Những dấu mốc ấy đang được nhiều người thể hiện theo hướng mới mẻ, hiện đại hoá.
Tết không ở nhà
Những năm gần đây, gia đình bà Phạm Minh Hà (78 tuổi) ở quận Bình Thạnh, TPHCM đều chọn một địa điểm du lịch để cả nhà cùng vui Tết. Bà Hà cho biết, khi còn trẻ, ông bà cũng rất hào hứng mong chờ dịp Tết Nguyên đán. Nhưng thời gian gần đây, cứ mỗi dịp Tết đến ông bà đều cảm thấy mệt mỏi, bởi cả ông và bà đều đã yếu, lại phải tiếp khách đến chơi, “lăn” vào bếp làm cơm, tiếp rượu họ hàng từ xa đến…Có những lần, sau dịp Tết, cả ông và bà đều lăn ra ốm.
Cũng như gia đình bà Hà, gia đình anh Trần Đình Cường ở quận Phú Nhuận cũng chọn phương án đi du lịch trong thời gian nghỉ Tết. Theo anh Cường, công việc kinh doanh cả năm của gia đình quá bận rộn và mệt mỏi. Việc đi nghỉ Tết ở một nơi xa sẽ giúp các thành viên “xả” stress. Anh Cường không quá băn khoăn về việc sẽ không tiếp được khách khứa đến thăm trong dịp Tết, vì những người họ hàng và bạn bè thân thiết đều không ăn Tết ở TP HCM như gia đình anh.
Tìm hiểu qua các công ty du lịch trong nước cho thấy, trong những năm gần đây, số lượng khách đặt các tour du lịch trong dịp Tết Nguyên đán thường tăng khá cao. Anh Nguyễn Đắc Tùng – Công ty du lịch Đông Nam Á cho biết, số khách trong nước đã bắt đầu xuất hiện và tăng dần trong khoảng 4 năm trở lại đây vào những dịp Tết Nguyên đán. Không chỉ có Công ty Đông Nam Á, mà các đơn vị có xe du lịch cho thuê đều rơi vào tình trạng “cháy” xe trong dịp Tết. Hiện tại, phong trào đi du lịch dịp Tết chủ yếu diễn ra tại 2 thành phố lớn là Hà Nội và TP HCM.
 |
|
Chợ hoa ngày Tết. |
Anh Tùng cho biết, các tour du lịch nước ngoài thường được khách trong nước lựa chọn vào dịp Tết là Trung Quốc, Hồng Kông - Trung Quốc, bởi 2 địa điểm này có truyền thống Tết khá gần gũi với Việt Nam. Những người chọn các tour này đều thuộc tầng lớp khá giả, muốn thay đổi không khí và tiếp cận với Tết của người nước ngoài. Bên cạnh đó, một số lượng lớn khách thường chọn các tour du lịch tới các vùng miền có đền, chùa, lễ hội đầu xuân đặc sắc, để vừa đón Tết vừa cầu cúng mong sự bình an, may mắn cho năm tới.
Du lịch cũng là đoàn tụ
|
|
|
Nhà nghiên cứu văn hóa Giang Quân. |
Đánh giá về hiện tượng nhiều người có xu hướng thưởng thức Tết ở những nơi xa nhà, nhà nghiên cứu văn hoá Giang Quân nhận định: “Mỗi thời đại có một lối sống khác nhau. Tuy nhiên, theo tôi, chúng ta cần phải giữ được truyền thống “mùng Một tết cha, mùng Hai tết mẹ, mùng Ba tết thầy”. Bởi từ xưa đến nay và có thể mãi sau này thì cha, mẹ và thầy giáo chính là nguồn cội của một con người”.
Theo ông Quân, hiện tượng “trốn Tết” như bà Hà không nhiều. Tuy nhiên, những người đang có tư tưởng như vậy cần phải suy nghĩ lại vì không thiếu gì dịp để đi du lịch. Tết vốn là dịp để gặp nhau, xum họp gia đình, bè bạn sau một năm bộn bề với công việc và cuộc sống. Việc đi du lịch dịp Tết cũng là một lựa chọn hay, nhưng nên thực hiện vào sau 3 ngày Tết như đã nói trên thì sẽ hợp lý hơn.
|
|
|
Giáo sư TS Ngô Đức Thịnh. |
Bàn luận về vấn đề này, GS.TS Ngô Đức Thịnh, Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hoá lại có cách nhìn có vẻ cởi mở hơn: “Tôi cho rằng, Tết ngày càng nên kết hợp nhiều chức năng hơn theo hướng như vui chơi, giải trí và du lịch... Nhiều người có lối sống hiện đại, dư dả thì nên tạo điều kiện cho họ thỏa mãn các nhu cầu của mình. Ngoài ra, việc đi du lịch cũng sẽ giải quyết được về vấn đề về giao thông, dân cư không tập trung quá đông vào một địa điểm nào đó trong cùng một thời điểm, sẽ giảm bớt nguy cơ ùn tắc giao thông”.
