Nhọc nhằn đời phu đá

Mặt trời gần đứng bóng, thời tiết trưa nắng đầu mùa oi nồng đến khó chịu. Tại chân các mỏ đá rải rác khắp triền núi, từng tốp phụ nữ mồ hôi nhễ nhại cần mẫn bê từng rổ đá từ bãi khai thác ra xe tải. Bụi đá bay trắng trời, những bước đi thấm mệt như phận đời gian nan của họ…

 

Đường cùng đến với phu đá

 

Từng tốp phụ nữ vẫn miệt mài với công việc nặng nhọc của mình. Ảnh: T.Q

 

Cách các mỏ đá không xa, từng tốp trẻ em đứng chờ những chiếc công nông, xe tải vào lèn chở đá. Thấy xe nào chạy tới, bọn trẻ lại lật đật chạy theo, đu, bám vào thành xe... xin việc. Từ nhỏ, lũ trẻ ở đây đã có ý thức kiếm tiền giúp cha mẹ. Không ai bảo ai, chúng đều chọn nghề phu đá.   Đoạn đường từ quốc lộ 1A vào lèn Trù Hải (ở xã Quỳnh Văn, huyện Quỳnh Lưu) dài chưa đến 3km rải rác những tốp trẻ em tụ tập. Chúng dàn hàng ngồi trên tường rào, vệ đường chờ đợi, trông ngóng. Cánh lái xe gọi đó là những "chợ" phu đá. Đi qua "chợ", lái xe có quyền "tuyển" một vài phu đá. Được chọn, bọn trẻ sẽ ngồi theo xe vào bãi bốc đá. Số còn lại, tiếp tục ngồi đợi những chuyến xe sau. Trẻ con ở đây hầu hết là học sinh THCS, một buổi đến trường, buổi còn lại đi phu đá.

Từ lâu, vùng đất có địa hình núi đá nằm ở địa đầu xứ Nghệ chạy dài qua thị trấn Hoàng Mai và các xã Quỳnh Lộc, Quỳnh Văn, Quỳnh Xuân (huyện Quỳnh Lưu) được xem là nơi khai thác đá lớn nhất trong vùng với hàng chục các mỏ đá lớn, nhỏ. Những năm gần đây, cùng với sự thành lập ồ ạt của các công ty khai thác đá tư nhân - với hàng chục mỏ khai thác đá tự nhiên - là một lực lượng "phu" đá đông đến hàng ngàn người, gồm cả dân địa phương lẫn dân tứ xứ làm thuê, làm mướn.

 

Tại những mỏ đá chạy dài, từ chân núi nhìn lên phía đỉnh, chúng tôi chỉ thấy một màu trắng xóa, những lớp đá nguyên khối chỗ nhô ra chỗ thụt vào, gồ ghề và đầy nguy hiểm. Thật kỳ lạ, cái nghề cần sức vóc, cực nhọc như thế này phần đông lại là phụ nữ. Họ xếp thành hàng dài, chuyển những rổ đá từ phía trong bãi ra ngoài. Chỉ có số ít nam giới đứng vận hành những chiếc máy nghiền. Trên núi cao cheo leo, thỉnh thoảng lại có một nam thanh niên, với dây buộc ngang lưng, cầm xà beng thọc lỗ đặt kíp nổ.

 

Hàng chục mỏ đá ở vùng đất này quy tụ hàng nghìn phụ nữ. Mỗi người có một hoàn cảnh khác nhau, nhưng tất cả đều là những mảnh đời vất vả, vì khó khăn, không sống được với những nghề khác nên mới tìm đến cái nghề phu đá này. "Nhà làm nông, nghèo. Chồng con, người ra Bắc kẻ vào Nam làm thuê, mùa màng xong, biết làm gì ở cái đất này để kiếm tiền, chị em chúng tôi đành rủ nhau làm thuê cho các mỏ đá. Vất vả đấy, nhưng cuối ngày lại có tiền về đong gạo nuôi con", chị Trần Thị Hoa ở Quỳnh Tân (Quỳnh Lưu) vừa hất rổ đá lên xe, vừa cởi nón quạt liên tục cho đỡ nóng và giải thích như vậy. Tuy nhiên ngoài lý do này, chị Hoa cho biết thêm, các chủ mỏ đá cũng thích thuê phụ nữ hơn nam giới bởi chị em tuy sức yếu nhưng cần cù, dẻo dai mà lại ít kêu ca, đòi hỏi chuyện tiền công.

 

Tuy chỉ bằng cái nón các chị đội trên đầu, nhưng mỗi rổ đá cũng nặng 30 - 40kg. "Chẳng thể đếm được mỗi ngày chúng tôi "cõng" bao nhiêu rổ như thế. Chỉ biết rằng, những đống đá chất cao như núi được nghiền ra, loáng cái chúng tôi đã xúc hết veo", chị Hoa nói.

