Những cung đường gian khổ

Nơi tận cùng của núi rừng Tây Bắc như chìm trong đói nghèo, lạc hậu, như bị lãng quên bởi sự xa xôi hiểm trở. Nhưng rồi một ngày, bước chân của người lính biên phòng tìm đến, mảnh đất như được hồi sinh trở lại. Câu chuyện người La Hủ về bản, được ở trong những ngôi nhà còn thơm mùi gỗ mới trong “chiến dịch 65 ngày đêm” của Bộ Chỉ huy biên phòng Lai Châu không chỉ làm sáng lên nghĩa tình quân dân, mà còn là những câu chuyện đời người ứa nước mắt...

 

Tôi ngã tới vài lần trong quãng dốc 20m đầu tiên. Hết bảy tiếng đi rừng không thể đếm hết số lần bị ngã cho tới khi nhìn thấy nóc nhà của bản Là Xi nơi có người La Hủ sinh sống. Cho đến bây giờ, sau nhiều ngày từ rừng trở về, nhắm mắt lại, tôi vẫn còn mường tượng như chân đang bám chặt vào bùn, trượt xuống dốc núi một cách bất lực.

Con đường của niềm tin

4h sáng, tiếng loa phát thanh của Đồn biên phòng 313 (huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu) nổi nhạc báo thức cả đoàn lên đường hành quân. Bốn đỉnh núi cao 1.500m sẽ là thử thách cam go đối với cánh nhà báo không quen trèo đèo lội suối như chúng tôi. Trước khi bắt đầu hành trình đi bộ vào bản, Thiếu úy Tuấn, người lái xe đưa chúng tôi đi suốt hành trình từ thị xã vào tới đây khuyên: Khi đi rừng thì đầu cúi thấp xuống như dáng chó con mà đi! Tôi cười khì bảo, rừng đẹp thế đi phải ngắm chứ. Nhưng đúng là không thể ngắm được gì ngoài việc đầu cúi gằm chăm chăm xem chân của mình sẽ được đặt vào đâu trong đám bùn nhão nhoét kia.

Trời rét buốt tê tay chân! Toàn bộ giầy dép được để lại đồn biên phòng thay thế bằng chiếc dép nhựa vàng “chuyên dụng”. Mỗi người thêm một mảnh áo mưa xanh buộc qua cổ che mưa. Đoàn nhà báo có 15 người, trong đó có 4 nhà báo nữ.

11 chiếc ôtô hối hả đưa chúng tôi ra đầu bìa rừng trên trục đường chính. Mỗi người được phát thêm một chiếc gậy để vượt rừng. Các a nhí (em gái) người Hà Nhì ở bản Na Ló ùa xuống từ chiếc xe hồng thập tự. Họ là đoàn người đi theo gánh hành lí cho đoàn. Bao nhiêu máy quay phim, túi máy ảnh, lương thực, nước, đồ dùng cá nhân sẽ được chất trên những chiếc gùi. Người Hà Nhì cũng là dân tộc sống trên núi cao nhưng công việc vận chuyển lại không giống như người Mông, người Dao. Sức nặng của vật mang vác chỉ có một chiếc dây bằng vải to bản, hai đầu buộc vào mép sọt. Chiếc dây buộc làm sao cho đoạn dây vải đủ chằng qua trán, còn mép sọt vừa đủ bám vào từ vai người trở xuống.

“Có nặng không?”- a nhí chừng 17 tuổi cười hồn hậu: “Không nặng đâu à, quen rồi”. “Thế có xa không”- “Xa đâu, gần lắm, đi tí là tới thôi à”. Thực ra, không phải a nhí này động viên mà họ đi quen cái chân tới mức không còn thấy bản người La Hủ xa nữa. Mỗi gùi trên lưng cũng phải có tới 15kg chứ không ít. Bộ đội đi quãng đường vào bản nhanh cũng phải mất hai tiếng rưỡi. Còn các a nhí chỉ mất chừng hai tiếng. Chúng tôi nhẩm tính, vậy thì chắc các nhà báo đi cũng phải mất chừng bốn giờ!

