Thủy điện nhỏ, hiểm họa lớn

Nỗi khát khao để có được chút ánh sáng “văn minh” đã khiến gần chục năm nay nhiều gia đình thi nhau sử dụng hệ thống thủy điện mi ni. Thế nhưng, những câu chuyện buồn về sự đánh đổi giữa ánh sáng và tính mạng của người dân ở Bình Chuẩn cứ dài thêm mỗi ngày...

Những cái bẫy chết người

Đến nay, Bình Chuẩn vẫn là vùng đất cuối cùng của huyện Con Cuông chưa có hệ thống điện lưới quốc gia. Người dân ở “vùng lõm” này từ bao đời luôn sống trong cảnh “mù ánh điện” và “đói” thông tin. Ông Lô Văn Khay- Trưởng bản Đình (xã Bình Chuẩn) buồn bã nói: “Năm 2002, xã được đầu tư 5,7 tỷ đồng xây dựng nhà máy thủy điện, nhằm phục vụ nhân dân.

Biết tin ấy, người dân mừng lắm. Nhưng rồi, dự án 5,7 tỷ đồng như “muối bỏ biển”, bởi công suất và tác dụng của công trình “vĩ đại” này chủ yếu phục vụ thủy lợi”. Để có điện, nhiều hộ gia đình đã tự chế ra các thủy điện mi ni chạy bằng tua bin nhỏ.

Trên các con suối như Ke Chong, Tàn Lan, Mét, Chỏi... máy thủy điện ken dày như nấm. Hàng ngàn mét dây điện gồm cả dây bọc lẫn dây trần được bắc chằng chịt chẳng khác nào mạng nhện luồn về các gia đình. Có điện rồi, người dân ở các bản làng của Bình Chuẩn có điều kiện tiếp cận với “ánh sáng văn hóa”.

Nhiều gia đình tích cóp mua chảo, ti vi và đầu đĩa về mở nhạc suốt ngày đêm... Từ đây cũng đã phát sinh nhiều hệ luỵ, những câu chuyện buồn về sự đánh đổi giữa ánh sáng và tính mạng của dân bản Bình Chuẩn bắt đầu.

 

Ông Vi Văn Minh thường ra khe kiểm tra, gia cố lại máy thủy điện mi ni nhà mình. Ảnh: Hồ Hà

Là một trong những hộ dân có sử dụng thuỷ điện mi ni, ông Vi Văn Minh (bản Tông) cho biết: “Nạn nhân đầu tiên trong bản tử nạn từ thuỷ điện mi ni là anh Vi Văn Hiếu (SN 1986 ở bản Mét). Khi ấy, vào khoảng tháng 5/ 2005 anh Hiếu vào rẫy kéo gỗ. Khi đi qua khu rừng bản Mét phát hiện nguồn dây điện của gia đình sà xuống mặt đất, Hiếu dùng cây dựng lên thì bị điện giật chết.

Sau cái chết đau lòng này chưa đầy hai tuần lễ, dân bản lại phải tiễn ông Kha Văn Mùi (71 tuổi) ở bản Tông Phay cũng vì máy thủy điện mi ni. Không lâu sau đó, lại đến lượt ông Lô Ngọc Tỏa (SN 1963 bản Xiềng). Hôm đó, vợ lên rẫy, ông Tỏa ở nhà xem ti vi thì thủy điện của nhà ông dở chứng, khi ông đang loay hoay sửa thì bị điện giật chết”.   

 Mù điện nên mù chữ

Hiện Bình Chuẩn có 8 bản, với 781 hộ/3.788 nhân khẩu, trong đó có gần 74% số hộ thuộc diện đói nghèo. Trước thời điểm chưa xảy ra các vụ tai nạn do điện, toàn xã có hơn 50 máy phát điện mi ni. Sau nhiều cái chết của dân bản, UBND xã Bình Chuẩn tổ chức nhiều cuộc họp, cuối cùng đưa ra những giải pháp thắt chặt biện pháp quản lý đường dây điện.

Cán bộ xã tổ chức kiểm tra, vận động thậm chí cưỡng chế chủ hộ nào có hệ thống dây điện không an toàn. Đến thời điểm này, chỉ còn hơn 40 máy thủy điện nhỏ, tập trung ở các bản Tông, bản Quăn, bản Quả...

Ông Lô Văn Khay - Trưởng bản Đình than thở: “Chúng tôi biết cắt điện thì dân lại đói thông tin, nhưng buộc phải làm thôi. Không làm thì danh sách tử nạn sẽ tăng theo hàng năm”. Hiện tình trạng mù chữ của người dân xã Bình Chuẩn chiếm tỷ lệ khá cao, trẻ em dù gắng gượng lắm cũng đến trường cho đủ sỹ số.

Thầy giáo Cường - Hiệu trưởng trường THCS Bình Chuẩn cho biết: Nhiều học sinh đến lớp, cô giáo gọi lên kiểm tra bài cũ thì các em lắc đầu bảo chưa làm. Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình mới biết, các em sáng lên trường, chiều lên rẫy, tối về không có điện nên ngủ rất sớm. Mặc dù Bình Chuẩn vẫn được hưởng lợi từ chương trình tài trợ dầu thắp sáng của Chính phủ, nhưng cũng như “muối bỏ biển”.

Trưởng bản Lò Văn Khay tâm sự: Giá như cấp trên quan tâm mở một lớp hướng dẫn bà con kiến thức về sử dụng điện nhằm giảm được hiểm họa cho dân, vừa giải quyết được mù điện giải quyết tình trạng mù chữ của trẻ em Bình Chuẩn.