Số phận lạ kỳ của một người con gái Cơtu

Từ đó, với sự cảm thông từ hoàn cảnh của chính mình chị tự nguyện đi tìm lại ngôi mộ của 20 du kích xóm mình bị giặc tàn sát năm xưa. 

 

Đã gần 50 năm, nhưng chị không cầm nổi nước mắt khi nhớ đến những người đã ngã xuống.

 

Tháng 4/1963, quân đội Mỹ tiến hành thảm sát đội du kích thôn T’râu, xã Thượng Quảng (nay thuộc xã Hương Sơn, huyện Nam Đông, Thừa Thiên - Huế). Buổi trưa, Achước Đen đang nằm úp lên bụng mẹ ngủ trong an lành. Đến khi cánh tay mẹ từ từ rời khỏi đôi tai nhỏ bé của mình thì Achước Đen mới bừng tỉnh. Sau này chị tin rằng mẹ đã cố che đôi tai mình lại để không bị đánh thức bởi âm thanh của tội ác và cái chết. Xung quanh thôn, xác người nằm la liệt, những tiếng nổ rền vang, xen vào đó là tiếng la hét thất kinh đang chìm dần trong biển lửa.

Hai ngày sau, khi bọn địch quay lại, chúng phát hiện một cô bé đang ngồi khóc bên xác mẹ và chúng đưa cô về cô nhi viện Đà Nẵng. Ngoái đầu gọi mẹ thảm thiết lúc ở trên máy bay, ngôi làng T’râu lúc đó là một biển lửa đang rực cháy. Tiếng gọi mẹ xa dần và yếu dần, trước mắt Achước Đen bây giờ là những người rất lạ và to lớn.

Về sống tại cô nhi viện, nỗi nhớ mẹ của Achước Đen chỉ là những tiếng nấc dài và ngồi lì hàng giờ liền không chịu ăn uống, vui chơi. Thỉnh thoảng thấy người lớn đến thăm, chị lại lao vào “ôm ké” như để khỏa lấp phần nào hơi ấm tình thương đã thiếu vắng bao năm nay. Càng lớn, Achước Đen càng phải đối mặt với nhiều nỗi sợ hãi khác. Trong cuốn hồi ký còn viết dở, chị kể với mẹ: “Con sợ những chiều thứ Bảy lắm, người lớn đến thăm con mình rất đông. Người đến thăm con lại là một ông Tây. Ông dắt con ra biển đi dạo, ông bế con, rồi ông sờ khắp người con... Con vùng ra, bỏ chạy và khóc. Con phải chạy đến bao giờ?...”

Năm 1977, người cậu ruột của chị là Trần Văn Ca, Bí thư chi bộ đầu tiên của xã Thượng Quảng, một trong số nhân chứng ít ỏi còn biết đến thảm kịch thôn T’râu năm xưa khăn gói đi tìm cháu. Hai cậu cháu gặp nhau trong nước mắt. Lúc này Achước Đen đang làm việc tại Phòng y tế huyện Phước Sơn, Quảng Nam với cái tên Đinh Thị Hải Đăng. Năm 1993 chị chuyển ra Đà Nẵng mở một tiệm cắt tóc. Cuộc sống quá khó khăn nên ước nguyện ấp ủ bao năm của chị vẫn chưa thực hiện được. Mỗi ngày của chị trôi qua trong sự nhớ nhung và những giấc mơ thôi thúc lạ kỳ.

 

Với nghề cắt tóc, kinh tế không dư giả nhưng chị vẫn liên tục tự tổ chức các cuộc tìm kiếm mộ liệt sỹ.

Mãi đến năm 2003, khi cuộc sống gia đình đã vơi đi nỗi lo thường nhật chị mới mạnh dạn thực hiện ý nguyện của mình. Ngày 8/3/2003, chị không đón nhận niềm vui như bao người phụ nữ khác, trái lại chỉ có những giọt nước mắt ân hận, day dứt. Đã hơn 40 năm trong đời, chưa một lần Achước Đen tặng quà cho người mẹ yêu dấu. Nghĩ vậy, chị khăn gói thuê xe thồ từ Đà Nẵng lên huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên - Huế với hy vọng sẽ tìm được món quà như ý để tặng mẹ - món quà đoàn tụ.

Đến thị trấn Khe Tre (huyện Nam Đông) theo chỉ dẫn của người cậu Trần Văn Ca, chị đã hét lên vì vui mừng khi gặp lại được ông Hồ Văn Dương, người trực tiếp chôn cất người làng T’râu năm xưa, cùng già làng Hồ Văn Bốn, người bây giờ đang làm rẫy trên mảnh đất làng T’râu. Sau hơn 20 cây số băng rừng, lội suối, những dấu tích mập mờ của ngôi làng hiện ra trước sự vui mừng, ngẹn ngào của người con Cơtu hơn 40 năm thất lạc. Hoà vào cơn mưa rừng chợt đến lúc giữa trưa là những giọt nước mắt tuôn trào, những tiếng gọi tha thiết.

