Sông Lam ký sự: Xóm chài mơ giấc ngủ trên bờ

 

Đời nọ nối tiếp đời kia, họ vẫn bám riết với nghề chài lưới, bám lấy sông nước để mưu sinh. Cuộc sống vạn chài gian nan ai cũng thấu hiểu, nhưng những ước mơ bình dị nhất không phải ai cũng biết.

 

Một góc xóm chài.

 

Muôn vàn gian khó

Bao đời nay, cái đói nghèo và sự thất học cứ đeo đẳng mãi xóm vạn chài xã Tam Sơn, huyện Anh Sơn (Nghệ An). Khát khao lớn nhất của họ không phải thuyền đầy cá tôm mà là niềm mong mỏi cho con em được tới lớp học hành, cho cuộc sống không còn cảnh trôi dạt. Nghe qua có vẻ giản đơn nhưng thực tế đó là một điều gì đó xa vời.

Mỗi chiếc bè rộng từ 20 - 25m2 là "mái nhà" cho khoảng 5 - 6 người trong gia đình sinh sống. Mùa lũ về, dân vạn chài lại phải đối mặt với muôn vàn gian khó. "Mùa mưa bão, sóng to gió lớn, đi đánh bắt cá cả ngày cũng chưa kiếm nổi 50.000 đồng", anh Hồ Văn Sinh, một cư dân xóm chài cho biết.

Gia tài của mỗi hộ dân xóm chài không khác nhau là mấy. Đó là chiếc thuyền cố định làm nơi ở, cũng là nơi vây lưới nuôi cá và thêm chiếc thuyền nhỏ để "ra khơi" đánh bắt. "Nhà nào đông con cháu thì nhà đó nhiều mảng bè được kết nối lại với nhau. Khi con cái đến tuổi lập gia đình lại có thêm một chiếc thuyền nữa. Cuộc sống trên sông cứ thế tiếp diễn. Ai cũng biết sống nổi trôi trên mặt nước khó khăn nhưng có mấy ai lên được bờ đâu. Vì thế mà càng ngày xóm chài càng đông hơn", anh Vinh tâm sự.

Ngồi trong "mái nhà" của cụ Nguyễn Danh Hiếu, một người dân vạn chài, nhìn ra phía ngoài sông nước chảy xiết, tôi hỏi: "Nước lũ bất ngờ ập đến mà chỉ mỗi cái dây nhỏ làm neo kia làm sao chịu nổi?". Cụ Hiếu trả lời với giọng đầy lo lắng: "Lo chứ. Nói đâu xa, cơn lũ hồi tháng 6 vừa rồi đánh cho xóm chài này tan tành. May mà không có thiệt hại về người. Phần lớn thuyền bè bị hư hỏng. Mặc dù dân vạn chài chúng tôi biết sống ở trên thuyền phải đối mặt với vô vàn khó khăn, nhưng còn biết đi đâu. Lên bờ, đất đâu mà ở? Có đất rồi lấy gì kiếm ăn? Cái vòng luẩn quẩn cứ theo đuổi mãi. Thôi thì cái số mình phải sống với sông nước đành chịu vậy".

Chỉ tay ra phía ngoài sông, cụ Hiếu nói tiếp: "Mùa mưa bão đã về. Tuy chưa có trận bão nào, nhưng mưa từ đầu nguồn vẫn đổ về, nước sông đục ngầu chảy xiết nên việc đánh bắt cá khó khăn hơn. Như mấy hôm nay còn đỡ, gặp phải những ngày lũ từ đầu nguồn xả về, ngư dân xóm chài chỉ còn biết gác mái chèo, neo thuyền thật cẩn thận, trông dài cổ cho dòng nước nhanh chóng bình lặng".

Đứng từ trên cao nhìn xuống, xóm chài Tam Sơn như chiếc thuyền nan rách úp lên ven sông Lam. Ông Hiếu thở dài bảo đã cả trọn cuộc đời ở mé sông này nhưng chưa bao giờ ông thấy mưu sinh khó khăn bằng những năm gần đây. Trước kia, cho dù vào mùa chính lũ thì dân chài cũng kiếm được, có thể đủ ăn quanh năm. Nhưng hiện giờ đến con tôm cũng lặn biến đi đâu cả. Dân chài muốn mưu sinh đành phải đi xa, nhưng con thuyền vốn nhỏ không thể chịu được với sóng nước lớn khi mưa lũ bất chợt nên cuộc sống càng khó khăn. Người dân chỉ còn biết bòn kiếm những loài thuỷ sản quanh quẩn ven xóm chài. Ông Hiếu tâm sự: "Nghĩ đi nghĩ lại thì dân chài cũng khổ. Khổ đời này qua đời khác. Chẳng thấy sáng sủa gì ở tương lai".

 

Ngoài 70 tuổi ông Phương vẫn phải mò cua bắt ốc kiếm sống.

Bà Tư bên mái nhà của mình.

Mưu sinh trên dòng Lam.

Một đời lặn lội...