Theo GS Thịnh: “Chúng ta đừng sợ mất đi chức năng phong tục của Tết, bởi Tết là hướng về tổ tiên, là đoàn tụ. Theo tôi, đi nghỉ Tết ở một nơi xa cũng là một hình thức đoàn tụ. Đoàn tụ thì không nhất thiết phải về nhà. Đây chính là một cách thức thay đổi môi trường làm Tết đỡ nhạt nhẽo và giúp một phần cho cuộc sống phong phú hơn”.
Hết hiện đại sẽ quay về truyền thống
Nhà nghiên cứu văn hoá Giang Quân cho rằng, Tết cổ truyền sẽ không thể hoàn toàn mất dạng bởi nét đẹp truyền thống lớn nhất và điển hình nhất trong những ngày Tết của người Việt Nam là hướng về cội nguồn. Điều này được biểu hiện rõ nét nhất thông qua truyền thống thờ cúng tổ tiên của người Việt từ xa xưa đến nay.
Có lẽ không có gia đình người Việt nào lại không có bàn thờ tổ tiên. Ngay cả những người Công giáo cũng không bỏ qua phong tục đẹp này, bởi ngoài nơi thờ chúa, những gia đình này luôn có bàn thờ gia tiên.
Trùng quan điểm với nhà nghiên cứu Giang Quân, nhưng nhà nghiên cứu lịch sử Bùi Thiết cho biết: Việc thờ cúng là xuất phát từ đáy lòng của mỗi người, mỗi gia đình. Chính vì thế, việc thờ cúng trở thành một truyền thống quan trọng của mỗi gia đình và thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới có ý nghĩa đặc biệt đối với các thành viên của một mái ấm. Vì vậy, việc quây quần, xum họp bên bàn thờ tổ tiên là không thể bỏ qua trong Tết Nguyên đán.
|
|
|
Nhà nghiên cứu lịch sử Bùi Thiết. |
Nhà nghiên cứu Bùi Thiết dự đoán, Tết trong tương lai sẽ rẽ theo hai hướng: Một là, sẽ có nhiều người đi theo xu hướng hiện đại là hưởng ứng và tham gia vào các hoạt động vui chơi giải trí. Tuy nhiên, xu hướng trên thường chỉ có những người trẻ. Hai là, những người đã có tuổi sẽ lại quay về với truyền thống. Những xu hướng này sẽ không dừng lại ở một thế hệ mà sẽ hình thành một chu kỳ bền vững.
Theo ông Bùi Thiết, để Tết cổ truyền có thể dung hoà được giữa những giá trị truyền thống và những yếu tố hiện đại thì bên cạnh sự du nhập của văn hoá mới cần phải duy trì những nguyên tắc thuộc về truyền thống. Các nghi lễ như cúng ông Táo, cúng giao thừa, hái lộc đầu xuân hay tục đốt vàng mã... là những hoạt động cần phải giữ nguyên bản sắc.
Đặt vấn đề ngược lại, tục hái lộc sẽ huỷ hoại môi trường hay tục đốt vàng mã gây lãng phí thì nhà nghiên cứu này cho rằng, hái lộc là một nét văn hoá đẹp chỉ có điều người ta thực hiện những điều đó như thế nào. Khi người Việt hái lộc là họ đã đặt niềm tin vào một tương lai may mắn sẽ đến với mình. Niềm tin này rất quan trọng vì nó sẽ là niềm động viên cho sự phấn đấu của cả một năm tiếp theo. Còn tục đốt vàng mã lại xuất phát từ tục lệ chia của cho người chết. Tục chia của ban đầu là chia bằng những đồ vật thật trong gia đình, nhưng để giảm chi phí, dần dần người ta đã làm giả các đồ vật theo tỷ lệ nhỏ hơn rồi cuối cùng là chia của bằng vàng mã như hiện nay.
 |
|
Quây quần bên nồi bánh chưng Tết là thú vui của nhiều người. (Ảnh: Internet) |
Đây là một nhu cầu của cuộc sống mà có thể những người chết không cần nhưng lại vô cùng quan trọng với người sống. Việc đốt mã sẽ làm con người không phải quá băn khoăn về cuộc sống vật chất của những người đã khuất. Điều này vừa thể hiện được truyền thống hướng về cội nguồn, sự chân thành với những người đã từng gắn bó với thế giới thực tại lại vừa thể hiện niềm tin tưởng, lạc quan khi con người đã làm những điều thiện.
Tuy nhiên, để tránh sự biến tướng của các tục lệ này thì Nhà nước cần có các quy định cụ thể về nơi nào được hái lộc (có thể áp dụng đối với những cây sắp đốn bỏ) hay vàng mã sẽ được làm theo tỷ lệ cụ thể nào. Bên cạnh đó, để Tết Việt ngày càng văn minh thì cần loại bỏ dần những yếu tố lỗi thời, lãng phí, tốn kém hay thiếu vệ sinh như dùng thức ăn quá lâu ngày…
Phượng Hoàng
