Quy định về mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện, hàng triệu người nên biết để hưởng chế độ lương hưu

Quy định mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện

Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, người tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất bằng 22% mức thu nhập tháng do người lao động lựa chọn để đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất; thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn và cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở.

Tại Điều 36, Luật BHXH 2024, mức đóng BHXH tự nguyện hằng tháng được tính:

22% × Mức thu nhập tháng do người tham gia lựa chọn – mức hỗ trợ.

Nghị định số 351/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/02/2026 nâng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn lên 2.200.000 đồng/người/tháng thay cho mức 1.500.000 đồng/người/tháng.

Về căn cứ đóng BHXH tự nguyện thấp nhất, khoản 2 Điều 31 Luật BHXH năm 2024 quy định: Thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.

Như vậy, mức đóng BHXH tự nguyện thấp nhất sẽ tăng lên theo mức chuẩn hộ nghèo mới.

Tuy nhiên, Nghị định 351/2025/NĐ-CP cũng nêu rõ: Tiếp tục thực hiện chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025 theo quy định tại Điều 3 Nghị định 07/2021/NĐ-CP từ ngày 01/01/2026 đến hết ngày 31/12/2026.

Như vậy, năm 2026, mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn vẫn là 1.500.000 đồng/người/tháng, đồng nghĩa với việc thu nhập làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện thấp nhất năm 2026 vẫn là 1.500.000 đồng/tháng.

Mức đóng cụ thể theo công thức sau: 22% x 1.500.000 đồng = 330.000 đồng/tháng.

Tuy nhiên, người tham gia không phải đóng toàn bộ số tiền này. Người tham gia BHXH tự nguyện được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ phần trăm (%) trên mức đóng BHXH tự nguyện thấp nhất như sau:

- Bằng 50% đối với người tham gia thuộc hộ nghèo, người đang sinh sống tại xã đảo, đặc khu theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

- Bằng 40% đối với người tham gia thuộc hộ cận nghèo.

- Bằng 30% đối với người tham gia là người dân tộc thiểu số.

- Bằng 20% đối với người tham gia khác.

Áp dụng công thức tính nêu trên thì tùy vào mức thu nhập chọn đóng BHXH tự nguyện và đối tượng được Nhà nước hỗ trợ, mỗi người sẽ có mức đóng BHXH tự nguyện khác nhau nhưng không được thấp hơn giới hạn tối thiểu hoặc vượt quá giới hạn tối đa sau đây:

Mức đóng BHXH tối thiểu:

Mức đóng BHXH tối đa:

Các phương thức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện

Người dân được lựa chọn đóng BHXH tự nguyện theo phương thức sau:

+ Hằng tháng.

+ 3 tháng một lần.

+ 6 tháng một lần.

+ 12 tháng một lần.

+ Nhiều năm một lần (không quá 5 năm (60 tháng)/lần).

+ Đóng một lần: Cho thời gian còn thiếu (không quá 5 năm (60 tháng)) để đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Tham gia bảo hiểm tự nguyện người dân được hưởng các chế độ gì?

Theo BHXH Việt Nam, người tham gia BHXH tự nguyện khi có đủ các điều kiện theo quy định, được hưởng các quyền lợi sau:

Chế độ thai sản

- Đối tượng:

+ Lao động nữ sinh con;

+ Lao động nam có vợ sinh con.

- Điều kiện hưởng: Có thời gian đóng BHXH tự nguyện hoặc vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc vừa có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 06 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con.

- Mức trợ cấp là 02 triệu đồng cho mỗi con được sinh ra và mỗi thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ.

Chế độ hưu trí

- Điều kiện hưởng

+ Từ ngày 01/7/2025, người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng lương hưu khi có đủ 15 năm đóng BHXH trở lên và đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định.

+ Đủ tuổi nghỉ hưu: Kể từ ngày 01/01/2025

Nam: Đủ 61 tuổi 3 tháng. Sau đó, mỗi năm tăng thêm 03 tháng. Tuổi nghỉ hưu với lao động nam sẽ đạt 62 tuổi vào năm 2028.

Nữ: Đủ 56 tuổi 8 tháng. Sau đó, mỗi năm tăng thêm 04 tháng. Tuổi nghỉ hưu với lao động nữ sẽ đạt 60 tuổi vào năm 2035.

- Mức hưởng

Lương hưu hằng tháng = Tỷ lệ hưởng lương hưu hằng tháng x Mức bình quân tiền lương và thu nhập tháng đóng BHXH

Trong đó, tỷ lệ hưởng lương hưu hằng tháng của người lao động (NLĐ) được tính bằng 45% tương ứng với số năm đóng BHXH như sau:

Lao động nam là 20 năm. Trường hợp thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm, tỷ lệ hưởng bằng 40% tương ứng 15 năm, sau đó cứ thêm mỗi năm đóng thì tính thêm 1%.

Lao động nữ là 15 năm.

Sau đó cứ thêm mỗi năm đóng BHXH, NLĐ cả nam và nữ được tính thêm 2%; mức tối đa bằng 75%. Trường hợp có thời gian đóng BHXH theo quy định của Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên nhưng có thời gian đóng BHXH ở Việt Nam dưới 15 năm thì mỗi năm đóng trong thời gian này được tính bằng 2,25%.

