Thức đêm đi bán... mồ hôi

2 giờ sáng, trong ánh đèn đường vàng ệch hắt ra từ phía gầm cầu Long Biên (Hà Nội), hàng nghìn con người ồn ã vào cuộc mưu sinh. Tiếng còi xe pin pin, tiếng người kỳ kèo, mặc cả… tạo nên một hỗn âm khó tả.

Trong cái nhộn nhạo đó, có những bóng đen lặng lẽ, kĩu kịt với gánh hàng oằn lưng vào chợ, từ chợ ra phía đường Trần Nhật Duật, dưới gầm cầu Long Biên...

“Chống mắt” chờ được thuê

Không có tiếng nói chuyện, không có tiếng cười đùa, họ lặng lẽ làm việc, cần mẫn gánh hàng, xếp đồ vào xe. Họ kiệm lời, chỉ mở miệng khi phải hỏi chủ hàng xem xếp hàng như thế đã được chưa. Dường như, đó là một cách tiết kiệm năng lượng, bởi hơn ai hết, họ hiểu “chặng đường công việc” còn kéo dài cho đến sáng.

Việc vận chuyển hàng từ chợ ra nơi “tập kết” của những nhà buôn đường dài, được đội quân gánh hàng toàn là phụ nữ đảm nhiệm. Không ai thống kê chính xác bao nhiêu người nhưng nếu cứ đi một vòng quanh chợ vào “giờ cao điểm”, có thể đếm được khoảng trên một trăm chị em. Họ là nông dân ở các tỉnh lân cận Hà Nội và một số tỉnh xa như Thanh Hoá, Nghệ An... tranh thủ những lúc rỗi rãi về đây kiếm “đồng ra, đồng vào”. Hầu hết họ từ ngoài 30 tuổi đến 50 tuổi.

Theo giải thích của chị Nguyễn Thị Thuý (Thổ Hoàng, Ân Thi, Hưng Yên), người đã có hơn 15 năm trong nghề này thì, “tuổi ấy mới dậy sớm thức khuya, mới đáp ứng yêu cầu về sức khoẻ”. Gánh hàng cần sự dẻo dai của đôi vai và sự vững chắc của đôi chân – nhiều bà nhiều chị khác đều khẳng định vậy!

Trước sạp hàng nào cũng thấy năm, bảy chị em tay cầm chiếc đòn gánh có buộc đôi thừng ở một đầu, đứng chờ được thuê. Phương tiện hành nghề của họ chỉ đơn giản vậy, nhưng họ đã vận chuyển hàng chục, hàng trăm tấn hàng mỗi ngày. Họ gánh bất cứ thứ gì mà chủ hàng yêu cầu, mỗi gánh hàng từ 50kg-70kg, thậm chí có những lúc nặng tới 80kg.

Hàng càng nặng, quãng đường gánh càng xa thì số tiền được trả sẽ theo đó mà tăng dần. Nhưng bình quân mỗi gánh như thế  đã được định sẵn cái giá 2-3 nghìn đồng. Tuột cái khăn chít xéo trên đầu ra lau mặt, chị Thuý bảo: “Bán giọt mồ hôi lấy lãi thôi”. Sức lao động là vốn liếng duy nhất và cũng là “cần câu cơm” duy nhất của họ!

Giờ làm việc của nghề này cũng khá đặc biệt. Có khi bắt đầu từ 2-3h sáng, nhưng cũng có khi là 11h-12h đêm, kéo dài từ hôm trước đến 8-9h sáng hôm sau.

“Ban đầu chống mắt lên vẫn buồn ngủ đấy, nhưng rồi vì miếng cơm manh áo đành phải cố làm. Dần dần thì quen thôi”, chị Kiều Thị Vân, 46 tuổi (thôn Đại Đồng, Liên Hoà, Phú Xuyên, Hà Nội) vừa quệt mồ hôi vừa tâm sự.

Hỏi ra, mỗi tháng chị Vân dành được khoảng 500.000 đồng gửi về nuôi con. Còn chị Thuý cho biết, do gánh nhiều, gánh nặng nên chị bị bệnh đau lưng. Không có tiền mua thuốc ở Hà Nội,  mỗi lần về quê chị lại tranh thủ đến ông lang vườn cắt mấy thang thuốc mang đi dùng dần.

Bếp tập thể trong khu nhà ổ chuột

Lưỡng lự mãi chị Vân mới dám mời chúng tôi vào khu xóm trọ. Nó nằm trong một con hẻm sâu tít ở ngõ 72 Ngũ Xá (Long Biên, Hà Nội).

Xóm trọ có khoảng 60 phòng cho dân cửu vạn thuê. Những căn phòng không trát vách, thấp lè tè, rộng chừng 4m2 tối thui, ẩm ướt. Có những phòng, từ nền đến mái đều đen sì như trước kia chỉ chuyên dùng để chứa... than. Phòng chỉ vừa đủ kê một tấm phản làm chỗ ngủ, còn đồ đạc tất tật các cô, các chị đều cho xuống gầm phản, không thì treo trên tường để tiết kiệm diện tích.

