Rắc rối quanh chuyện ca nương Phạm Thị Huệ đòi để tang sư phụ 3 năm

GiadinhNet - Sau sự “ra đi” của NSND Quách Thị Hồ, làng ca trù Thăng Long chỉ còn lại 3 “báu vật” là nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ, Phó Thị Kim Đức và Nguyễn Thị Chúc. Mấy ngày qua, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đã phải nằm một chỗ và ca nương trẻ Phạm Thị Huệ cũng lường trước những biến cố với sư phụ mình...

Rắc rối quanh chuyện ca nương Phạm Thị Huệ đòi để tang sư phụ 3 năm 1

Cụ Nguyễn Thị Chúc đang như ngọn đèn trước gió.  Ảnh: H.T.L

 
Ước sống thêm để truyền ca kỹ

Bà Nguyễn Thị Nhân, con gái thứ hai của cụ Nguyễn Thị Chúc cho biết, một tuần nay, đêm nào nhà con trai cả của cụ ở xã Ngãi Cầu, Hoài Đức (Hà Nội) cũng sáng đèn. Ngoài sân, con cháu đã dựng sẵn phông rạp, bàn ghế. Trong nhà, hậu sự, khăn tang, vật thực… cũng đã được lo liệu. Ca nương Phạm Thị Huệ, học trò chân truyền của cụ cũng gác mọi việc,  thức trắng đêm săn sóc cho cụ như một người con.

“Xưa, mỗi lần chị tôi cất giọng là quan viên rất say. Sau này, khi tuổi đã ngoại bát thập nhưng giọng hát của chị vẫn trong, đẹp, con gái khó ai sánh bằng. Mỗi khi cất giọng, quan viên cũng như các nhà nghiên cứu âm nhạc đều phải thán phục vì kĩ thuật ém hơi, đổ hột đẳng cấp, nguyên chất ca trù trong chị. Đặc biệt chị có giọng ngâm tuyệt kỹ”, ông Phi nói.

 
Theo bà Nhân, từ đầu năm nay, khi cụ Chúc bước vào tuổi 85 thì có dấu hiệu yếu đi. Con cháu đưa cụ lên Bệnh viện Xanh Pôn khám thì phát hiện cụ bị suy thận độ 3, dày thành bàng quang. Thời gian gần đây, thấy bệnh tình của cụ trở nặng, con cháu tiếp tục đưa cụ đến Bệnh viện Bạch Mai khám. Tuy nhiên, do sức già như ngọn đèn trước gió, lại không còn nhiều khả năng cứu chữa nên bệnh viện cho gia đình đưa cụ về nhà để chuẩn bị hậu sự.

“Về nhà, anh em họ hàng họp nhau lại để bàn kế hoạch lễ tang cho cụ. Ấy thế nhưng không hiểu vì sao, mấy ngày gần đây sức khỏe của cụ đã có chiều hướng tốt. Cụ tỉnh táo hơn và không phải thở oxy nữa. Thi thoảng cụ lại đòi uống bia (thức uống cụ ưa thích lúc còn khỏe - PV) dù chỉ được vài thìa”, bà Nhân cho hay.

Khi PV Báo GĐ&XH đến thăm, cụ Chúc còn nắm chặt tay chúng tôi và nói lời cám ơn. Ông Nguyễn Bá Phi, em ruột cụ Chúc chia sẻ, có thể về nhà tinh thần thoải mái, lại thường xuyên được học trò là ca nương Phạm Thị Huệ và các cháu thay nhau đàn hát nên cụ khỏe hơn.
 
Mỗi khi tỉnh táo, cụ Chúc lại ước được sống thêm vài năm nữa để truyền dạy hết vốn liếng cho các đệ tử, nhất là hai cô cháu nội và một cô chắt ngoại. Cụ cũng rất quý ca nương Phạm Thị Huệ và mỗi lần chị mang đàn đáy ra đánh và nhâm nhẩm tiếng hát là cụ Chúc lại thấy rất dễ chịu.

