Phát ngôn là một nghề

Phó thủ tướng Phạm Gia Khiêm phát biểu tại buổi khai giảng "Khóa bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí cho các quan chức cao cấp Việt Nam".

Điều này cho thấy, đã đến lúc cần phải xác định phát ngôn là một nghề với những đặc thù riêng. Thời gian gần đây, Chính phủ đã liên tiếp có các văn bản chỉ đạo việc cung cấp thông tin cho báo chí. Đặc biệt là sự ra đời Quy chế Người phát ngôn.

 

Qua nghị quyết các cuộc họp Chính phủ thường kỳ, gần như cuộc họp nào Thủ tướng cũng nhắc rằng mọi cơ quan công quyền có trách nhiệm thông tin cho báo chí, để phóng viên có thông tin chính thống nhất, chính xác nhất. Có những vấn đề, đích thân Thủ tướng đã phải yêu cầu tổ chức họp báo, ví dụ như chuyện quy chế về quản lý giá xăng dầu gần đây.

 

Nói như vậy để thấy, từ hệ thống văn bản luật đến các chỉ đạo thường ngày, Chính phủ rất chú trọng đến việc công khai thông tin cho báo chí. Tuy nhiên, thực tế ở một số nơi vẫn còn tình trạng “tắc tị” thông tin do người phát ngôn mà không phát ngôn. Hoặc nếu có phát ngôn thì nói chung chung hoặc cho biết “sẽ hỏi lại cơ quan chuyên môn” rồi trả lời nhưng... không biết khi nào trả lời!

 

Những chủ trương, chính sách, thông tin được phản ánh một cách kịp thời giúp cho người dân chủ động với những biến chuyển, tạo sự đồng thuận trong xã hội. Khi thông tin bị “tắc tị” sẽ dẫn đến tình trạng phóng viên phải mày mò tìm kiếm, nhiều khi nhận được  thông tin thiếu chính xác, sai lệch.

 

Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do người phát ngôn nhưng không... biết nói. Nguyên nhân là một số người phát ngôn được “cử vội” sau khi có quy chế của Chính phủ mà chưa có những kỹ năng cơ bản và kinh nghiệm trả lời báo chí. Phát ngôn là một nghề - và là một nghề “kén chọn” người. Không chỉ cần kỹ năng “biết nói” mà phải “biết cái để nói” và quan trọng nhất là “muốn nói”.  Điều dễ thấy khi những người phát ngôn đùn đẩy trách nhiệm hoặc trả lời chung chung phần lớn vì... ngại trách nhiệm. Và khi đã ngại thì dù có biết cũng không muốn nói.

 

Thực hiện Quy chế Người phát ngôn của Chính phủ, đến nay nhiều cơ quan công quyền đã có người phát ngôn. Tuy nhiên, thực tế các cơ quan nhận được thông tin qua kênh này chưa nhiều. Ngoài vấn đề thiếu kỹ năng dẫn đến “ngại” thì sự bố trí nhân sự cũng chưa hợp lý. Có nơi thì trách nhiệm này được giao cho chánh văn phòng, có nơi do một lãnh đạo đảm nhận. Cả hai phương án đều không ổn vì đều phải kiêm nhiệm. Hơn nữa, khi một chánh văn phòng kiêm nhiệm phát ngôn thì chắc chắn có tâm lý e ngại trách nhiệm. Khi một lãnh đạo kiêm nhiệm phát ngôn thì không có thời gian để trả lời báo chí.

 

Trong thời đại thông tin bùng nổ, báo chí là một công cụ hữu hiệu để quản lý xã hội. Những đặc tính và thực tế cho thấy, phát ngôn là một nghề và nó đòi hỏi người thực hiện công việc này có nhiều kỹ năng, tố chất.