Thu hồi đất nông nghiệp trong 5 năm (2003-2008): 2,5 triệu người bị ảnh hưởng

“Báo cáo Kinh tế Việt Nam” của Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) nhấn mạnh: “Khi tăng trưởng của khu vực công nghiệp - xây dựng sụt giảm đáng kể, thì khu vực nông – lâm -  thủy sản lại có tốc độ tăng trưởng cao hơn năm 2007, thể hiện ý nghĩa to lớn của khu vực này trong phát triển đất nước cũng như giải quyết các vấn đề xã hội trong tình hình khó khăn”.

Theo Tiến sỹ Vũ Đình Ánh (Viện Nghiên cứu khoa học Thị trường giá cả), mỗi nền kinh tế thường có sự cân đối giữa cơ cấu các ngành sản xuất cho thị trường nội địa và xuất khẩu. Nhưng ở Việt Nam thời gian qua, ta đã quá chú trọng cho xuất khẩu mà bỏ quên thị trường nội địa, đặc biệt là thị trường nông thôn. Đó là một sự mất cân đối. Thị trường này còn quá nhiều lỗ hổng, đặc biệt là hệ thống phân phối. Ông Ánh cho rằng, Chính phủ cần có những biện pháp hỗ trợ, nhất là về mặt chính sách để kích thích sự phát triển của khu vực sản xuất hàng hoá nội địa.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định về việc hỗ trợ lãi suất vốn vay mua máy móc thiết bị, vật tư sản xuất nông nghiệp và vật liệu xây dựng nhà ở nông thôn. Theo đánh giá, đây là chủ trương đúng đắn, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng không cẩn thận ta sẽ “xây nhà từ nóc”, khi đất đai -  một nhân tố quan trọng nhất của nông nghiệp -  lại đang bị xem nhẹ.

Nhiều thống kê đáng “giật mình” đã được đưa ra tại hội thảo “Chính sách pháp luật liên quan đến nông nghiệp, nông dân, nông thôn” tổ chức hôm 8/5. Theo ông Phan Văn Thọ (Tổng cục Đất đai), cả nước hiện có 12 triệu hộ gia đình nhưng chỉ có 9,4 triệu ha đất sản xuất nông nghiệp, bình quân mỗi hộ chỉ có 0,7- 0,8 ha và mỗi lao động là 0,3 ha, mỗi nhân khẩu là 0,15 ha. Điều đáng nói hơn là đất nông nghiệp đang bị khai thác và chiếm dụng, thiếu một quy hoạch bài bản và tổng thể.

Ông Nguyễn Đức Thi (Viện Quy hoạch thiết kế nông nghiệp) cho biết: “Hiện cả nước có khoảng 70 triệu thửa ruộng, nhưng diện tích rất manh mún. Sự chia cắt này còn tiếp tục trầm trọng hơn do có sự hình thành của các khu công nghiệp, khu chế xuất, sân golf... trên các cánh đồng. Điều này đã, đang và sẽ phá vỡ hệ thống thủy lợi, gây ô nhiễm tại các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa”.

 

PGS. TS Vũ Năng Dũng - Chủ tịch Hội Khoa học đất Việt Nam cho rằng: Có hiện tượng thu hồi đất nông nghiệp vượt chỉ tiêu được giao. Việc giao cho địa phương phê duyệt một số dự án KCN, đô thị... đang bộc lộ những mặt trái do thiếu quy hoạch tổng thể. Theo ông Dũng thời gian tới Chính phủ cần có một chiến lược bảo vệ nghiêm ngặt diện tích đất trồng lúa, đồng thời cần phải có quy hoạch tổng thể để gìn giữ và phát triển đất nông nghiệp.

Đất nông nghiệp bị thu hẹp cũng đồng nghĩa với chuyện nông dân mất việc làm và giảm thu nhập. Theo GS Tôn Gia Huyên, Hội khoa học đất Việt Nam, trung bình mỗi hộ bị thu hồi đất có 1,5 lao động rơi vào tình trạng không có việc làm, và mỗi hécta đất nông nghiệp bị thu hồi sẽ lấy đi cơ hội làm việc của 13 lao động ở nông thôn. Việc thu hồi đất nông nghiệp trong 5 năm (2003 - 2008) đã tác động đến đời sống của trên 627.000 hộ gia đình với khoảng 950.000 lao động và 2,5 triệu nhân khẩu nông nghiệp.