"Phù thuỷ" thời gian

"Tôi có đến 20 chiếc Rado sản xuất từ những năm 60 - 70 thế kỷ trước".

Nổi tiếng ở nước ngoài hơn trong nước

Không phải ảo thuật gia quyền năng, nhưng ông có thể "bắt" những chiếc đồng hồ phải theo ý mình, cho dù đó là những chiếc đồng hồ bé nhất, khó tính nhất... Người được mệnh danh là "bàn tay vàng" vốn nổi tiếng ở nước ngoài từ những năm 70, 80 của thế kỷ trước, trước khi giới sành chơi đồng hồ trong nước biết đến ông.

Thoạt nhìn, không ai nghĩ ông là một "kỹ sư" đồng hồ, có tiếng ở nước ngoài, bởi cái dáng vẻ bề ngoài mảnh khảnh và lối ăn nói rất nhẹ nhàng của mình. Ông là Đỗ Văn Nghĩa - một thợ sửa chữa và sưu tầm đồng hồ đeo tay có tiếng ở phố Chính Kinh, quận Thanh Xuân, Hà Nội.

Ngay từ nhỏ, Đỗ Văn Nghĩa đã tỏ ra hứng thú đặc biệt với những chiếc đồng hồ. Năm 1967, ông sang Trung Quốc học ở Viện Khoa học và Đo lường. Ông Nghĩa kể: "Lúc sang nước bạn học tập, chúng tôi được thầy Mã Bằng, người nổi tiếng khắp đất Trung Hoa về sửa chữa đồng hồ chỉ dạy về bộ môn đo lường chính xác. Học hỏi được một thời gian thì tôi đã sửa được những chiếc đồng hồ hỏng hóc đơn giản, rồi dần dần "hóa giải" những trường hợp phức tạp hơn. Cả khóa học đó, kể cả các bạn đồng môn từ Việt Nam sang, kể cả học sinh Trung Quốc, chỉ mình tôi là sửa chữa tốt mọi loại đồng hồ. Chỉ 5 phút là xong!". Cho đến những năm 1970 - 1971 cái tên Đỗ Văn Nghĩa đã nổi tiếng không chỉ trong trường học mà còn rất nhiều người Bắc Kinh biết đến.

Về nước, ông Nghĩa được mời về làm trưởng phòng đo lường của một cơ quan nhà nước. Lúc rảnh rỗi, ông lại tự mình mày mò, sửa chữa được rất nhiều loại đồng hồ, cả cổ lẫn kim, cả Đông lẫn Tây. Từ năm 1984 - 1986, Đỗ Văn Nghĩa là thành viên trong đoàn kỹ sư Việt Nam sang Iraq tham gia xây dựng công trình thủy điện lớn nhất nước này. Ông Nghĩa kể lại: "Lúc sang Iraq tôi mang theo bộ đồ nghề sửa đồng hồ chỉ để giải trí lúc rỗi, không ngờ bên đó lại là "đất" của đồng hồ. Dân Iraq rất chuộng chơi đồng hồ. Người ta đánh giá người bằng cách nhìn xem anh đi xe gì và tay đeo đồng hồ gì?". Và với bộ đồ nghề nhỏ bé, ông đã nổi lên như một "phù thủy thời gian" khi bắt những chiếc đồng hồ hỏng hóc nặng nhất phải chạy, cho dù có những chiếc máy móc rất tinh xảo mà mắt thường không phát hiện ra "bệnh". Ông bảo: "Ở bên đó, tôi được tiếp xúc với nhiều loại đồng hồ lạ, đắt tiền làm thỏa trí tò mò tìm hiểu. Tôi sửa loáng một cái khoảng 10 hay 15 phút một cái đồng hô, lấy vài trăm USD là chuyện bình thường. Lúc đó, lương trong nước của tôi chỉ có 2 USD".

