Ông Phổ “hài cốt”

Hơn 16 năm ròng rã khắp các chiến trường xưa, ông đã tìm được 117 bộ hài cốt liệt sĩ, khoả lấp một phần nỗi đau cho thân nhân nhiều gia đình. Ông là Nguyễn Đức Phổ thương binh hạng 4/4, ở xã Phù Lưu Tế, huyện Mỹ Đức, Hà Nội. Người dân nơi đây thường gọi ông bằng cái tên trìu mến: ông Phổ “hài cốt”.

 

Vào những năm 1968, chiến tranh đang giằng co ác liệt, ở cái tuổi 21, anh thanh niên Nguyễn Đức Phổ viết đơn tình nguyện cầm súng bảo vệ Tổ quốc. Sau 5 tháng huấn luyện, anh được tăng cường cho Tiểu đoàn D96, Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Phú Yên. Tại đơn vị mới, anh đảm nhiệm công tác văn thư và ghi chép quân số cho đơn vị. “Do nhiệm vụ liên quan đến sổ sách, ghi chép nên tôi có điều kiện biết tên, tuổi, địa chỉ và vị trí hy sinh của nhiều đồng đội”- ông Phổ nói.

 

Ông Nguyễn Đức Phổ

Những trận chống càn, những lần tìm diệt đã cướp đi sinh mạng của nhiều đồng đội của anh. Có lúc anh đã phải mò mẫm trong đêm tối, tới bên xác những người hy sinh đào vội một cái hố để vùi xác tránh giặc gài mìn, rồi lại ghi chép những vị trí để sau này còn biết. Anh có riêng một cuốn sổ nhỏ ghi tên, tuổi, địa chỉ của các đồng đội, chính cuốn sổ nhỏ ấy sau này trở thành kỷ vật vô cùng quan trọng.

“Trong nhóm 5 người gồm tôi, thằng Tẩy, thằng Trinh, thằng Hùng và thằng Nhị coi nhau như anh em. Đã có ước hẹn khi chiến tranh kết thúc, ai may mắn sống sót bằng mọi giá phải mang cái bát, đôi đũa “cúng cơm” chung của những người đã hy sinh về cho gia đình để người thân được chạm vào kỷ vật, coi như linh hồn các anh được theo về” – ông Phổ gạt nước mắt bồi hồi nhớ lại.

Thế rồi 4 đồng chí cùng nhóm với ông lần lượt hy sinh trong các cuộc chiến đấu, còn bản thân ông cũng bị ba vết thương nặng với tỷ lệ thương tật 36%. Tháng 3/1974, ông được xuất ngũ và gánh luôn trọng trách mang những kỷ vật về thông báo cho các gia đình các liệt sĩ, trăn trở với những lời hứa năm xưa.

Về với cuộc sống đời thường, những đêm trằn trọc suy nghĩ, ông Phổ cảm thấy day dứt vì mình được sống hạnh phúc trong khi nhiều đồng đội đã từng vào sinh ra tử còn nằm lại đâu đó. Ông kể: “Ngày ngày, nhìn chiếc bát và đôi đũa trên bàn thờ, giở lại sổ ghi chép, các kỷ niệm lại ùa về oán trách. Nhiều đêm ngủ tôi mơ thấy các anh em đang gọi mình, lại cảm thấy có lỗi, dằn vặt bản thân. Đã nhiều lần tôi định mang kỷ vật đi báo tin cho các gia đình liệt sĩ nhưng lại nghĩ chưa tìm thấy hài cốt của các anh sẽ “ khó ăn khó nói”- ông Phổ chia sẻ.

