người dân hiểu được và biết cách phòng tránh. Sự phối hợp giữa bệnh viện và Báo Sức khỏe và Đời sống, giúp những vấn đề vốn chỉ được trao đổi trong phòng khám trở thành những thông tin cảnh báo dễ tiếp cận hơn, từ đó khuyến khích người dân chủ động kiểm tra sức khỏe.

Tinh thần dự phòng cũng được thể hiện trong thông tin về các bệnh truyền nhiễm. Với sốt xuất huyết, những thông tin về nơi muỗi vằn sinh sản như nước đọng, lốp xe cũ, vật phế thải... được truyền tải gắn với hướng dẫn xử lý môi trường sống, mắc màn khi ngủ... Với bệnh dại, thông điệp về "thời gian vàng" sau khi bị chó, mèo cắn được nhấn mạnh: xử lý vết thương và tiêm vaccine càng sớm càng tốt, không tự ý đắp lá hoặc sử dụng thuốc nam.

Từ bệnh viện đến cộng đồng, từ một trường hợp cụ thể đến những cảnh báo có thể áp dụng cho hàng nghìn người, thông tin y tế vì thế không chỉ có nhiệm vụ đưa tin. Đó còn là cách góp phần hình thành thói quen chủ động phòng bệnh, phát hiện bệnh sớm và tìm đến cơ sở y tế khi cần thiết.

Khi kỹ thuật chuyên sâu đến gần người bệnh

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy của y tế tuyến tỉnh ở Nghệ An là khả năng làm chủ ngày càng nhiều kỹ thuật chuyên sâu. Tuy nhiên, để người dân biết đến những năng lực đó và tin tưởng lựa chọn điều trị ngay tại địa phương, thông tin từ cơ sở y tế cần được chuyển tải đầy đủ, chính xác và dễ hiểu.

Bệnh viện Phổi Nghệ An là một ví dụ. Trong suy nghĩ của không ít người, bệnh viện phổi trước đây chủ yếu gắn với điều trị bệnh lao. Nhưng cùng với quá trình phát triển chuyên môn, chuyển giao kỹ thuật và đầu tư nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị, bệnh viện đã triển khai thêm nhiều kỹ thuật thuộc lĩnh vực ngoại lồng ngực.

Sau khi trở thành bệnh viện vệ tinh của Bệnh viện Phổi Trung ương và thành lập Khoa Ngoại lồng ngực - Phẫu thuật, Gây mê hồi sức, Bệnh viện Phổi Nghệ An từng bước làm chủ các kỹ thuật mới.

Tháng 9/2026, bệnh viện phẫu thuật nội soi cắt, khâu thành công kén khí cho bệnh nhân N.Đ.C., 57 tuổi, bị tràn khí màng phổi tái phát do vỡ bóng kén khí.

Cũng trong tháng này, một bệnh nhân nữ 67 tuổi, N.T.H., được phẫu thuật nội soi tuyến giáp qua đường ngực - nách. Phương pháp này giúp hạn chế sẹo ở vùng cổ, đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ của người bệnh.

BSCKII Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Bệnh viện Phổi Nghệ An cho biết, phía sau mỗi kỹ thuật mới là quá trình đào tạo, chuẩn bị và phối hợp của cả tập thể. Khi những kết quả chuyên môn được thông tin trên Báo Sức khỏe và Đời sống, người dân có thêm thông tin về năng lực điều trị của bệnh viện, từ đó có thể cân nhắc lựa chọn điều trị tại địa phương thay vì phải chuyển tuyến.

Đây là một phương diện khác của vai trò cầu nối. Báo chí không chỉ đưa kiến thức y tế đến người dân, mà còn giúp người dân nhận diện rõ hơn những năng lực mới của hệ thống y tế nơi mình sinh sống.

Một kỹ thuật được làm chủ tại địa phương chỉ thực sự phát huy giá trị khi người bệnh biết đến, hiểu được và có thể tiếp cận. Khi thông tin đến đúng nơi, đúng lúc, khoảng cách giữa kỹ thuật y khoa và người bệnh cũng được rút ngắn.

