UNFPA góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Bá Thuỷ đã khẳng định như vậy, về những đóng góp của UNFPA (Quỹ Dân số Liên Hiệp quốc) với sự nghiệp dân số của VN 30 năm qua trong cuộc trả lời phỏng vấn của Báo GĐ&XH. TS Nguyễn Bá Thuỷ cho biết thêm:

UNFPA đã đóng vai trò quan trọng giúp VN tiệm cận mức sinh thay thế

Những thành tựu này góp phần quý giá để Việt Nam đạt được mục tiêu phát triển (về GDP bình quân đầu người); góp phần nâng cao và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân Việt Nam.

Có thể nói, việc tiếp tục duy trì mức giảm sinh như hiện nay là nhờ thành quả của Chương trình DS-KHHGĐ đã và đang góp phần tạo cơ sở thực tiễn để Đảng và Chính phủ VN đề ra quyết tâm sớm đạt vượt mức kế hoạch đưa Việt Nam thành nước có thu nhập trung bình với GDP tính theo đầu người là 1.000 đôla Mỹ vào cuối thập kỷ này. Thành tựu nổi bật này đã mang lại Giải thưởng Dân số LHQ năm 1999 cho VN, một vinh dự lớn lao của quốc gia và cũng là thành công của mối quan hệ hợp tác đặc biệt giữa VN và UNFPA.

Sau 30 năm hợp tác và phát triển, đóng góp tích cực của UNFPA đã giúp hình thành chuẩn mực gia đình nhỏ và  nếp sống KHHGĐ trong đời sống xã hội và văn hóa của mọi tầng lớp người dân Việt Nam

UNFPA giúp nâng cao năng lực quốc gia trong lĩnh vực dân số và phát triển góp phần hình thành và phát triển hệ thống dịch vụ DS-KHHGĐ và chăm sóc sức khỏe sinh sản (SKSS) trên cơ sở đảm bảo quyền sinh sản và chủ động đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội VN hiện đại. Bên cạnh đó, UNFPA còn giúp VN mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dân số.

Từ một nước có mức sinh cao trong khu vực, VN đã tiệm cận mức sinh thay thế. UNFPA có đóng góp gì giúp VN có được thành tựu này thưa thứ trưởng?

Để có được thành tựu trên, VN và UNFPA đã liên tục hợp tác qua 7 chương trình quốc gia, với tổng kinh phí do UNFPA viện trợ không hoàn lại là 170 triệu đôla Mỹ và có thể được nhìn lại theo 2 giai đoạn chủ yếu.

Ở giai đoạn 1, UNFPA đã tập trung cao độ nỗ lực hỗ trợ VN trong lĩnh vực KHHGĐ với mục tiêu giảm sinh và áp lực gia tăng dân số, góp phần nâng cao sức khỏe bà mẹ và trẻ em. UNFPA đã hỗ trợ trực tiếp và tích cực xây dựng chính sách, cung cấp hầu hết các phương tiện tránh thai cho Việt Nam, bao gồm cả  việc hỗ trợ xây dựng và hoàn thiện dây chuyền sản xuất bao cao su đầu tiên tại VN, thiết lập và củng cố hậu cần dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em/KHHGĐ; hỗ trợ mạnh mẽ, đồng bộ, sâu rộng công tác thông tin và tuyên truyền vận động trong mọi tầng lớp người dân tạo sự ủng hộ rộng lớn đối với công tác DS- KHHGĐ, với mô hình và chuẩn mực gia đình nhỏ hạnh phúc. Bên cạnh đó, với sự hỗ trợ chủ yếu của UNFPA, VN đã tiến hành 2 cuộc tổng điều tra dân số năm 1979 và năm 1989.

Giai đoạn 2 từ năm 1997 đến nay là giai đoạn quan hệ trên tinh thần đối tác phát triển theo định hướng của Hội nghị quốc tế về Dân số và Phát triển. Giai đoạn này, chương trình hợp tác được xây dựng và thực hiện trong bối cảnh có định hướng mới của ICPD. Cộng đồng quốc tế bắt đầu mở rộng tài trợ cho VN trong lĩnh vực DS-KHHGĐ. Thêm vào đó, với những thành công của kinh tế - xã hội VN sau 10 năm đổi mới, chương trình DS- KHHGĐ đã đạt được những thành công ban đầu do có cam kết và đầu tư mạnh mẽ của Chính phủ.

Chiến lược quốc gia về dân số và SKSS, chiến lược truyền thông thay đổi hành vi, Pháp lệnh Dân số, chuẩn quốc gia về chăm sóc SKSS đã được xây dựng và ban hành trong giai đoạn này. Bên cạnh đó, ngoài việc hỗ trợ thử nghiệm những nội dung mới như làm mẹ an toàn, chăm sóc SKSS vị thành niên và  người dân di cư, nâng cao hiệu quả lồng ghép bình đẳng giới vào công tác dân số, lồng ghép các biến dân số vào công tác lập kế hoạch phát triển, UNFPA cũng đã hỗ trợ áp dụng một số kỹ thuật cao trong điều  trị vô sinh.

VN vẫn đứng trước nhiều thách thức trong công tác dân số

Như Thứ trưởng đã từng nhận định, mặc dù đạt được nhiều thành tích như vậy, nhưng chương trình dân số vẫn còn nhiều thách thức trong thời gian tới. Với những thách thức như vậy, UNFPA có những đề xuất, giải pháp nào để tiếp tục hỗ trợ Việt Nam?

