Thí điểm hay làm luôn?

Đây là một vấn đề lớn, ảnh hưởng sâu rộng tới chính quyền cơ sở và cuộc sống người dân. Báo GĐ&XH đã nhận được ý kiến của những người từng công tác tại các cơ quan Quốc hội, MTTQVN về vấn đề này. Trong đó, có ý kiến đồng tình, nhưng cũng có ý kiến băn khoăn...

PHÓ CHỦ TỊCH ỦY BAN TRUNG ƯƠNG MTTQVN CƯ HÒA VẦN:
Tiền đề tiến tới bầu chủ tịch huyện, chủ tịch tỉnh...

“Tôi tán thành những nội dung của đề án thí điểm. Tuy nhiên, tôi cho rằng trước tiên phải đổi mới sự lãnh đạo của Đảng với hoạt động của HĐND dù bỏ hay không. Có như vậy mới nâng cao hiệu quả đối với các hoạt động của chính quyền nói riêng và các lĩnh vực khác nói chung. Bên cạnh đó, các cấp uỷ Đảng không nên làm thay việc của chính quyền.

Việc thực hiện đề án này rất hay nếu được áp dụng rộng rãi. Như vậy, trong thời gian 3 năm thực hiện thí điểm (2009-2011) chúng ta sẽ có hai hệ thống chính quyền cơ sở. Một là hệ thống quận, phường ở thành phố không có HĐND. Chủ tịch UBND và thành viên UBND phường, quận do cấp trên chỉ định. Hai là hệ thống còn HĐND cấp xã, nhưng không có HĐND cấp huyện và chủ tịch xã do dân bầu trực tiếp, mặc dù vẫn còn HĐND cấp tương đương.

Về tên gọi, đã là dân bầu thì nên gọi là chủ tịch xã chứ không nên gọi là chủ tịch UBND như đề án quy định, vì các thành viên UBND do HĐND cùng cấp bầu ra. Mặt khác UBND quyết định theo tập thể, mà chủ tịch xã lại do dân trực tiếp bầu, làm như thế là chung chiêng vì “vừa là thủ trưởng, vừa không thủ trưởng”. Theo tôi, cần thiết kế theo mô hình chỉ có chủ tịch xã, phó chủ tịch xã, không có các ủy viên UBND; thành lập văn phòng chủ tịch xã phục vụ công tác quản lý, điều hành của người đứng đầu cấp hành chính đó. Như vậy sẽ tạo tiền đề để chúng ta tiến tới bầu chủ tịch huyện, chủ tịch tỉnh và cao hơn nhằm đề cao vai trò, trách nhiệm cá nhân từ Trung ương xuống cơ sở một cách thống nhất.

Theo quan điểm của tôi, chúng ta cũng không nên lo ngại chuyện ông chủ tịch xã độc đoán, chuyên quyền vì chúng ta vẫn còn Đảng lãnh đạo, bao nhiêu đoàn thể và nhân dân giám sát. Quy trình giới thiệu chủ tịch xã, theo tôi, MTTQ xã không nên tự giới thiệu người của mình, mà chỉ đứng ra chủ trì hiệp thương người của các thôn bản, đoàn thể và người tự ứng cử để chọn những người có phiếu cao nhất tiến hành bầu cử”.

NGUYÊN PHÓ CHỦ NHIỆM VĂN PHÒNG QUỐC HỘI VŨ MÃO:
Cần tìm rõ nguyên nhân để giải quyết

“Tôi thấy vấn đề không tổ chức HĐND cấp quận, huyện, phường là chuyện không mới. Bởi lẽ, vấn đề này đã được bàn thảo cách đây 16 năm và thấy nhiều cái còn chưa thật rõ ràng nên vẫn để lại.

Theo tôi, bỏ HĐND thời điểm hiện nay là chưa phù hợp với hiến định, luật định và cũng chưa hợp tâm lý chung. Vấn đề đặt ra là chúng ta thí điểm để làm cái mới trong khi chưa tiến hành tổng kết cái cũ xem nó có hạn chế gì, nhược điểm ra sao. Nếu cứ nói HĐND hoạt động hình thức thì hãy chỉ ra nguyên nhân vì sao hoạt động hình thức để sửa chữa, chứ không phải thấy hình thức phần nào đó rồi bỏ đi. Phải nghiên cứu trên căn nguyên sâu xa đó để tìm hướng giải quyết vấn đề bỏ hay không bỏ HĐND. Không còn HĐND thì Đảng bộ huyện đó, phường đó tổ chức thế nào, tên gọi của cơ quan hành chính đó là gì, hoạt động của đoàn thể chủ chốt ra sao... đó là những điều Đề án cần tính đến.

Thiết nghĩ, vì là vấn đề lớn nên càng cần sự góp ý, thảo luận, phản biện cho kỹ rồi lấy ý kiến nhân dân, tạo sự đồng thuận trong các tầng lớp xã hội. Đó cũng chính là cách mà chúng ta đang hướng tới để xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN “của dân, do dân và vì dân” cũng như thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”.