 

Lao động cực nhọc trong môi trường độc hại do khói bụi, lại hiểm nguy lở đá, sập mỏ rình rập nhưng mỗi ngày, phu đá chỉ được trả số tiền công ít ỏi. Đứng cạnh chị Hoa, chị Đào thêm lời: "Vất vả chúng tôi không nề hà gì cả. Một số chị em mới vào nghề đã bỏ việc, nhưng rồi vì túng bấn lại phải quay về với mỏ. Thời điểm nông nhàn này, phần đa chị em ở xã tôi đều đến các mỏ đá xin bốc đá thuê kiếm sống cả. Mỗi ngày cũng được 70.000 đồng. Giá này đã có từ lâu. Đứng máy thì 120.000 đồng/ngày, nhưng việc đó đàn ông đảm nhận. Dạo này vật giá tăng chóng mặt mà vẫn chưa thấy chủ mỏ tăng lương. Nói thế thôi, chứ không tăng thì vẫn phải làm thôi".

 

Gia đình chị Đào có 5 người thì chồng và con trai đầu vào Đăk Lăk hái cà phê thuê đã gần 10 năm nay. Chỉ dịp Tết, vợ chồng, cha con mới được sum họp đôi bữa. Mình chị ở quê nuôi 2 con ăn học, 4 sào ruộng khoán không đủ chi tiêu cho 3 mẹ con nên hơn 10 năm nay, chị đã theo chân những người bạn làm phu ở mỏ đá Quỳnh Xuân. Gắn bó với nghề phu đá từ năm 2000, đến giờ tuổi đời đã hơn 50 mùa xuân, chị Đào là một trong những "lão làng" trong đội quân phu đá.

 

Mỏ đá cao sừng sững, ngày qua ngày cứ bị khoét nhỏ dần và phu đá vẫn cần mẫn với chiếc rổ tre khuân đá từ bãi ra đến ô tô tải. Họ nối nhau trèo lên tấm ván lót nhỏ bắc từ bãi lên thùng xe chênh vênh, không tay vịn. Những bước chân bất chấp hiểm nguy vẫn bấu chặt, nhọc nhằn bước về phía trước...

 

Đối mặt hiểm nguy

 

Những phu đá lao động dưới những vách đá dựng đứng đầy nguy hiểm.Ảnh: T.Q

 

"Chúng tôi nghèo, đất đai khô cằn sỏi đá, chẳng còn nghề gì khác để kiếm sống mới phải đi khuân đá rụng rời cả tay chân, chấp nhận độc hại và còn nguy hiểm rình rập nữa. Để xin vào các mỏ làm phu đá đơn giản lắm. Chỉ cần có sức khỏe là được nhận thôi, không có hợp đồng hay bảo hiểm gì hết. Cực chẳng đã mới phải làm chứ ai dại mà thích cái công việc này" - quệt mồ hôi, chị Phương ở xã Quỳnh Lộc vừa nói, vừa thở dài nhìn xa xăm -"Thời gian đầu đi khuân đá, mỏi nhừ hai bả vai, gót chân bị đá cứa nham nhở, máu chảy tướt ra là chuyện thường, 10 đầu ngón tay trầy xước. Nhiều phu đá bị ngã gãy tay gãy chân, sứt đầu mẻ trán không phải là hiếm. Chị em ở đây ai cũng khổ cả nên rất thông cảm và đùm bọc cho nhau".

 

Hồ Thị Lành, cô gái trẻ quê ở Quế Phong, lấy chồng Quỳnh Lưu đến với nghề khuân đá chưa đầy 1 năm. Về quê chồng, Lành buôn bán ở chợ Vân (xã Quỳnh Xuân) nhưng vì làm ăn thua lỗ, được người giới thiệu, thế là Lành ra bãi đá làm thuê. "Thôi thì chọn nghề cực hơn một chút nhưng lại chắc chắn, tối về có tiền. Chứ chạy chợ, hôm được hôm mất không ăn thua. Quê em cũng có mỏ khai thác đá, tưởng về quê chồng thoát cảnh phu đá, ngờ đâu vẫn chưa hết "duyên" với nghề này", Lành tâm sự.

 

Từng tốp người vẫn nối nhau cần mẫn làm việc bên những dốc đá thẳng đứng, hẳn bất cứ ai trong số họ cũng biết đến vụ sập mỏ đá Chín Mến ở Yên Thành mới đây. Những người phu đá ở những mỏ khai thác này hàng ngày vẫn phải lao động trong môi trường đầy hiểm nguy rình rập. "Lo là việc lo, làm vẫn cứ phải làm thôi. Ở đây, không đi phu đá thì biết làm gì kiếm tiền? Các mỏ đá này vẫn hoạt động bao nhiêu năm nay, nặng lắm thì cũng chỉ gãy tay gãy chân. Mà sống chết biết thế nào mà tránh. Ông trời chắc sẽ không "bắt" thêm những người vất vả đâu", giọng buồn buồn của một ai đó trong đám đông nói như để an ủi mình.

 

Thuý Quang