- Trợ cấp 1 lần: Lao động nam có thời gian đóng BHXH cao hơn 35 năm, lao động nữ có thời gian đóng BHXH cao hơn 30 năm thì khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu còn được hưởng trợ cấp 1 lần:

Mức hưởng trợ cấp 1 lần = 0,5 x Mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng BHXH cho mỗi năm đóng cao hơn đến tuổi nghỉ hưu theo quy định.

Trường hợp NLĐ đã đủ điều kiện hưởng lương hưu mà vẫn tiếp tục đóng BHXH thì:

Mức trợ cấp = 02 x Mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng BHXH cho mỗi năm đóng cao hơn số năm quy định kể từ sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định đến thời điểm nghỉ hưu.

Mức hưởng BHXH một lần

- Điều kiện hưởng: Đối tượng thuộc một trong các trường hợp sau:

(a) Đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH mà không tiếp tục tham gia BHXH.

(b) Ra nước ngoài để định cư.

(c) Người đang mắc một trong những bệnh ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS.

(d) Người có mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; người khuyết tật đặc biệt nặng.

(đ) Sau 12 tháng không tiếp tục đóng BHXH mà chưa đủ 20 năm đóng BHXH (đối với NLĐ có thời gian đóng BHXH trước ngày 01/7/2025).

- Mức hưởng được tính theo số năm đã đóng và căn cứ đóng BHXH

Trong đó, cứ mỗi năm đã đóng BHXH được:

+ 1,5 lần mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH cho những năm đóng trước năm 2014.

+ 02 lần mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH cho những năm đóng từ năm 2014 trở đi.

Trường hợp, thời gian đóng BHXH chưa đủ 01 năm, mức hưởng bằng số tiền đã đóng nhưng không quá 02 lần mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng BHXH.

+ Mức hưởng BHXH một lần của đối tượng được Nhà nước hỗ trợ không bao gồm số tiền ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện, trừ trường hợp quy định tại điểm (c) và (d) nêu trên.

Trợ cấp hằng tháng

- Điều kiện: Công dân Việt Nam đủ tuổi nghỉ hưu nhưng không đủ điều kiện hưởng lương hưu theo quy định và chưa đủ điều kiện hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, nếu không hưởng BHXH một lần và không bảo lưu mà có yêu cầu thì được hưởng trợ cấp hằng tháng từ chính khoản đóng của mình.

- Mức hưởng:

+ Thời gian hưởng, mức hưởng trợ cấp hằng tháng được xác định căn cứ vào thời gian đóng, căn cứ đóng BHXH của NLĐ. Mức trợ cấp hằng tháng thấp nhất bằng mức trợ cấp hưu trí xã hội.

+ Trường hợp thời gian hưởng trợ cấp hằng tháng tính theo thời gian đã đóng BHXH không đủ để được hưởng trợ cấp hằng tháng cho đến khi đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội thì NLĐ được đóng một lần cho phần còn thiếu để hưởng cho đến khi đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

+ Trường hợp người đang hưởng trợ cấp hằng tháng chết thì thân nhân được hưởng trợ cấp một lần cho những tháng chưa nhận và được hưởng một lần trợ cấp mai táng nếu đủ điều kiện theo quy định.

+ Người đang trong thời gian hưởng trợ cấp hằng tháng thì được NSNN đóng BHYT.

Chế độ tử tuất

- Trợ cấp mai táng

+ Điều kiện: Những người sau đây khi chết:

Người có thời gian đóng BHXH từ đủ 60 tháng trở lên.

Người đang hưởng lương hưu, tạm dừng hưởng lương hưu.

+ Đối tượng hưởng: Tổ chức, cá nhân lo mai táng.

+ Mức hưởng: 10 lần mức tham chiếu tại tháng người tham gia BHXH tự nguyện chết.

Trợ cấp tuất một lần

Theo Luật Bảo hiểm xã hội, người tham gia BHXH tự nguyện đang bảo lưu thời gian đóng BHXH mà không may qua đời thì thân nhân được hưởng trợ cấp tuất bằng:

- 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH đối với những người tham gia BHXH trước 2014.

- 2 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH đối với những người tham gia BHXH từ 2014 trở đi.

- Người dân đóng BHXH tự nguyện chưa đủ 1 năm thì hưởng mức bằng số tiền đã đóng, tối đa bằng 2 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH.

- Tối thiểu 3 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH nếu tham gia cả BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện.

Nếu người tham gia BHXH tự nguyện đang hưởng lương hưu mà không may qua đời thì thân nhân được hưởng trợ cấp tuất bằng:

- Nếu chết trong 02 tháng đầu hưởng lương hưu thì tính bằng 48 tháng lương hưu đang hưởng.

- Trường hợp chết vào những tháng sau đó, cứ hưởng thêm 01 tháng lương hưu thì mức trợ cấp giảm đi 0,5 tháng lương hưu.

Được cấp thẻ bảo hiểm y tế khi tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện

Người tham gia BHXH tự nguyện khi hưởng lương hưu sẽ được cơ quan BHXH cấp thẻ BHYT.

Tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được điều chỉnh lương hưu

Lương hưu, trợ cấp hằng tháng được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế phù hợp với ngân sách Nhà nước và quỹ BHXH.