Rơi tự do

Cam, quýt, bưởi, xoài, chôm chôm, bòn bon, nhãn, vải… đang bị những trận “bão giá thấp” quật cho tơi tả. Ai ngờ lại có ngày, quả thanh long ruột đỏ từng là niềm tự hào của ngành xuất khẩu trái cây, bán gần trăm ngàn đồng ký, nay chỉ còn 8.000 đồng/kg, giảm 12 lần so với trước. Hay như quả xoài, vốn là sản vật đất Nam Kỳ lục tỉnh giờ chỉ có 1.500 đồng/kg mua tại gốc, 1 kg thanh long ruột trắng chỉ 2.000 đồng. Người trồng trái cây bây giờ, bán vài cân xoài mới mua được cốc trà đá vỉa hè, bán vài tạ thanh long mới mua nổi cái áo cho con mặc đến trường tìm cái chữ. Người nông dân chân lấm tay bùn vốn đã khổ lại còn khổ hơn!

Cơm áo, học hành, chi tiêu, xây dựng… trăm thứ chi phí bà rằn đã từng phải hạch toán vào cây trái, vào nhà vườn. Cuộc sống của người nông dân miền Đông, miền Tây Nam Bộ vì thế cũng được ghim chặt vào những vườn cây trái. Thế nhưng bây giờ, người nông dân không dám nghĩ đến việc hạch toán những thứ đó vào cuộc sống nữa. Họ chỉ mong một điều là bán được trái cây sao cho đủ tiền giống, tiền cây, tiền điện, tiền phân bón, nước tưới. Họ mặc nhiên tự chấp nhận việc “làm không công” chỉ mong có được đầu ra cho sản phẩm. Ấy thế nhưng, cái chuyện “được mùa mất giá, được giá mất mùa” vẫn đeo đẳng họ bao lâu nay. Bây giờ bên cạnh cái “mất giá” đó, họ còn đối diện với một thực tế khắc nghiệt khác: Mất thị trường, không có đầu ra. Họ lẩn quẩn trong mớ bòng bong những lo toan, cuối cùng khi chấp nhận bán đổ, bán tháo sản phẩm do mình làm ra cũng chẳng ai mua. Họ khổ tâm quá!

Vài năm trước, trên nhiều diễn đàn, khi phong trào “chặt rồi lại trồng, trồng rồi lại chặt” diễn ra với cây cà phê, hồ tiêu ở Tây Nguyên, không ít chuyên gia đã cảnh báo rằng, nếu không có một chiến lược đủ tầm về nông nghiệp, một quy hoạch khoa học về nông sản và thị trường xuất khẩu, đất nước chúng ta mãi cũng chỉ là nơi thể nghiệm của những… phong trào! Nào “phong trào” mía, “phong trào” đường; nào cà phê, hồ tiêu; nào vải, nào nhãn… tất cả cứ “mọc vung vãi” lên một cách tự nhiên, để rồi “ra đi” cũng rất tự nhiên.

Phải chăng điều này xảy ra bởi không ít nhà quy hoạch, các nhà quản lý đã tham gia cuộc chơi thị trường với một cái nhìn ngắn hạn, một tư duy… rơi tự do?