ÔNG VŨ NGUYÊN, CHỦ TỊCH MTTQ PHƯỜNG LIỄU GIAI, HÀ NỘI:
Phường cũng nên bầu Chủ tịch

“Là người có nhiều khoá tham gia HĐND cấp phường, quận cũng như đã từng đảm đương chức vụ Chủ tịch UBND phường, Bí thư Đảng uỷ phường, tôi thấy nổi lên mấy vấn đề sau đây:

Theo tôi, hoạt động của HĐND quận, huyện, phường phát huy tác dụng rất hạn chế vì nó là cấp trung gian. Mỗi năm chỉ họp HĐND có 2 lần, một số đại biểu lại không đi, tiếp xúc cử tri thì có MTTQ thực hiện, hiệp thương bầu cử cũng có MTTQ làm thay. Việc thí điểm bỏ HĐND cấp quận, huyện, phường là nên làm. Tuy nhiên, đề án đã tiến hành bỏ HĐND cấp phường, tại sao không bỏ HĐND cấp xã vì chức năng, nhiệm vụ không khác gì nhau.

Tôi cũng kiến nghị nhân đây nên tiến hành tổ chức cho cấp phường được bầu trực tiếp chủ tịch phường. Bởi lẽ, trình độ quản lý và học vấn của một số lãnh đạo của phường hơn hẳn nông thôn, dân trí thành phố cũng thế. Vậy sao chúng ta không tổ chức cho người dân thành phố được trực tiếp bầu chủ tịch phường?

Ý kiến băn khoăn là “người dân ở phường không hiểu rõ được ông chủ tịch phường nhiều như nông thôn nên tiến hành bầu chủ tịch phường khó”. Điều này không có gì đáng ngại, bởi cử tri địa bàn đó cũng phải có thời gian cư trú nhất định và cũng có tiếp xúc nhất định với hệ thống chính quyền ở đó. Họ cũng có thể tham khảo ý kiến của nhiều cử tri khác trước khi quyết định lá phiếu của mình dành cho ai đó thay mình giải quyết các vấn đề, quyền lợi của dân chứ.

Bên cạnh đó, đề án cũng không nên đặt điều kiện là việc bầu chủ tịch xã phải có hộ khẩu tại địa phương, sẽ gây thêm khó khăn khi chúng ta đang cầu hiền tài”.

NGUYÊN PHÓ CHỦ TỊCH QUỐC HỘI MAI THÚC LÂN: Không nên làm thí điểm “Việc không tổ chức HĐND quận, huyện, phường cũng đã được bàn thảo quá nhiều khi chúng ta làm Hiến pháp năm 1992 và sửa đổi Hiến pháp năm 2001. Tuy nhiên, bàn mãi mà không ngã ngũ nên đành “gác” lại. Nay chúng ta tiến hành thí điểm không tổ chức HĐND thì thực hiện dân chủ thế nào, ai kiểm tra, kiểm soát chủ tịch phường khi không có HĐND. Nhiều ý kiến lo lắng khi chủ tịch xã được tăng thêm quyền lực như được đề cử các phó chủ tịch và uỷ viên, được quyết định các vấn đề ngân sách, nguồn thu là có cơ sở, không phải cái gì dân cũng nắm được hết. Tôi cho rằng, bỏ HĐND quận thì nên vì ở thành phố hoạt động liên thông, từ phường lên thẳng thành phố cũng dễ dàng. Có ý kiến cho rằng, không thể thí điểm vấn đề này, phải tổng kết xem xét và sửa luật rồi áp dụng thống nhất luôn trong toàn quốc. Bây giờ cứ bảo hoạt động của HĐND hình thức, vì sao hình thức, phải đảm bảo hoạt động cho không hình thức chứ. Vậy phải sửa cơ chế, chính sách. Với việc dân bầu chủ tịch xã, đề án quy định là phải 30% số người dân trong xã ký đơn thì mới xem xét kỷ luật, bãi miễn chủ tịch. Nói thật, ngay quy định của Quốc hội là yêu cầu 20% số đại biểu QH có kiến nghị mới xem xét một Bộ trưởng nào đó, mà có làm được đâu, huống hồ cấp xã. Nếu chủ tịch xã sai phạm, không đủ năng lực thì ai là người đứng lên vận động, thu thập đủ 1/3 số lượng chữ ký của người dân trong xã để đòi bãi miễn, kỷ luật? Không cẩn thận, lại bị “xử lý” vì tội phá hoại ấy chứ, vì chủ tịch nắm trong tay quyền lực. Đấy là hình thức quan liêu. Nếu có HĐND thì việc giám sát còn phần nào, vì đây là sức mạnh tập thể. Vấn đề là sửa cơ chế, chính sách để HĐND hoạt động hiệu quả chứ không phải là bỏ HĐND để tăng quyền cho chủ tịch xã. Bây giờ còn HĐND mà không ít ông Chủ tịch xã đang còn lộng quyền như vậy, chứ bỏ đi sẽ còn nhiều lấn cấn. Đây là chuyện to không nên thí điểm mà cần tổng kết thực tiễn hoạt động của HĐND, sửa luật để làm luôn”.

 Lê Hồng Sơn (thực hiện)