Tiếng kêu bi thảm của các công trình kiến trúc vượt thời gian

Ở châu Á, tình trạng thật đáng buồn khi nhiều nơi đang chủ trương phá bỏ di sản kiến trúc cổ còn sót lại để xây dựng các công trình hiện đại theo phong cách châu Âu. Và sự trả giá cho điều này vẫn là câu chuyện chưa có hồi kết, làm đau đầu các nhà quản lý, đặc biệt là những người dân - đã gửi gắm một phần đời hay ký ức của mình tại những nơi đó... Chẳng hạn như Singapore nay phải hối tiếc vì đã vội vã loại bỏ các di sản để hiện đại hóa. 

Tiếng kêu cứu của các công trình kiến trúc 

Singapore đã tiến hành công cuộc hiện đại hóa đất nước 45 năm qua. Hiện nay, quốc gia này là một trong những con rồng mới nổi của châu Á và đang ngày càng phát triển. Họ đã “chia tay” với cảnh tượng của những người bán hàng rong trên đường phố hay các quán ăn đông đúc trên vỉa hè để thay vào đó là các cửa hàng, các siêu thị, trung tâm thương mại hiện đại, sầm uất không kém gì nhiều nước châu Âu. 

Vô số những đường phố cũ và các tòa nhà - quá nhiều không thể đếm với những cái tên chung chung được làm mới trong bản quy hoạch đô thị. Tuy nhiên, nhiều địa danh vô giá của thành phố này đã rơi vào đống đổ nát. Kết quả là đến thăm Singapore, du khách thật khó có thể tìm thấy bản sắc văn hóa đặc trưng của quốc gia này, ngoại trừ một vài công trình quy mô nhỏ như ở phố Tàu, phố Ấn Độ, phố Ả Rập.

Và câu hỏi đặt ra là, những gì được xem là giá trị của di sản, của lịch sử còn được lưu lại tại Singapore?

Mỗi tiếng kêu cứu của công trình kiến trúc cổ như xé vào lòng chúng ta, cảm thấy bản thân như bị mất đi một cái gì đó bởi những hình ảnh thân quen, những kỷ niệm gần gũi… rồi trở thành cát bụi.

Không phải mọi sự phá bỏ hay xây mới các công trình kiến trúc đều là sai. Sự phát triển là cần thiết. Và một số thứ của nó là hoàn toàn cần thiết cho sự tiến bộ của người dân, sự phát triển của đất nước. Người dân Singapore đã có một mức sống tốt hơn với sức khỏe tốt hơn, một nền kinh tế mạnh mẽ hơn và có vị thế, tiếng nói lớn hơn trên trường quốc tế. Nhưng còn các di sản của họ?

Xét ở một khía cạnh, các di sản của họ đã không bị phá bỏ để xây mới một cách bừa bãi.

Các di sản quốc gia đã được công bố, các tòa nhà quan trọng đã được bảo tồn và sử dụng một cách hợp lý. Toàn bộ khu vực đã được bảo tồn và các công trình có giá trị kiến trúc nghệ thuật được chọn ra để bảo vệ, giữ gìn, hạn chế những tác động xấu của thời gian và con người.

Trong thực tế, Cơ quan Tái Thiết đô thị nước này đã bảo toàn hơn 7.000 tòa nhà tại Singapore. Tuy nhiên, cần phải nói rằng trong khi một số tòa nhà đã được bảo vệ và sử dụng hữu ích - trường học chuyển thành các viện bảo tàng thì một số công trình khác đã không được bảo vệ.

Chẳng hạn, một quán rượu rẻ tiền được đặt trong một nhà hàng đẹp, sang trọng hoặc một không gian sống lưu giữ những tư liệu của lịch sử lại ở trong một căn hộ như một câu lạc bộ.

Và bảo tồn thường chỉ là từng phần, chú ý đến “mặt tiền” của các công trình, trong khi phần còn lại của công trình bị dỡ bỏ hay chuyển đi.

Thời gian gần đây, chủ đề bảo tồn di sản lại được dư luận quan tâm mạnh mẽ, các phương tiện truyền thông nước này cũng tích cực đăng tải các quan điểm, ý kiến, thông tin của độc giả cũng như chuyên gia về vấn đề trên.

Trường hợp công trình Old School – một lát cắt trong lịch sử của Singapore. Việc khai quật một số ngôi mộ lâu đời nhất của Singapore tại Nghĩa trang Bukit Brown và chuyển đổi quỹ đất trong di sản để mở rộng đường giao thông thực sự là vấn đề gây tranh cãi dư luận nước này.

Trường học Methodist Girls - Trường nữ trung học công lập được thành lập đầu tiên tại Singapore là một trong những công trình nghệ thuật của đảo quốc sư tử. Những hàng gạch đỏ trải dài đường Stamford dẫn đến Thư viện Quốc gia là nơi lưu giữ những kỷ niệm tươi đẹp với nhiều thế hệ.

