Tôn tạo, tu bổ di tích: Mạnh ai nấy làm

Thanh tra mới chỉ “cưỡi ngựa xem hoa”

Thực hiện quyết định số 1453/QĐ - BVHTTDL ngày 16/4/2009 về việc thực hiện Luật di sản văn hoá đối với các di tích lịch sử, Thanh tra Bộ đã vào cuộc. Tuy nhiên, thanh tra cũng mới chỉ kiểm tra được 15 di tích trong số hàng trăm di tích đang kêu cứu. Lực lượng “mỏng” là một nguyên nhân, nhưng có những điểm phía Bộ VH, TT&DL dường như lạc quan trước các vấn đề. Đình Xuân Tảo (Xuân Đỉnh – Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Ngôi đình này đã được công nhận là di tích quốc gia năm 2005; nhưng đến năm 2008, đình bị phá đi hoàn toàn và xây dựng lại bằng những vật liệu mới với kiến trúc khác hẳn ban đầu (hiện đã bị đình chỉ thi công). Tuy nhiên, Bộ chỉ cho rằng “yếu tố nguyên gốc ít được coi trọng... làm ảnh hưởng đến kiến trúc nghệ thuật của di tích lịch sử”. Sự thật thì đình Xuân Tảo bị vi phạm nghiêm trọng vì đình cũ đã bị san phẳng hoàn toàn.

 

Đình Xuân Tảo mới khác với kiến trúc cũ. (Ảnh: H.P)

Lý giải về việc nhiều công trình khác khi tu bổ cũng phải “hạ giải” như đình Xuân Tảo, ông Nguyễn Thế Hùng - Cục trưởng Cục Di sản Văn hoá cho rằng không có cách nào khác ngoài việc “hạ giải” đối với các công trình bằng gỗ. Theo ông Hùng, di tích của nước ta hầu hết bằng gỗ. Theo quy trình thông thường thì 10 năm các công trình này phải tu bổ nhỏ 1 lần, 20 năm tu bổ vừa và 40 năm tu bổ lớn nhưng có di tích đến cả trăm năm không được tu sửa gì. Vì vậy, khi tu sửa sẽ phải tu sửa lớn và “hạ giải” là tất yếu. Ông Hùng cho biết, Cục hoàn toàn không băn khoăn khi phải thực hiện “hạ giải” các di tích vì điều này cũng đã được nhiều chuyên gia nước ngoài công nhận. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng cho rằng, việc “hạ giải” như trên là sai lầm bởi khi tiến hành tu bổ di tích, nhiều nước tiên tiến luôn tôn trọng các giá trị cũ, họ chỉ tu sửa lại những phần đã hỏng hoặc xuống cấp. Giải đáp ý kiến này, Thứ trưởng Trần Chiến Thắng cho biết, với các công trình bằng gỗ, có rất nhiều cấu kiện bị “tiêu tâm” (rỗng ruột) nên bắt buộc phải tháo dỡ toàn bộ công trình mới có thể đánh giá được thực trạng chất lượng của công trình. Sau đánh giá mới lên phương án tu bổ chính thức.

Theo nhận định của nhiều phóng viên, tâm lý của nhiều nhà thầu hiện nay là thích xây mới vì công việc tu sửa phức tạp mà lợi nhuận lại không cao.

Các quy định còn quá nhiều “trục trặc”

Theo các quy định về đấu thầu, cứ nhà thầu nào bỏ thầu thấp thì sẽ “được”. Chính vì điều này mà có những nhà thầu chưa bao giờ “sờ mó” vào bất cứ di tích nào cũng được nhận thầu. Và bất cứ kiến trúc sư nào cũng có thể thoải mái làm di tích với cơ chế trên. Đền Và và chùa Trăm Gian là hai di tích “dính” phải những nhà thầu như vậy. Thế nên, việc tu sửa có nhiều sai phạm.

Theo ông Trần Chiến Thắng, để khắc phục điều này, nghề tu bổ di tích cũng phải có chứng chỉ hành nghề. Bộ đang chuẩn bị đề xuất với Quốc hội các quy định về tu sửa di tích. Theo đó, có thể việc tu sửa di tích sẽ có cơ chế chỉ định thầu với điều kiện người điều hành công trình phải có chuyên môn liên quan đến di tích...

Nhiều phóng viên đưa ra vấn đề các công trình bằng gỗ tu sửa lại thường bị rạn nứt, ông Trần Chiến Thắng cho biết, đó là điều không tránh khỏi. Trước đây, gỗ làm di tích thường được ngâm 3 năm. Tuy nhiên, hiện nay, sau khi được nhận thầu, nhà thầu mới đi mua gỗ nên có những công trình chưa nghiệm thu thì gỗ đã rạn nứt.

Phía Bộ VH, TT&DL cũng cho rằng, đối với các công trình di tích được tu bổ lại do nguồn vốn công đức hoặc địa phương thường xảy ra các sai phạm hơn vì thường không thực hiện đúng quy trình tu bổ di tích, kỹ thuât không đảm bảo.

Cuộc họp báo kết thúc khi còn khá nhiều nhà báo có các khúc mắc chưa kịp phát biểu.

 

Ngày 19/5, Bộ VHTT&DL đã ra chỉ thị số 73/CT- BVHTTDL về việc tăng cường các biện pháp quản lý di tích và các hoạt động bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích. Chỉ thị này yêu cầu không được tiếp nhận các đồ thờ trái với tính chất của di tích, không khoán trắng công tác bảo vệ di tích cho cá nhân....