Mặc dù mức sinh đã giảm liên tục trong 15 năm qua và đã tiệm cận mức sinh thay thế, dân số VN vẫn có quy mô rất lớn và sẽ tiếp tục tăng trong vòng 40-50 năm tới. Mức sinh giảm không đều giữa các vùng, miền. Vùng núi phía Bắc, miền Trung và Tây Nguyên vẫn có mức sinh cao, có nơi số con trung bình của mỗi phụ nữ lên tới 3,6 hoặc 4 con. Tâm lí ưa thích con trai còn tồn tại trong một bộ phận dân cư là nguy cơ gây nên tình trạng mất cân đối về tỉ lệ giới tính của dân số. Từ năm 1989 đến 2006, tỉ lệ giới tính khi sinh đã tăng từ 105/100 lên 110/100 (nam/nữ).

VN đang có xu hướng già hóa dân số. Nhóm người trên 60 tuổi sẽ tăng từ 6,2 triệu trong năm 1999 lên 6,9 triệu năm 2010 và sẽ là 11 triệu trong năm 2020. Vấn đề chăm sóc người già sẽ là một thách thức mới trong lĩnh vực an sinh xã hội, y tế nói chung và SKSS nói riêng. Việc đảm bảo thực hiện đầy đủ và có hiệu quả các tiêu chí chất lượng chăm sóc SKSS/KHHGĐ theo tiêu chuẩn quốc gia vẫn là một thách thức lớn, đặc biệt đối với vùng sâu vùng xa, vùng khó khăn.

Quá trình đô thị hóa và di cư trong nước đang tạo ra những nhóm người chịu thiệt thòi do chưa có đủ điều kiện tiếp cận và sử dụng các dịch vụ xã hội như nhà ở, y tế, giáo dục. Đồng thời, quá trình này cũng đang ảnh hưởng ngày càng mạnh đến môi trường và trật tự xã hội. Đây là những vấn đề mới trong lĩnh vực dân số cần được xem xét, can thiệp kịp thời.

Trong khi đó, nguồn tài trợ của UNFPA cũng như của cộng đồng quốc tế cho lĩnh vực dân số, phát triển và chăm sóc SKSS có xu hướng  ngày càng giảm đi. Nhiều ưu tiên cấp bách mới của cộng đồng các nhà tài trợ cũng như của Chính phủ sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới quy mô đầu tư cho lĩnh vực này, nếu không có được chính sách và giải pháp phù hợp về huy động các nguồn lực bổ sung, đặc biệt xã hội hóa công tác dân số.

Việc thay đổi hệ thống tổ chức quản lý lĩnh vực dân số đang diễn ra theo hướng tập trung một đầu mối chuyên môn đặt trong hệ thống y tế quốc gia dự định sẽ đem lại nhiều đổi mới. Việc thay đổi hiện nay chỉ thật sự đem lại hiệu quả nếu công tác dân số, chăm sóc SKSS được lồng ghép chặt chẽ vào hệ thống y tế với những ưu tiên vẫn được duy trì ở cấp độ quốc gia.

Xin cảm ơn Thứ trưởng!

Hạnh Quỳnh (Thực hiện)

Năm 1977, khi Chính phủ Việt Nam và Quỹ Dân số Liên hợp quốc bắt đầu xây dựng chương trình hợp tác đầu tiên giữa hai bên, dân số VN khoảng hơn 50 triệu và có thể sẽ tăng gấp đôi sau 30 năm. Hai bên đều ý thức rằng mọi thành quả phát triển kinh tế- xã hội của VN, dù to lớn đến mấy, cũng khó đáp ứng nổi những nhu cầu cơ bản của một dân số có quy mô lớn như vậy. Lúc bấy giờ, UNFPA là nguồn hỗ trợ tài chính và kỹ thuật duy nhất cho VN trong lĩnh vực dân số.

Ông Ian Howie - Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam từ 2005: “Việt Nam và UNFPA sẽ sánh vai bước tới tương lai” Đến VN cách đây 3 năm, tôi đã thấy một đất nước phồn thịnh đang trên đường đạt được nhiều Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Tôi rất nhớ lúc xuống sân bay đã thấy mọi người ở văn phòng mang hoa chờ đón. Chưa đặt chân đến đây bao giờ và không quen biết một ai, cuộc đón chào nồng hậu ấy đã là khởi đầu tốt đẹp cho quá trình hòa nhập của tôi tại đây. Kể từ ngày ấy, tôi đã đi rất nhiều nơi, làm việc khăng khít với các đối tác từ trung ương đến địa phương và tham gia thực hiện sáng kiến cải cách độc đáo “Một Liên hợp quốc”. Việt Nam và UNFPA đã cùng nhau trong 30 năm qua sẽ sánh vai bước tới tương lai.

Bà Trần Thị Vân - Trợ lý Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam: “Chúng tôi hiểu vì sao chương trình thành công” Tôi bắt đầu làm việc ở Văn phòng UNFPA từ tháng 4/1990 và đã chứng kiến nhiều đổi thay cũng như kết quả của chương trình dân số, chăm sóc SKSS ở Việt Nam. Đặc biệt, đội ngũ cán bộ tham gia dự án của UNFPA từ trung ương đến địa phương ngày càng trưởng thành và lớn mạnh. Văn phòng UNFPA và bản thân tôi cũng đã trưởng thành lên rất nhiều, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và  đa dạng, trong quan hệ hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước. Phương Đạt (ghi)