Ông giáo làng nửa thế kỷ truyền dạy violon

Nửa thế kỉ nặng lòng

Theo con đường bê tông quanh co từ ngả rẽ từ quốc lộ 13, chúng tôi tìm đến nhà ông Đưa vào một ngày đầu năm giăng mắc. Phải lòng vòng một hồi cùng với vài lời hỏi thăm đường chúng tôi mới tìm được nhà ông. Một ngôi nhà cấp bốn đơn sơ, giản dị ven quả đồi giữa bạt ngàn rừng cây ăn quả. Đây là nơi ông Nguyễn Hữu Đưa tìm về khi tuổi đã xế chiều. Rất may cho chúng tôi là ông vừa đi làm đồng về. Đó là điều khá bất ngờ đầu tiên với chúng tôi bởi ông ấy đã ở cái tuổi 73.

Bên ấm trà và bộ sưu tập các nhạc cụ của mình, ông bảo đó là tài sản lớn nhất đã theo ông cả đời. Đây là sáo, nhị, đàn bầu và tất nhiên là cây violon quen thuộc. Ông bảo rằng chiếc violon mà ông đang sở hữu có chiếc được mua gần đây còn khá mới nhưng có những chiếc đã được mua cách đây hơn 40 năm.

Chỉ vào cây violon cũ nhất, ông trầm ngâm hồi tưởng lại một lúc rồi nói: "Vào khoảng đầu năm 1957, phong trào chơi đàn ở làng Then phát triển lên một tầm cao mới. Đòi hỏi cấp bách lúc đó là cần phải tìm chơi những nhạc cụ mới bên cạnh các nhạc cụ truyền thống. Chính trong bối cảnh đó, ông đã lặn lội ra tận thủ đô mua 2 chiếc violon. Chiếc cũ nhất chính là một trong hai chiếc đàn vĩ cầm đầu tiên của làng Then đó". 

Không những là người mua đàn violon đầu tiên ở làng, ông Đưa còn là người đầu tiên biết chơi loại nhạc cụ phương Tây đó ở vùng này. Chuyện là sau khi có đàn trong tay, ông đã tìm đủ mọi cách để tìm tòi mong có thể tự học, nhưng do tất cả đều mới toanh, lại không có nhạc lí nên ông đành bó tay. Nhưng nhờ sự quen biết, ông đã nhờ Ty Văn hoá Hà Bắc giới thiệu cho thầy Đỗ Bài (người Thị Cầu - Bắc Ninh) khi đó đang công tác ở đài Tiếng nói Việt Nam về làng dạy đàn violon cho dân.

Nhắc đến thầy Đỗ Bài, mắt ông lại sáng ngời lên, để lộ một niềm vui, một đỗi tự hào. Ông tâm sự: "Anh Bài (ông gọi thế vì khi đó ông Đỗ Bài chỉ hơn ông vài tuổi) lần đầu tiên về làng này chơi thử một bản nhạc bằng đàn violon cho tôi và mọi người nghe thì ai ai cũng chết mê chết mệt luôn. Tôi và mọi người cứ ngỡ như mình bị tiếng đàn vĩ cầm của anh Bài hút mất hồn. Chính vì vậy sau cái phút làm quen đầy ấn tượng đó, tất cả mọi người đều nhất trí bằng mọi giá phải đưa được anh Bài về làng dạy nhạc".

Chỉ gần một năm sau thế hệ ông Đưa, rồi ông Xích, ông Lơ... nhiều người làng Then đã biết chơi loại nhạc cụ này.

Thầy giáo không bằng cấp

Ngoài việc được thầy Đỗ Bài về làng chỉ giáo đôi điều cơ bản về đàn vĩ cầm, điều lạ là ông Đưa không hề qua bất cứ một trường lớp âm nhạc nào; cũng chẳng qua một trường nghiệp vụ sư phạm nào, nhưng ông Đưa đã từ lâu được nhân dân trong làng, ngoài xã kính phục gọi bằng thầy, mà lại là thầy nhạc.

Tự tìm tòi, tự khám phá vẻ huyền bí, nét tinh hoa độc đáo của cây đàn vĩ cầm, đó chính là niềm đam mê đến tột cùng của ông. Chả thế mà ông đã sưu tầm được cả gần 100 cuốn sách dạy nhạc của Việt Nam và thế giới (trong đó tập trung chủ yếu là nhạc lí và cách bảo quản cây đàn violon). Năm 1965, sau khi đã thuần thục với cây đàn, ông đã đứng ra tổ chức dạy nhạc cho lớp đầu tiên gồm 16 em (14 em chơi violon, 1 em chơi ghita, 1 em chơi măngđôlin). Chính đội violon đầu tiên do ông dạy đã vinh dự được về Thủ đô năm 1976 để biểu diễn phục vụ đại hội Đảng lần thứ IV.

Sau ngày thống nhất đất nước đến những năm đầu thập niên 80 ông tiếp tục mở thêm hai lớp nữa và đã dạy được cho 31 em biết chơi violon. Năm 1983 ông mở lớp thứ 4 với 17 em theo học. Thành quả của 10 năm dạy nhạc sau ngày thống nhất này đã đến với thầy trò ông, khi năm 1985 đội nhạc violon làng Then đã vinh dự được nhận giải A tại hội diễn văn nghệ quần chúng tại Việt Trì.

Về làng Then, chúng tôi được nghe kể về thầy Đưa như những kỳ tích của làng. Người ta bảo thầy đã làm nên những việc thần kì, đáng ngợi ca. Nửa thế kỉ kéo đàn vĩ cầm say sưa, 40 năm dạy nhạc cho các thế hệ, hơn 100 con em nông dân đã thành tài (có em hiện đang học tại nhạc viện, có người đang là giảng viên âm nhạc)...Tất cả đều mang dấu ấn đậm nét của ông giáo Đưa. Nhưng mọi thành quả dạy dỗ, những người học trò giờ đã nổi tiếng trong làng âm nhạc Việt Nam của ông thì ông đều khiếm tốn không nhận. ông nói với chúng tôi rằng, ông dạy đàn chỉ vì niềm đam mê tột cùng và vì mong mỏi đau đáu trong lòng là làm sao tiếng đàn vĩ cầm sẽ không bao giờ mai một vang mãi ở mảnh đất này.