Những chuyến xe mang y tế và mùa xuân lên rẻo cao

Nếu trên trang báo, "cầu nối" được tạo nên bằng thông tin thì ngoài xã hội, những nhịp cầu ấy được nối bằng những chuyến xe đưa bác sĩ, thuốc men và nguồn lực đến với người dân vùng khó khăn.

Chương trình "Tết ấm vùng cao 2026" tại xã Yên Hòa (Nghệ An) do Báo Sức khỏe và Đời sống phối hợp với tỉnh Nghệ An tổ chức là một hoạt động như vậy.

Yên Hòa là xã vùng cao đặc biệt khó khăn của tỉnh Nghệ An, người dân chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số. Điều kiện địa hình, đời sống và khoảng cách địa lý khiến việc tiếp cận các dịch vụ y tế chuyên sâu còn nhiều hạn chế.

Trong những ngày giáp Tết Nguyên đán 2026, gần 50 y, bác sĩ đến từ Hội Thầy thuốc trẻ Nghệ An, Bệnh viện Sản Nhi, Bệnh viện Ung bướu, Bệnh viện Đại học Y khoa Vinh, Bệnh viện Mắt Sài Gòn, Bệnh viện Phổi Nghệ An... vượt hàng trăm km đường đèo dốc, mang theo các thiết bị phục vụ khám, chẩn đoán về tận địa phương.

Từ sáng sớm, khi sương mù còn phủ kín những cung đường vùng cao, người dân đã đến chờ khám. Bà Lô Thị Pìa, ở bản Cành Khỉn, có khối u lớn trên mặt. Nghe tin đoàn bác sĩ từ tỉnh lên khám, bà đi bộ từ sáng sớm đến điểm khám. Với người dân vùng cao, việc được gặp cùng lúc nhiều bác sĩ thuộc các chuyên khoa khác nhau ngay tại địa phương không chỉ giúp giảm chi phí, thời gian đi lại mà còn mở thêm cơ hội phát hiện bệnh sớm.

Trong một ngày, hơn 1.000 người dân được khám tổng quát và tầm soát các bệnh lý tim mạch, hô hấp, đái tháo đường; khám mắt, tai mũi họng...

Các bác sĩ trong đoàn khám cho biết, đặc thù đồng bào ở đây chủ yếu là lao động trên nương rẫy khiến các bệnh cơ xương khớp như thoái hóa cột sống, đau khớp gối khá phổ biến ở người dân vùng cao. Việc nhiều chuyên khoa cùng có mặt tại một điểm khám giúp các bác sĩ có điều kiện hội chẩn, đánh giá toàn diện hơn và cấp thuốc điều trị kịp thời cho người dân.

Nhưng giá trị của chương trình không chỉ nằm ở một ngày khám bệnh. Báo Sức khỏe và Đời sống đã huy động nguồn lực xã hội hóa trao 1.000 suất quà gồm tiền mặt, nhu yếu phẩm, vật tư y tế, áo ấm với tổng trị giá 1,6 tỷ đồng. Đồng thời Báo cũng trao 140 triệu đồng và 7 tủ thuốc thiết yếu cho 7 trạm y tế cấp xã, góp phần bổ sung nguồn lực phục vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu tại địa phương.

Tại chương trình, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, việc đưa y bác sĩ, máy móc về tận nơi khám, cấp thuốc cho đồng bào không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ trước mắt, mà còn thể hiện cam kết của ngành y tế trong việc bảo đảm người dân ở mọi vùng miền đều được tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản, không ai bị bỏ lại phía sau.

"Giá trị vật chất của mỗi món quà có thể không lớn, nhưng đó là tình cảm, là sự quan tâm và sẻ chia chân thành. Khi lòng người còn ấm, không nơi nào là quá xa", Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh.

Bà Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, bày tỏ xúc động và trân trọng cảm ơn Bộ Y tế, Báo Sức khỏe và Đời sống, đội ngũ y bác sĩ cùng các nhà tài trợ đã dành sự quan tâm, sẻ chia thiết thực với bà con vùng cao trong những ngày giáp Tết.

Bà Sinh nhấn mạnh, sự đồng hành của Báo Sức khỏe và Đời sống cùng các nhà hảo tâm đã tạo nên một "vòng tay nhân ái" lan tỏa mạnh mẽ tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, thể hiện rõ quan điểm lấy người dân làm trung tâm, chăm lo toàn diện cả đời sống vật chất lẫn sức khỏe cho bà con, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới.

