Những được mất thẫm đẫm mùi xăng

Khó khăn là vì giá xăng dầu tăng có thể kéo giá các hàng hóa, dịch vụ khác tăng theo, đặc biệt là các hàng hóa, dịch vụ có đầu vào là xăng dầu.           

Tuy nhiên, cứ suy cho đến cùng thì có bao nhiêu loại hàng hóa và dịch vụ không có đầu vào là xăng dầu? Giá cả tăng nhiều khi lại chẳng theo các phép tính cộng trừ nhân chia, mà rất thất thường khó đoán. Các yếu tố tâm lý, sự lo lắng của đám đông có thể làm cho giá cả lên xuống theo “cách lên đồng”, chứ không hẳn là xăng lên giá bao nhiêu phần trăm thì dịch vụ vận tải sẽ tăng lên một cách tương ứng. Đó là chưa kể tới tình trạng “tát nước theo mưa”, khi các nhà kinh doanh có được cái cớ nhãn tiền để tăng giá. Mà như vậy thì mục tiêu chống lạm phát có thể bị ảnh hưởng nặng nề. Và đời sống của những người dân, đặc biệt là những người dân nghèo đã khó khăn lại thêm khó khăn chồng chất. Những người làm nghề kinh doanh vận tải, đánh bắt xa bờ có thể lâm vào tình cảnh không hạch toán nổi thu chi của mình nữa.

Mặt khác, tăng giá xăng dầu là cần thiết bởi vì rằng cứ tiếp tục bù lỗ thì ngân sách sẽ cạn kiệt, Nhà nước sẽ hụt hơn. Nếu giá xăng dầu tiếp tục biến động thì cách tốt hơn là phản ứng kịp thời với những biến động đó. Thực tế cho thấy những ngôi nhà biết rung động lắc lư theo động đất là những ngôi nhà không bị sụp đổ. Những ngôi nhà chống lại động đất một cách cứng nhắc thường sụp đổ tan tành. Những gì đúng với các ngôi nhà trong động đất cũng sẽ đúng với nền kinh tế qua việc thăng trầm của giá cả thế giới.

Ngoài ra, cũng cần thấy rõ các tác động phụ khác của việc bù giá xăng dầu.

Trước hết, bù giá xăng dầu có thể tạo ra bất công. Người đi xe ô tô được bù giá nhiều hơn người đi xe máy. Người đi xe máy được bù giá nhiều hơn người đi xe đạp. Người đi bộ chẳng được bù giá một chút gì. Đây rõ ràng là trường hợp càng giàu hơn thì càng được bù giá nhiều hơn. Có người sẽ cho rằng bù giá xăng dầu giúp kiềm chế được lạm phát, nhờ vậy những người nghèo cũng được hưởng lợi. Cũng có thể, nhưng cái lợi đó thật mơ hồ.

Hai là, bù giá làm cho giá xăng dầu của nước ta thấp hơn các nước xung quanh. Độ chênh giá cả tạo ra áp lực to lớn bởi dầu sẽ tuồn sang các nước xung quanh. Mà như vậy thì chúng ta đang bù giá cho cả những người buôn lậu. Trong mối quan hệ này, chúng ta sẽ thấy bù giá làm phát sinh thêm chi phí để chống buôn lậu. Mặc dù việc chống buôn lậu sẽ chẳng mấy thành công.

Ba là, sự tăng giá có một tác động tích cực là khuyến khích hành vi tiết kiệm tiêu dùng. Sự tiêu thụ xăng dầu có thể đạt hiệu quả cao hơn nhờ tiết kiệm. Tuy nhiên, hiệu ứng này sẽ không thể đạt được nếu cứ tiếp tục chính sách bù giá hiện nay.

Cuối cùng, trong chính sách tăng giá xăng dầu thì cũng như trong bất kỳ chính sách nào khác, những được, mất luôn luôn tồn tại bên nhau. Sự anh minh chỉ nằm ở khả năng cân đối giữa những được, mất đó, để bảo đảm cái được bao giờ cũng phải lớn hơn.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng