Quy hoạch hai bên sông Hồng: Không nên thay đổi chủ trương chống lũ

>> Hơn 7 tỷ USD cho thành phố bên sông Hồng
>> Người dân Hà Nội đổ xô đi xem "thành phố bên sông Hồng"

Xung quanh vấn đề này, PGS, TS Lưu Như Phú – Viện Khoa học Thủy lợi đã có cuộc trao đổi với PV Báo GĐ&XH.

Thưa ông, xung quanh việc lấy ý kiến về việc xây dựng một thành phố sông Hồng trong tương lai, có rất nhiều quan điểm khác nhau. Là một người đã từng phản biện cho đề tài Sử dụng đất ở bãi sông Hồng của TP Hà Nội, ông thấy có nên đề cập đến câu chuyện về đối mặt với lũ của Hà Nội khi có một thành phố đẹp và sang trọng hai bên bờ sông?

- Nói thật, đó là vấn đề cần quan tâm nhất và cũng là hệ trọng nhất hiện nay. Vì lũ, từ xưa đến nay luôn làm người dân Hà Nội kinh hoàng.

Giờ đây, với hệ thống đê điều hiện có, có thể khẳng định Hà Nội và các vùng lân cận đã hoàn toàn thoát khỏi sự đe dọa của lũ?

- Có thể khẳng định chắc chắn như vậy. Đê Đại Hà bao quanh sông Hồng hiện nay là đê ngoại cấp của Hà Nội. Về chiều cao, về mặt cắt, đê này hoàn toàn đảm bảo có thể chống lũ lớn nhất theo kế hoạch phòng chống lũ của Nhà nước đề ra. Cho đến lúc chúng ta hoàn thành hồ Tuyên Quang và Sơn La, tần suất chống lũ của đê Đại Hà có thể lên đến 500 năm lặp lại, luôn luôn cao hơn đỉnh lũ từ trước đến nay (đỉnh lũ cao nhất là 13,4m). Đây là chiến tuyến phòng thủ tốt nhất để chống lũ hiện nay của đồng bằng Bắc Bộ cũng như của cả nước.

Vậy công trình mới đang được lấy ý kiến nhân dân hiện nay của tổ dự án Hà Nội - Seoul có động chạm gì đến vấn đề trị thủy sông Hồng của Hà Nội?

- Theo dự án này, thành phố sông Hồng sẽ được xây dựng ở hai bên dọc sông Hồng, nơi phía ngoài hành lang thoát lũ cho tới đê Đại Hà, khoảng 2.000ha, nhưng ở 4 vùng tách bạch nhau. Để các vùng này liên hoàn, những người xây dựng dự án đã đề xuất phương án xây dựng một con đê nằm lọt trong đê Đại Hà. Theo tôi, đó là một đề xuất sai với chủ trương chống lũ của Chính phủ.

Sơ đồ quy hoạch thành phố hai bên sông Hồng

Ông có thể nói rõ hơn về vấn đề này? Theo chúng tôi hiểu thì như vậy có nghĩa là Hà Nội sẽ được bảo vệ khỏi lũ sông Hồng bởi 2 hệ thống đê, đương nhiên sẽ được an toàn hơn bây giờ?

- Không phải thế. Chúng ta phải hình dung, thành phố sông Hồng được xây dựng ở phía ngoài đê Đại Hà, trong khu vực hành lang an toàn, ngăn cách với sông Hồng bởi một hệ thống đê do nhân dân đắp từ xa xưa, và đê này chỉ chịu được lũ cấp 3. Nay nếu xây một hệ thống đê mới thì không thể đảm bảo là nó sẽ bảo vệ được thành phố xinh đẹp và mới mẻ này. Đê là một phạm trù không phải cứ hiện đại mà được, nó phải được kinh qua thử thách bởi sự tàn phá dữ dội của thiên nhiên. Để hình thành được đê Đại Hà như hiện nay, chúng ta phải mất hàng nghìn năm, với không biết bao nhiêu lần úng ngập, bao nhiêu lần thử thách, bao nhiêu mái nhà biến mất và bao nhiêu con người bỏ mạng...