Nếu những trang báo giúp thông tin y tế lan tỏa, thì những chương trình nghĩa tình lại đưa con người, thiết bị và nguồn lực đến gần hơn với những vùng còn khó khăn. Dù qua trang viết hay những chuyến đi thực địa, tất cả đều hướng về nhân dân – nơi những giá trị nhân văn của ngành Y tế được cảm nhận rõ nét và sâu sắc.

Chính xác thôi chưa đủ

Y tế là lĩnh vực có lượng kiến thức chuyên môn lớn, nhiều thuật ngữ khó tiếp cận với công chúng. Vì vậy, để một thông tin từ bệnh viện đến được với người dân, chỉ chính xác thôi chưa đủ; thông tin còn cần dễ hiểu, thiết thực và gắn với những vấn đề người dân đang quan tâm.

TS.BSCKII Lê Thị Hoài Chung, Giám đốc Sở Y tế Nghệ An cho rằng, báo chí, đặc biệt là Báo Sức khỏe và Đời sống, có vai trò như một cầu nối, chuyển hóa kiến thức chuyên môn thành những thông tin, chỉ dẫn gần gũi hơn với người dân. Người dân cần biết khi nào nên đi khám, dấu hiệu nào không nên bỏ qua, cách phòng bệnh ra sao và đâu là địa chỉ có thể tiếp cận dịch vụ y tế phù hợp.

Nhìn từ những ca cấp cứu sản khoa, các chương trình khám sàng lọc bệnh mạn tính, những kỹ thuật chuyên sâu được triển khai tại bệnh viện tuyến tỉnh đến các chuyến khám bệnh ở vùng cao, điểm chung là thông tin và dịch vụ y tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi đến được với người dân.

Theo Giám đốc Sở Y tế Nghệ An, nhịp cầu ấy không chỉ nối từ ngành Y tế đến người dân, mà còn là cây cầu hai chiều, đưa những vấn đề sức khỏe, nhu cầu chăm sóc và những câu chuyện từ cộng đồng trở lại với ngành Y tế. Qua đó, những vướng mắc, những điều ngành Y tế chưa làm được cũng được nhìn nhận để tìm giải pháp, từng bước hoàn thiện hơn công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.

"Đó là giá trị bền vững của thông tin y tế: không dừng lại ở việc đưa một tin tức, mà góp phần kết nối con người với tri thức, người bệnh với dịch vụ và cộng đồng với hệ thống chăm sóc sức khỏe", bà Lê Thị Hoài Chung nói.

Giám đốc Sở Y tế Nghệ An cũng bày tỏ sự trân trọng đối với các cơ quan báo chí, phóng viên, đặc biệt là Báo Sức khỏe và Đời sống.

Suốt 65 năm, những phương thức làm báo có thể thay đổi cùng sự phát triển của công nghệ và đời sống xã hội. Nhưng điều không thay đổi là yêu cầu đưa thông tin chính xác, hữu ích đến với người dân và đặt sức khỏe nhân dân ở vị trí trung tâm.

Từ lằn ranh sinh tử trên bàn mổ đến những bản làng xa xôi; từ một dấu hiệu bệnh lý tưởng như nhỏ bé đến một kỹ thuật chuyên sâu được làm chủ tại bệnh viện tuyến tỉnh; từ trang báo đến những chuyến xe vượt núi, những nhịp cầu ấy đang tiếp tục được nối dài.

Và trong hành trình 65 năm của Báo Sức khỏe và Đời sống, có lẽ giá trị của một nhịp cầu không nằm ở việc nó dài bao nhiêu, mà ở chỗ nó đưa được bao nhiêu thông tin đúng đến người cần, rút ngắn được bao nhiêu khoảng cách và mở thêm bao nhiêu cơ hội để người dân được chăm sóc sức khỏe tốt hơn.

Đó cũng là cách Báo Sức khỏe và Đời sống khẳng định bản sắc riêng: bền bỉ đồng hành cùng ngành Y tế, gắn bó mật thiết với nhân dân và luôn dành trọn từng trang viết cho sức khỏe, cuộc sống của cộng đồng.