Nhưng dường như mọi sự tính toán đã nhầm. Hăm hở bước xuống con dốc đầu tiên tiến vào rừng, chúng tôi đã thấy nao lòng.

 

Chiếc xe Fortuner không thể lên được con dốc từ Mường Tè vào đến Đồn biên phòng 313. Huy động lực lượng nhà báo… “ủn”! Ảnh: S.O

Đi đi, sắp đến rồi!

Qua hết quả núi thứ nhất là tới con suối. Lúc này đoàn người đã chia làm nhiều tốp nhỏ. Chỉ còn lác đác vài người đi chung một nhóm. Nhưng nhóm đi nào cũng có bộ đội “khóa đuôi” vì sợ lạc. Con suối đầu mùa đông làm tê cứng chân. Bàn tay bị đám cỏ gianh sắc lẹm cứa thành nhiều vệt nhỏ chéo lướt qua nước suối tê tái. Các chiến sĩ bộ đội biên phòng đã đứng dàn hàng ngang qua suối như làm thành cầu thang vịn. Họ chỉ từng viên đá để chân chúng tôi khỏi trơn trượt. Chiếc tất màu trắng tôi đi theo lúc này trở thành màu đất rừng. Binh nhì Sơn, người dắt tôi đi bảo: Chị đừng cởi tất ra cho dù bẩn, nếu không sẽ rộp chân vì cọ vào thành dép!

Trời rét buốt nhưng em bé dân tộc La Hủ vẫn không có áo mặc.

Binh nhì Nguyễn Văn Sơn, quê Bắc Ninh được tăng cường vào Là Xi làm nhà cho đồng bào người La Hủ từ 4 tháng trước. Sơn bảo, ngày đầu tiên vượt rừng vào bản, đám lính trẻ 20 tuổi như Sơn cũng chẳng khác gì cánh nhà báo nhăn nhó vì quá mệt. Và cũng nghĩ rằng chẳng thể nào mà đi hết con đường rừng này đến với bản Là Xi. Nhưng mãi cũng quen, giờ Sơn cùng đồng đội mỗi tuần vào bản 3 lần. Mà lần nào cũng cõng trên vai nào gạo, nào muối, nào rau vào cho 50 chiến sĩ đang xây nhà trong bản. Sơn vừa dắt, vừa kéo, vừa đẩy tôi mỗi khi gặp con dốc cao. Có những lúc, Sơn dùng chân làm bậc thang cho tôi giữ đà khi xuống dốc núi. Hai bắp tay tôi đau nhừ vì bị giằng kéo. Sơn động viên, chỉ có quả núi này và quả núi cuối cùng là dốc lên xuống thẳng đứng thôi, chứ ba quả núi còn lại chỉ phải đi vượt ngang qua sườn núi!

Cái “ngang sườn núi” của Sơn nói cũng khiến đôi chân chúng tôi rã rời. Bắp chân như cuộn thêm đá, nặng trịch khi bước. Mấy a nhí dừng lại ở gốc cây dẻ cổ thụ tới vài chục mét cao, đưa chúng tôi vài hạt bảo: Ăn thử đi, thơm lắm. Mùi hạt dẻ rừng ngậy ngậy, bùi bùi. Ngon hơn ăn ở thành phố cứ luộc rồi rang cháy cạnh. A nhí khác thấy tôi thở dốc, đưa cho cành quả muối. Chùm quả muối nhỏ mọc thành cành, quả nhỏ như hạt tiêu, xung quanh mỗi quả lốm đốm trắng những hạt muối. Ngậm vào mặn mặn, nhai quả thấy chua chua. A nhí cười bảo: Ăn vào cho đỡ mất nước!

“Sắp đến chưa?”- Đến quả núi thứ hai thì đây là câu hỏi thường trực của chúng tôi. Bộ đội nhìn chúng tôi động viên: “Đi đi, sắp đến rồi. Vượt qua nốt con dốc này, qua tới bên kia là đường dễ đi hơn”. Về sau đi mãi chẳng thấy “sắp đến rồi” đâu nữa, chúng tôi cũng không còn hỏi, vì sau mỗi mốc “sắp đến rồi” là chừng... hai tiếng!