Như thế có thể hiểu, con đê mới khó có thể bảo vệ thành phố Sông Hồng. Nhưng với Hà Nội hiện thời – đang được bảo vệ bởi đê Đại Hà - có bị ảnh hưởng gì không, thưa ông?

- Không thể để một thành phố mới dưới nguy cơ của lũ, của thiên nhiên như thế. Vì chỉ một cơn đại hồng thủy, tất cả công sức chúng ta bỏ ra hôm nay sẽ trôi ra biển ngay lập tức. Còn với Hà Nội, con đê mới này có thể khiến lũ có cơ hội tấn công Hà Nội và tấn công cả khu vực Đồng bằng sông Hồng.

Nhưng khi có một con đê nhỏ bên trong chắn lũ thì đê Đại Hà sẽ được nghỉ ngơi, và thi thoảng lắm mới phải “ra tay’ chắn lũ bảo vệ Hà Nội?

- Không hẳn thế. Khi có một con đê bên trong, Đại Hà sẽ không thể được “chăm sóc” như bây giờ, sẽ không có nhiều điếm canh, sẽ không có sự kiểm tra kiểm soát chặt chẽ. Có thể mối mọt sẽ tấn công đê lúc nào chúng ta không biết. Và rất nhiều nguy cơ khác nữa. Nếu lũ lớn, lại trong tâm trạng không chờ đón sẵn sàng, tôi e rằng, sức chống đỡ của Đại Hà sẽ bị giảm sút. Lúc đó, Hà Nội sẽ bị đe đọa.

Vậy, cũng phải có giải pháp nào đó cho thành phố sông Hồng chứ, thưa ông?

- Theo tôi, chỉ nên xây thành phố sông Hồng ở bờ bên trái mà thôi (phía Gia Lâm - PV), nơi chỉ có 8 vạn hộ dân hiện thời đang sinh sống. Và nên đắp đê khoanh vùng, tức là đắp và tôn tạo thêm con đê mà người dân đã đắp từ bao nhiêu năm nay. Theo tôi, nguyên tắc của việc sử dụng bãi sông Hồng là phải đảm bảo an toàn thoát lũ và ổn định lòng dẫn. Tuyệt đối không nên làm một con đê mới hoặc lăn đê vì như thế rất nguy hiểm. Không nên thay đổi chủ trương chống lũ của Chính phủ.

Chân thành cảm ơn ông.

 

Hoạ sĩ Văn Thơ- tác giả đề án “Thành phố sông Hồng”: Dự án này thiếu tính khoa học Ai cũng cho rằng việc xây dựng thành phố này cần phải thực hiện rất thận trọng, nên theo tôi việc triển lãm lần này để lấy ý kiến của mọi người cũng là đương nhiên. Tuy vậy, phương án này có triển khai được hay không lại là một chuyện khác. Là người đã từng có một công trình liên quan đến thành phố bên sông Hồng, tôi cho rằng, dự án này chưa hẳn đề xuất được những phương án tối ưu. Theo như trình bày tại buổi hội thảo của những người thực hiện dự án vào trước ngày khai mạc triển lãm, tôi hiểu rốt cuộc, bờ sông Hồng vẫn bên lở, bên bồi, vẫn lũ ngập rồi phải di dân đi... Vấn đề trị thủy sông Hồng vẫn chưa có giải pháp. Vậy mỗi lần nước lũ tràn về, thành phố mới ngập lụt, phải xử lý thế nào? Đề án của tôi trước đây đã được Viện Nghiên cứu Thuỷ lợi công nhận là nêu phương án trị thuỷ một cách triệt để, rất khác với dự án này. Trong khi tuyến đê của họ vẫn đầy đất, vẫn có thể bị lở, bị ngập thì phương án của tôi là kè kiêm đại lộ và mở rộng lòng sông. Và đặc biệt, tôi đã chú trọng đến việc nạo vét lòng sông để tạo nên lòng sông trong mùa lũ và cũng là hành lang thoát lũ.

            Tú Anh – Mỹ Hà (Thực hiện)