Và bây giờ, sự tàn phá có thể diễn ra với  Old School – cơ sở cũ của Trường học Methodist Girls mà ngay từ những năm 1920 người ta đã lưu ý tới khả năng cho việc xây dựng nhà ở, chung cư cao tầng xung quanh khu vực này.

Năm trong sáu tòa nhà bao gồm Old School hiện đang dự kiến sẽ phá hủy khi việc cho thuê cơ sở hết 8/2012 chỉ có phòng thí nghiệm hóa học cũ, tòa nhà Olson là đánh dấu cho việc bảo tồn.

Quyết liệt bảo tồn di sản

Để ngăn chặn điều này, hai cô gái là cựu sinh viên của trường đã có những hành động để cứu Old School. 

Tham Carol Lim và Li-Hsien bắt đầu chiến dịch của họ trên Facebook vào đầu tháng Mười và trong vòng vài tuần, trang của họ đã thu hút được hơn 4.000 lượt like.

Bộ Phát triển Quốc gia và Bộ phận bảo tồn của Cơ quan Tái phát triển đô thị, Hội đồng Di sản Quốc gia cũng đã mời những nhân vật này tham gia trong cuộc họp về các vấn đề quản lý di sản của họ.

Công tác vận động hành lang trong các cơ quan nhất định và kế hoạch làm việc với các phương tiện truyền thông được triển khai. Nhiều sự kiện được diễn ra tại Old School như lễ hội âm nhạc… thu hút được sự quan tâm nhiều hơn của cộng đồng.

Tham Carol Lim cho biết, di sản cũng là một môi trường và họ đang tranh cãi cho sự thay đổi cách khai thác, sử dụng chúng để cách bảo tồn được khả thi cho tất cả mọi người.

"Có một tòa nhà đơn lẻ trong khu dân cư nhưng nó mang lại giá trị cho cộng đồng. Singapore và những người từ nước ngoài cần phải có khả năng đánh giá cao di sản kiến trúc và xem những gì Singapore đã lưu giữ được."

Một quản lý của ngôi trường cho biết, “Nếu “trường” đi, các nghệ sĩ và nhạc sĩ sẽ mất một không gian nơi họ có thể ra vào, làm việc và thỏa sức sáng tạo. Không gian mà chúng tôi cung cấp là miễn phí. Không ai có thể làm bất cứ điều gì như thế, ngay cả chính phủ. Ngoài ra, chúng tôi cũng quyên tiền cho tổ chức từ thiện nghệ thuật. Và chúng tôi đã tự làm được điều đó."

"Chúng tôi hoạt động mà không cần chính phủ tài trợ và thậm chí đã vượt mức kế hoạch một thời gian đầu năm 2010".

Nhiều người ở đây cảm nhận thấy Singapore dường như đang mất đi quá nhiều di sản, các công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo lâu đời, cho dù đó là Old School, đường ray xe lửa hay Bukit Brown. Và họ đang cảm thấy nhu cầu cấp thiết cần phải gìn giữ, bảo tồn nhiều di sản của dân tộc.

Câu chuyện Thương xá Tax của Việt Nam

Mặc dù Singapore được nhìn nhận là thành công khi xây dựng một đảo quốc giàu có và tiên tiến vào bậc nhất, nhưng xét về mặt văn hóa và bản sắc, Singapore vẫn là một thành phố hiện đại lạc lõng giữa châu Á. Người ta bắt đầu luyến tiếc, giá như họ đã không vội vã hủy hoại những khu phố cổ sinh động của Hoa kiều, di dân Ấn, cư dân Mã Lai… thì có lẽ nơi đây đã trở thành một thành phố ngã tư đường đa văn hóa tiêu biểu nhất của châu lục. Phải chăng đây là một bài học cho chúng ta, đừng vội vã phá đi những cái cũ đã làm nên giá trị của cả một thành phố.

Thương xá Tax có một lịch sử lâu đời, từ những năm 80 của thế kỷ 19, là một phần của Sài Gòn xưa hoa lệ. Tòa nhà cùng với những công trình kiến trúc thời Pháp thuộc khác như Chợ Bến Thành, Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện Thành phố, Nhà hát lớn thành phố... góp phần tạo nên một “Hòn ngọc Viễn Đông”, một “Ville de Sai Gon” tao nhã và sôi động bậc nhất Châu Á thời bấy giờ.

Thương xá Tax ngày ấy được mang tên Les Grands Magazins Charner (GMC) được xây dựng theo phong cách kiến trúc Pháp với những nét chấm phá mang đậm đường nét văn hóa Á Đông. Les Grands Magazins Charner tọa lạc tại vị trí đẹp nhất của trung tâm Sài Gòn, kinh doanh các mặt hàng bazar sang trọng được nhập khẩu chủ yếu từ Anh, Pháp và các nước phương tây nhằm phục vụ cho giới thượng lưu Sài thành và các đại điền chủ Lục tỉnh Nam kỳ vào thời kỳ đó.