Sang Iraq, chẳng mấy lúc mà "Nghĩa Việt Nam" lại nổi như cồn về tài sửa chữa đồng hồ. Rồi cũng từ những năm tháng sống ở Iraq mà ông Nghĩa có trong tay rất nhiều phụ tùng, mẹo sửa đồng hồ và những chiếc đồng hồ đắt tiền của các hãng đồng hồ nổi tiếng trên thế giới lúc bấy giờ. "Dân Iraq giàu lắm, những cái đồng hồ trị giá đến 5 - 6 chỉ vàng hỏng hóc đơn giản họ cũng sẵn sàng bỏ đi ngay", ông Nghĩa cho biết.

Ông Nghĩa sở hữu rất nhiều loại đồng hồ khác nhau. Ảnh: T.G

Người thợ xuất sắc cuối cùng?

Ông Nghĩa tâm sự, làm thợ sửa đồng hồ không chỉ cần có sự thông minh, sáng tạo, khéo tay, am hiểu tường tận về kỹ thuật mà còn là lòng yêu thích khám phá và tìm hiểu về đồng hồ. Ông đúc rút, để trở thành một người thợ sửa đồng hồ giỏi người ta cần ít nhất 10 năm kiên trì học hỏi, thực hành và tất nhiên phải có cả năng khiếu nữa. Trước đây những ngưòi thợ sửa đồng hồ chỉ học nhau qua kinh nghiệm và thực hành nhưng không phải ai cũng hiểu biết về nó. Muốn biết sâu, nhất thiết phải học. Ông Nghĩa đã bỏ nhiều thời gian tìm tòi, lý giải những sự cố và rành đồng hồ đến nỗi dù đồng hồ loại nào, hỏng hóc khó đến mấy ông cũng sửa bằng được.

Năm nay bước vào tuổi 65, nhưng già nửa thời gian đó, ông đã mày mò tìm hiểu học hỏi sửa chữa đồng hồ và chưa bao giờ chịu thua chiếc đồng hồ nào. "Về mặt nguyên lý thì sự cố nào cũng có nguyên nhân riêng của nó nhưng kiểu gì cũng sửa được, vấn đề chỉ là thời gian. Có chiếc mất mấy ngày, có chiếc mất 10 phút là xong. Hỏng là tôi sửa được, chỉ trừ trường hợp mất linh kiện mà không có thay thế thì đành chịu, bởi có những chiếc đồng hồ linh kiện phải soi qua kính lúp mới thấy, rất tinh xảo và đắt tiền và hiếm nữa, tôi không thể mua sẵn nó được", ông nói.

Chỉ có điều chẳng còn như xưa là bây giờ ít người đi sửa đồng hồ quá, tiền sửa bằng tiền mua mới thì người ta tính "vứt đi cho rảnh nợ". Trước đây, có ngày ông Nghĩa kiếm được số tiền bằng người ta đi làm nhà nước cả... nửa năm trời. Nói về nghề sửa đồng hồ bây giờ, ông Nghĩa lắc đầu: "Sửa đồng hồ là nghề rất khó. Mất 4 năm học ở trường và sau đó mất nhiều năm tìm tòi học hỏi, tôi mới tích lũy đủ kinh nghiệm để theo nghề. Bây giờ mở cơ sở hành nghề còn phải trang trải chi phí mặt bằng và nhiều thứ thuế má khác. Đồng hồ giờ rẻ như bèo, sửa được mấy đồng. Thanh niên mấy ai theo nghiệp này nữa. Công sửa nhiều khi còn cao hơn mua mới một chiếc đồng hồ rởm, nhiều lúc tôi sửa chỉ để thõa mãn sở thích thôi".

So với đồng hồ lớn, đồng hồ đeo tay khó sửa hơn do độ phức tạp cao và các chi tiết quá nhỏ. Với ông, loại nào khó là xông vào. Cũng từ cái tính muốn chiến thắng cái khó mà ông tâm huyết với những chiếc đồng hồ đeo tay. Ông bảo: "Khó sửa nhất phải kể đến loại đồng hồ đeo tay dùng cho thể thao, có cấu tạo tinh vi với 5 - 7 chiếc kim cho những công dụng khác nhau".

"Phù thủy" thời gian Đỗ Văn Nghĩa. Ảnh: H.P

Hà Phương