Càng ngày tốp chúng tôi càng xa tốp đầu tiên. Đứng nghỉ chân bên này quả núi, nhìn sang bên quả núi trước mặt thấy thấp thoáng bóng áo mưa xanh lướt nhanh trong cây rừng. Có cảm giác như đang xem hình ảnh các chiến sĩ Trường Sơn trong một cuốn phim tư liệu nào đó. Tiếng lá rừng lạo xạo dưới chân, văng vẳng tai nghe câu hát: “Dừng lưng đèo, mà nghe suối hát, ngắt một đóa hoa rừng cài lên mũ ta đi”. Bước chân như thúc giục, nhanh hơn trong đám bùn sình lép nhép...

“Sao không đi bằng ngựa vào bản”- Sơn cười bảo, cũng đã thử rồi nhưng đi được chừng nửa đường ngựa cũng kiệt sức mà chết. Chẳng gì bằng sức người. Nhìn đôi chân thoăn thoắt của Sơn lao xuống sườn núi thì tôi tin rằng chỉ có những người chiến sĩ có tấm lòng với dân bản, với đất nước mới vượt qua được cung đường khó khăn đến vậy. Vừa đi, Sơn vừa lẩm nhẩm hát bài nhạc trẻ đang thịnh hành ở thành phố. Thi thoảng, cách quãng, Sơn lại chụm tay vào miệng hú lên một tiếng vang dội núi rừng. Đáp lại là tiếng hú xa xa phía trước như đánh dấu con đường không lạc lối!

 

Những cung đường khó khăn vào bản Là Xi của người La Hủ.

Có nghe thấy gì không? Hình như có tiếng nhạc hát rất gần! Hình như có tiếng chó sủa! Đúng rồi, có tiếng hát từ loa. Có tiếng hát... Cả đoàn người kiệt sức lao xao. Tức là đã sắp đến. Đến bản Là Xi có người La Hủ. Bà con đây rồi. Nơi tận cùng của núi rừng Tây Bắc cũng đã đặt được chân đến. 21 nóc nhà hiện dần ra dưới rừng cây. 21 ngôi nhà đại đoàn kết được bộ đội biên phòng xây dựng. “Lần này thì đến thật rồi đấy chị ạ”- Sơn bỏ tay tôi chạy vù xuống con dốc dẫn vào bản!

Trẻ em lấm lem mặc quần cộc, đi chân đất lạ lẫm nhìn nhóm người đổ ào xuống bản. Lạnh tê cóng chân tay mà đám trẻ trần truồng như không. Người đàn bà ngồi trên đầu dốc bản kệ người lạ vạch vú cho đứa trẻ đang khóc ngằn ngặt. Thượng tá Phan Hồng Minh, Phó chủ nhiệm Chính trị Bộ chỉ huy biên phòng tỉnh Lai Châu, Tổng chỉ huy “chiến dịch 65 ngày đêm” từ những ngày đầu dựng nhà cho bà con bảo: Lũ trẻ này phải tắm cho nó 3 ngày cũng không sạch hết bẩn. Thượng tá Minh kể, ngày đầu tiên lên tới đây, chỉ có năm chiếc lều gọi là nhà của người dân La Hủ. Trời lạnh thế này, trẻ con toàn ở truồng ngủ ngoài gốc cây. Người lớn ngồi nhặt từng hạt cơm trắng sót lại trong nồi để ăn.

Nâng chén rượu chúc mừng, Thượng tá Minh ứa nước mắt khi kể chuyện về người dân La Hủ, khi kể chuyện chiến sĩ trẻ bị sốt rét, bị bọ chó, ruồi vàng vây khốn... Chiến dịch 65 ngày đêm dựng bản trở thành câu chuyện cổ tích trên đỉnh A Ma Cồ!

Bài 2: 65 ngày đêm dựng bản