Xuôi dòng về đồng bằng, nơi hạ nguồn sông Lam không còn cảnh núi non trùng điệp, không còn cảnh dòng sông dốc đứng. Sông Lam đoạn chảy qua huyện Hưng Nguyên và thành phố Vinh lại yên ả, nhưng trên dòng sông bình lặng trôi ấy vẫn có những cảnh đời lặn hụp trôi nổi cùng dòng nước. Xóm chài nghèo thuộc xã Hưng Lợi chỉ cách thành phố Vinh có vài trăm mét. Bên cạnh nhịp sống xa hoa thành phố là những con thuyền neo đậu dưới mép sông.

Xóm chài Hưng Lợi có khoảng trên chục hộ gia đình. Ở xóm chài nghèo này, người nhiều tuổi nhất là ông Nguyễn Tiến Phương. Năm nay ông Phương đã 73 tuổi, đầu tóc đã bạc trắng nhưng hàng ngày vẫn phải mò cua bắt ốc kiếm sống. Dưới cái nắng trưa oi ả, đầu trần, ông cụ vẫn còng lưng mò ốc để cho vợ kịp đi chợ chiều.

Vợ chồng ông Phương có 5 người con, tất cả họ đều theo cha mẹ làm nghề chài lưới và đã ra ở riêng. 73 tuổi đời cũng là 73 năm ông Phương sống trên con thuyền nhỏ làm nhà. Không có nhà, không có đất, bao nhiêu năm nay, vợ chồng ông sinh hoạt trên chiếc thuyền nhỏ đơn sơ. Trên con thuyền nhỏ chỉ đủ chui ra chui vào ấy, đôi vợ chồng già này đã nuôi nấng 5 người con khôn lớn. Đến bây giờ, dù đã hơn 70 tuổi nhưng ông Phương vẫn phải lặn lội kiếm sống. Ông bảo: "Khi còn sức, còn có thể ra sông chài lưới đánh cá. Người ta nói trẻ cậy cha già cậy con. Nhưng con cái vẫn còn nghèo quá, cậy nhờ chúng nó sao được. Già rồi nhưng vẫn kiếm sống được. Tuy mình sức cùng lực kiệt, nhưng vẫn mò mẫm ven sông kiếm con cua, con ốc qua ngày đoạn tháng. Ngày được vài chục nghìn đồng, có ngày chỉ được 15.000 đồng. Mỗi tháng được khoảng 300.000 - 400.000 đồng".

Trên thuyền, bà Nguyễn Thị Tư (vợ ông Phương) đang lúi húi giặt quần áo. Thấy có khách, bà vội chèo một đầu thuyền chạm mép sông mời tôi lên thăm căn nhà của mình. Không đủ để có chiếc bàn uống nước, không gian sinh hoạt của đôi vợ chồng già này là góc nhỏ dành cho chỗ ngủ. Không đồ lề, chỉ có mấy bộ quần áo xếp nơi đầu giường. "Chật chội thế này cháu thông cảm. Năm nay tôi đã 67 tuổi. Từ thuở lấy ông Phương đến giờ, sống cảnh sông nước, khổ nhiều cũng quen. Cả đời lênh đênh. Sống không có đất mà ở, có lẽ đến khi chết mới được lên bờ cháu ạ", bà Tư nói thật mà cứ như chuyện đùa.

Muốn vào được "ngôi nhà" của đôi vợ chồng già này bắt buộc phải bò. Vào "nhà" cũng chỉ có thể ngồi hoặc nằm chứ không thể đứng lên được. Ông Phương tâm sự: "Ngày nắng, chịu nóng một tí còn được. Ngày mưa bão, nước lên thuyền lên, sóng lớn đánh thùm thụp vào thuyền chao qua chao lại, cứ sợ lật thuyền. Chạy lên bờ thì không có chỗ trú. Vợ chồng nằm trên thuyền nhắc nhau: sống chết có số. Ấy vậy mà trời cho sức khoẻ, ngoài 70 tuổi rồi vẫn có thể đi làm kiếm sống được".

Cách đó không xa là thuyền của ông Nguyễn Văn Hoàng. Ông Hoàng khẳng định mỗi chuyến đi đánh bắt dài ngày trên sông Lam cũng kiếm được chút tiền nhưng trừ tiền xăng dầu, mua sắm ngư cụ... thì còn lại chẳng là bao.

Ông Hoàng tặc lưỡi: "Làm cả đời mà vẫn không đủ tiền mua đất xây nhà cho vợ con ở. Chiếc thuyền này là tài sản giá trị nhất của gia đình. Các con tôi không ai theo nghề cha. Hai đứa con trai đều vào Bình Dương làm công nhân. Con gái thì lấy chồng. Cách đây 10 năm, đất Hưng Lợi chưa đắt đỏ như bây giờ. Tích góp được gần chục triệu đồng lên bờ hỏi mua miếng đất cắm dùi sinh sống, họ đòi 50 triệu đồng. Từ đó đến nay, vợ chồng chẳng lúc nào bàn đến việc lên bờ nữa".     

 

 Quang Thành