Bé tẹo như vậy nhưng mỗi phòng đều có từ 3 - 4 người ở. Họ là bạn thuê cùng hoặc là cả gia đình dắt díu nhau lên đây mưu sinh. Chúng tôi hình dung cái  cảnh 3 - 4 con người chen chúc trên một tấm phản rộng chừng 1m đến 1, 2m dưới trời nóng 37 - 38oC, mà thấy khâm phục sức chịu đựng của họ.

Chị Vân bâng khuâng: “Mình đi làm thuê thì phải chịu khó vậy chứ có ai lại không thích được ở nhà cao cửa rộng. Phòng bé vậy nhưng cũng 300 nghìn đồng/tháng chưa kể tiền điện, nước đấy”.

Cả xóm trọ vui nhất có lẽ là lúc nấu ăn, vì ở đây có hẳn một cái nhà bếp “tập thể”. Vài cây cột dựng lên, che bằng mấy tấm fibrôximăng, thanh sắt kê ngang trên mấy viên gạch – thế là thành bếp. Củi nấu thì được tận dụng bằng những sọt đựng hoa quả hỏng hoặc mảnh cói lót hàng ngoài chợ. Bếp tập thể nên xếp hàng lần lượt, nhà này nấu xong mới đến nhà kia.

Hôm đó, bữa cơm của các chị được dọn trong buổi mưa chiều tầm tã. Sau một đêm lao lực gánh hàng, thức ăn “tái tạo sức lao động” chỉ là rau luộc và mấy quả trứng vịt nếu tráng thì thôi luộc mà luộc thì thôi tráng. Nhìn chiếc bát sứt mẻ mà lúc ăn cứ phải “cảnh giác” khỏi rách miệng, cũng đủ biết họ phải tiết kiệm như thế nào. Hàng chục phụ nữ vừa ăn vừa nhìn ra ngoài trời. Họ không cầu ngày mai nhiều tiền mà cầu mong đừng mưa to để khỏi bị ngập. Nếu ngập thì thật sự không biết chạy đằng nào vì ở đây nhà nào cũng thấp lè tè như nhau.

Lận đận phận người

Nói chuyện nghề, các cô, các chị đều bảo, hầu hết họ được những người cùng quê “dẫn mối” về đây làm. Bác Phiên (Hưng Yên) giải thích: “Năm nay, tôi đã 54 tuổi rồi, chắc không làm ở đây lâu được nữa”. Hơn 10 năm gánh hàng thuê ở chợ Long Biên này, bác cũng đã nuôi được cô con gái đầu lòng  thành cô giáo, coi như được đền đáp một phần công sức.

Với những người có gia đình là thế, còn những người không có được cảnh “trong ấm ngoài êm”, như chị Vân lại khác. Chồng mê cờ bạc nên cứ thua là lại đánh đập chị cho bõ tức. Những trận đòn dày lên theo thời gian. Những cú thượng cẳng chân, hạ cẳng tay không ít lần đã khiến chị ngất lên ngất xuống. Bao nhiêu lần chị đã bỏ về nhà bố mẹ đẻ, thì cũng bấy nhiêu lần chồng chị đến xin lỗi, năn nỉ hứa sẽ thay đổi tính nết, nhưng chẳng lần nào giữ đúng lời hứa. Không chịu nổi đòn roi vô cớ, chị đòi ly dị nhưng khổ nỗi hai đứa con được chồng đem về nuôi cả, tài sản thì chồng lấy hết. Chị ra đi với hai bàn tay trắng, không con cái, không một xu dính túi.

“10 năm nay tôi luôn phải sống trong cảnh nhớ con đứt ruột! Nhiều khi cũng muốn về nhà nhưng nhà chẳng có ai, thà ở trên đây có chị có em, có mọi người ở xóm còn đỡ buồn”, giọng chị xa xăm, nét mặt buồn rười rượi. Mong ước lớn nhất của chị là được nhận nuôi một đứa con dứt ruột của mình, nhưng 10 năm rồi ước mong ấy vẫn chưa thành hiện thực.

Một nạn nhân khác của bạo hành là chị Mai, hơn 50 tuổi, quê Hưng Yên, lấy chồng nhưng không có con, chồng đánh đuổi nên phải bỏ đi, một thân một mình bươn chải với cuộc sống. Vất vả, đắng cay đã làm chị nói năng hơi bặm trợn. Cái ước mong có một gia đình không biết đến bao giờ mới trở thành hiện thực với chị?

Mỗi phụ nữ nơi đây có một cảnh đời khác nhau, nhưng họ có chung sự vất vả, khó nhọc với cái nghề bán mồ hôi này. Năm tháng qua đi, tuổi già lầm lũi đến, còn nắng mưa Hà thành thì chẳng từ ai. Không biết đến bao giờ họ mới có được sự ấm êm của riêng mình?

Thu Hương - Minh Tuấn