Từ ngày đó, ông bắt đầu cuộc “hành quân” giữa thời bình. Tháng 7/1993,  cựu chiến binh Nguyễn Đức Phổ trở lại chiến trường xưa tìm hài cốt các đồng đội. Ông đã phải bán những thứ có giá trị trong gia đình, gom góp lương hưu, cả tiền bán mớ rau, nải chuối của vợ. Từ Tỉnh đội Phú Yên, ông Phổ trở lại những nơi đơn vị đóng quân năm xưa như Tổng Đạt, A4, Hòn Na, Gộp Mòng Mòng, Gộp Mùa Thu. Cùng với cuốn nhật ký và đối chiếu với hồ sơ của Tiểu đoàn D96 (Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Phú Yên trước đây), ông Phổ cắt  rừng, băng suối đến các địa điểm dò tìm vị trí chôn cất đồng đội. Kể về những chuyến ngược rừng ông bảo khó khăn lớn nhất là tìm lại địa điểm chiến trường xưa. Ông nói: “Công việc không hề đơn giản vì trải qua mấy chục năm, đường đi lối lại bây giờ đã khác. Vả lại, một số ngôi mộ đã được dân địa phương quy tập vào nghĩa trang liệt sĩ hoặc bị di chuyển sang chỗ khác để làm nương rẫy...”. Trời không phụ lòng người,  4 người bạn, đồng đội của ông đã tìm được và đưa về quê hương an táng. Lời hứa năm xưa với đồng đội ông đã thực hiện.

Tìm được 4 người bạn thân, thực hiện  xong lời hứa, nhưng lòng  ông vẫn không thể thanh thản vì trong cuốn sổ nhật ký còn tới hơn 200 trường hợp hy sinh được ghi chép cẩn thận mà chưa tìm được hài cốt. Thế là cứ mỗi năm, chỉ tránh mùa mưa, còn lại là ông đi dọc theo những cánh rừng nơi đơn vị đóng quân để tìm đồng đội.

 16 năm đi ròng, ông đã tìm được 117 bộ hài cốt liệt sĩ. Mỗi khi nhắc đến những lần tìm hài cốt các đồng đội, ông Phổ không thể kìm được lòng mình. Nước mắt ông cứ tuôn trào với niềm vui, hạnh phúc vì đã thêm một lần thực hiện được ước nguyện.

Nhiều khi, tìm được hài cốt đồng đội, ông báo tin cho gia đình, nhưng vì điều kiện kinh tế khó khăn, gia đình không thể vào tận trong Phú Yên để đưa về ngoài Bắc, thế là một thân một mình ông chạy đôn chạy đáo khắp các cơ quan của tỉnh Phú Yên để tạo điều kiện đưa đồng chí mình sớm về quê nhà.

Với ông, tìm đồng đội là vì cái tình chứ không phải vì tiền bạc hay háo danh, ông tâm sự: “Sau khi tìm thấy hài cốt đồng đội, gia đình liệt sĩ đưa hài cốt về quê  nhà, họ ngỏ ý muốn biếu tôi mấy triệu coi như để tạ ơn, nhưng tôi đã từ chối. Tôi làm đâu phải vì để nhận những thứ đó... ”.

Giọng ông bỗng chùng xuống: “Trong một thời gian dài, công tác quy tập hài cốt liệt sĩ đã quy tập hết các anh ấy đi, nếu người nào có tên thì còn là may mắn, nếu không có gì thì đều chung một cái tên Liệt sĩ vô danh. Giờ đây, tôi phải lần lại hồ sơ, ghi chép của những người đi quy tập, đối chiếu với cuốn sổ nhật ký để mong sớm trả lại tên cho các anh”.

Lật giở cho tôi xem từng trang giấy trong cuốn sổ nhỏ mà mỗi lần tìm được hài cốt ông đều cẩn thận ghi lại chi tiết tên tuổi, quê quán từng người, vẻ mặt ông bỗng trầm ngâm: “Còn nhiều người đang nằm ở đâu đó lắm, đây mới chỉ là số ít thôi. Họ vẫn phải nằm hiu quạnh nơi sương gió mà vẫn chưa tìm thấy và có lẽ là sẽ mãi không tìm thấy được”.

Nói về dự định sắp tới, ông Phổ cho biết, nếu mọi việc không có gì thay đổi, từ giờ đến cuối năm ông  sẽ vào Phú Yên tìm 3 ngôi mộ và sẽ cố gắng tìm hết các phần mộ còn lại vì nếu để lâu các phần mộ phân hủy hết sẽ khó khăn hơn trong việc tìm kiếm.