Phá chứ sửa gì!

> Ô Quan Chưởng bị 'trát phấn'

 

Cửa ô phía Đông Hà thành hôm nay được trát phấn. Phía trên hoàn toàn mới, còn bên dưới vẫn được giữ nguyên nét cổ kính rêu phong.

 

Thế mà mới hôm trước, cửa ô này vẫn một màu cổ xưa, nhẹ nhàng đằm thắm ngắm nhìn du khách và sinh hoạt của người dân.

 

Ô Quan Chưởng hiện đang mang trên mình hai lớp áo cũ và mới. Ảnh: Hoàng Hà

 

Sự mới mẻ ấy được làm trong đúng một đêm, khi mọi người đã đi ngủ. Một hướng dẫn viên du lịch dẫn đoàn khách từ phía Nam ra Hà Nội thăm quan đã phải nhìn mãi vào tấm bưu ảnh ghi hình cửa ô trước kia mà mình có, rồi nhìn Ô Quan Chưởng mới mà vẫn chưa biết cất lời giới thiệu với khách như thế nào? Vừa mới hôm qua, cửa ô vẫn đẹp như tranh cổ, nay được trang điểm, chẳng biết so sánh cũ và mới thế nào?

 

Nhìn kỹ, Ô Quan Chưởng hôm nay có hai phần cũ và mới. Phần cũ là nền gạch và bức tường cổ, gồ ghề nhưng đặc sắc. Phần phía trên mới hoàn toàn, trát xi măng phẳng lì, vuông vức, nhìn như cổng của nhà trọc phú thừa tiền nhưng thiếu mỹ quan.

 

Ở đất nước với hàng vạn di tích lịch sử như Việt Nam, sau khoảng thời gian khá dài khủng hoảng giá trị, mười năm trở lại đây, các di tích được quan tâm khôi phục gìn giữ với mong muốn để lại “dấu xưa xe ngựa” cho con cháu. Thế nhưng cách làm nặng vì tiền, tư duy khai thác di tích để cầu lợi đã khiến cho nhiều di sản không sửa thì còn, mà sửa thì thành ra phá.

 

Bắt đầu với đình đền phía Bắc, rồi di tích Chăm Pa Nam Trung Bộ, cho đến miếu thờ phía Nam được lập dự án để trùng tu. Thật may là chỉ có một số di tích được phê duyệt sửa chữa, cho dù chưa thành công lắm, nhưng cũng còn chưa đến nỗi bị phá như Ô Quan Chưởng.

 

Tin mừng duy nhất có được trong việc này là mới đây, công trình trùng tu Đình Chu Quyến (ở Ba Vì, Hà Nội) đã được giới kiến trúc thế giới công nhận là một trong những công trình văn hóa được trùng tu để bảo tồn thành công nhất thế giới năm 2010. Nhìn kỹ lại, hóa ra việc ấy được làm tự phát bởi mấy kiến trúc sư tâm huyết, chẳng phải được phê duyệt hay có kinh phí tiền tỉ. Họ làm vì cái tâm, và cũng để chứng minh rằng người An Nam có thể tự làm được công việc có ý nghĩa dài lâu ấy mà không cần phải có kinh phí, chẳng phải đấu thầu, cũng chẳng phải quá lao tâm khổ tứ.

 

Làm vì lợi, mà là lợi ích cá nhân với thái độ coi di tích chỉ là công việc kinh doanh chính là nguyên nhân dẫn đến hình dạng Ô Quan Chưởng như hôm nay.

 

Nói ra việc này bây giờ, mong để di tích này không tiếp tục bị sửa. Sau nữa, các công trình văn hóa đang cần được trùng tu khác, phải được quan tâm, lưu ý ngay từ khi chuẩn bị sửa. Đừng âm thầm mà làm, phải công khai xin ý kiến, tận dụng tri thức có sẵn, trùng tu mới ngon lành được.