Rắc rối việc để tang

“Tấm lòng chị Huệ đối với chị tôi quả là hiếm có. Chưa có học trò nào lại đối với sư phụ tốt hơn cả con gái đối với mẹ. Mấy hôm chị tôi ốm, chị Huệ thức trắng đêm chăm sóc, ban ngày nếu bận thì chạy đi làm rồi xong việc lại chạy về ngay để săn sóc. Theo truyền thống ca trù, người trò có hiếu coi thầy không khác mẹ cha nên vừa rồi chị Huệ có lời xin khăn cho mình và cho con gái khi chị tôi nằm xuống. Điều này khiến gia đình tôi hết sức trăn trở, cân nhắc. Vì nếu chúng tôi đồng ý cho mẹ con chị Huệ khăn như con gái và cháu gái thì rất phức tạp. Bản thân chị Huệ hãy còn bố, nếu đeo khăn thì phải xin phép ông ấy. Tất nhiên là ông ấy cũng đồng ý thôi nhưng chúng tôi vẫn lấn cấn. Đồng ý cho con gái Huệ (con gái ca nương Phạm Thị Huệ cũng là học trò theo học cụ Chúc) đeo khăn đen kiểu như khăn học trò thì hóa ra hai mẹ con bằng nhau. Còn nếu cho khăn cháu chắt thì con gái chị Huệ lại không còn là học trò nữa. Và theo tục, nếu ca nương hát ở cửa đình thì phải không có bụi. Nếu chị Huệ chở tang như con gái lại phải mất 3 năm không được hát ở cửa đình. Đây là điều gia đình không muốn. Cuối cùng, tôi phải đưa ra phương án, con gái chị Huệ còn nhỏ nên để tang cho sư phụ thì để trong tâm. Chị Huệ được cho khăn nhưng chỉ cho khăn 3 tháng”, ông Phi chia sẻ.

Một đời giữ lửa ca trù

Ông Phi cho biết, bố mẹ ông sinh được hai chị em. Thuở lên 9 tuổi, cụ Chúc đã được bố mẹ dạy cho học hát. Năm 12 tuổi đã được bố mẹ cho đi hát các đám ở cửa đình, lễ hội. Truyền thống ca trù ở gia đình cụ Chúc bắt nguồn từ bà bác tổ (chị gái của bà nội cụ Chúc và ông Phi) vốn là một ca nương của triều đình nhà Nguyễn.
 
Bà bác này sau khi trở về quê đã mang vốn ca trù cung đình truyền dạy cho con cháu trong gia đình, trong đó có bố mẹ cụ Chúc. Bố mẹ cụ Chúc khi xưa rất thương con gái nhưng khi dạy dỗ lại rất nghiêm khắc. Mỗi khi cụ Chúc gõ sai phách là liền bị các cụ cầm dùi gõ vào tay đau điếng. Vì ngày xưa không có sách vở nên các bài học đều chủ yếu truyền dạy bằng miệng. Một câu hát phải hát đi hát lại nhiều lần mới thuộc. Người dạy ngoài truyền miệng còn dùng tay để điều chỉnh giọng hát của học trò. Tay trở thành phương tiện ra hiệu mỗi khi lên giọng, xuống giọng, giữ giọng, lấy hơi… Người học do đó không chỉ học bằng tai mà còn học bằng mắt.

Năm 1945, không khí của cách mạng tháng Tám đang hừng hực, cụ Chúc tạm gác trống phách để tham gia đội văn nghệ cổ động. Cụ được giao hát trên xe lưu động có loa, bắt đầu từ phố Khâm Thiên đi qua Hàng Bột, Ô Chợ Dừa rồi qua Thái Hà tới Ngã Tư Sở. Những bài hát cụ hát lúc đó là những bài tân nhạc mang tính cổ vũ thanh niên ra chiến trường hoặc Nam tiến. Sau cuộc cải cách ruộng đất, gia đình cụ Chúc chuyển về sống ở Ngãi Cầu, Hoài Đức, Hà Tây cũ. Cụ bén duyên anh lính Nam bộ tập kết và sinh được 6 người con.

Năm 2002, cụ Chúc được mời tham gia giảng dạy lớp ca trù ở Nhạc viện Hà Nội. Cụ còn là giám khảo nhiều cuộc thi ca trù lớn nhỏ khắp cả nước. Với tài năng và sự đóng góp cho nghệ thuật ca trù, ngày 28/12/2005, Nhà nước đã phong tặng cụ danh hiệu Nghệ nhân dân gian.

Hà Tùng Long 

hoangthanhthuctap