Đổ sụp xuống bên gò đất lừng chừng đồi, chị hét lên: “Mẹ ơi, bà con ơi, con đã về!”. Lần theo chỉ dẫn của những nhân chứng còn sót lại chị tìm đến những dấu tích của thôn mà trong lòng xúc động, quặn thắt. Trên kia đỉnh đồi, ngay dưới những cột nhà đen sì, mục nát là ngôi nhà dài của thôn, nơi mẹ Arư cùng 40 người khác của thôn đã ngã xuống. Ở giữa ngọn đồi, bên cạnh cây khế um tùm là hai tảng đá to, nơi mà bọn địch đã chặt đầu  người anh trai Hồ Văn Đeh cùng chú Hồ Văn Giao của chị vì họ cứ hô vang khẩu hiệu: “Hồ Chí Minh muôn năm!”. Dưới con suối mà ngày nào bà con thôn T’râu ra sinh hoạt cũng đã trở thành nấm mồ của nhiều người, bởi theo ông Hồ Văn Dương “họ bị thương, bò ra suối uống nước và chết ở đó”...

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, thôn T’râu là địa điểm tập kết lương thực tiếp tế cho con đường Trường Sơn huyền thoại. Năm 1960 một đội du kích hơn 20 người trong làng đã bị giết hại. Đến năm 1963, địch lại tổ chức một trận càn mới xoá sổ hoàn toàn ngôi làng T’râu bất khuất trong biển lửa, điều mà nhiều người sau này vẫn nghĩ đó là một vụ cháy rừng.

 

Lắng nghe nhân chứng sống kể chuyện thôn T’râu bất khuất.

Lên nghĩa trang liệt sĩ huyện Nam Đông thăm các anh.

Achước Đen (giữa) gặp lại cậu Trần Văn Ca trong nước mắt sau hơn 40 năm lưu lạc.

Sau khi tìm lại được mộ của những người thân, chị nhận thấy một thực tế khác: có biết bao người dân, bao chiến sĩ cách mạng đã bị quên lãng nơi đây. Những giọt nước mắt của cô gái mồ côi lại khóc cho hương hồn các anh và những đồng bào đang nằm lạnh lẽo giữa đại ngàn mây ngút. Trong cuốn hối ký dành cho các chiến sĩ bị hy sinh, chị viết: “Anh với em cùng chung một bất hạnh, em là người sống bị thất lạc mất người chết. Còn anh, người đã chết lại bị thất lạc mất người đang sống”.

Trong chuyến đi tìm hài cốt liệt sĩ vào giữa năm 2008, 9 thi hài liệt sĩ đã được đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ huyện Nam Đông, với chị đó là niềm an ủi, hạnh phúc vô bờ bến. Năm 2007, sau thời gian dành giụm, tích cóp, chị trở về làng cùng mọi người dựng ngôi mộ tập thể của làng T’râu ngay trên đỉnh đồi, vị trí của ngôi nhà dài năm xưa như để thách thức với thời gian về sức sống mãnh liệt bất khuất của ngôi làng anh hùng một thời.

Điều khiến chị day dứt nhất là ở trong những cánh rừng Trường Sơn bạt ngàn vẫn còn có hàng ngàn chiến sĩ chưa lấy lại được danh tính, chưa được đoàn tụ với người thân. Tháng 5/2009, trong một lần đi tìm hài cốt liệt sĩ, chị cùng bà con xã Hương Sơn đã phát hiện thêm 13 ngôi mộ đồng thời đã báo cáo với Sở LĐ, TB&XH tỉnh Thừa Thiên – Huế. Thượng úy Phạm Văn Thiết, Trung đội trưởng Đội 192, BCH quân sự tỉnh Thừa Thiên - Huế, đơn vị phụ trách tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, cho biết: “Trường hợp chị Hải Đăng tự nguyện đi tìm các hài cốt liệt sĩ là hành động rất đáng quý để mọi người noi theo”.

Trong những lần trở lại làng cũ, chị luôn mang theo quà là những cuốn sách, những bộ áo quần chị đi “xin” của tiểu thương tại các chợ ở Đà Nẵng cho những đứa trẻ nghèo.  “Tôi chỉ mong thế hệ sau này biết đến làng T’râu cũng anh hùng, bất khuất như bao ngôi làng khác trên đất nước mình”- chị nói.