Vào đại ngàn giáp mặt “lâm tặc”

 

Đây là chuyến thứ hai chúng tôi về thôn Tiến Hậu, xã Nhất Tiến nên không còn cái cảm giác thót tim khi ngồi trên xe nhưng lại bị bùn, đất đá sót lại sau cơn bão số 6 vừa qua níu từng bước chân. Đi cùng đoàn người, ngựa vận chuyển gỗ nên đường trơn, đoạn nào lên dốc thì bám đuôi ngựa mà tiến, xuống dốc thì vịn lưng ngựa mà đi. Cứ thế, nhích từng bước, có 7 cây số mà gần 2 tiếng mới đến Tiến Hậu, nơi được coi là “rốn gỗ” của vùng.

 

Những xe gỗ được chở ra khỏi Tiến Hậu. Ảnh: TG.

 

Tiến Hậu có đến một nửa là hộ người Mông. Người đầu tiên chúng tôi gặp là Mã Văn Tu, học sinh lớp 6. Thay cho câu chào khách, Tu hỏi ráo hoảnh: “Chú đi mua gỗ à?”. Hình như dưới con mắt của Tu, ai vào Tiến Hậu đều để mua gỗ cả, bởi nếu không làm cái việc này thì mấy ai vào đây. Vậy nên, khi chúng tôi trả lời là đi xem thôi thì mặt Tu buồn xịu bởi học kỳ hai của năm học này, bố cậu muốn bán vài súc gỗ để lấy tiền cho cậu mua sách!

 

Nhất Tiến với trên 200 hộ dân, Tiến Hậu là thôn đông dân nhất cũng đông hộ nghèo nhất với 70/70 hộ nghèo, đất canh tác chỉ có 40 ha, lại lụt lội liên miên làm cho thôn cứ nghèo thêm. Họ chỉ còn biết vác cưa vào rừng, cùng những người dân thôn ngoài triệt hạ những cánh rừng gỗ nghiến vốn là tài sản của đất này. Bố Tu cũng là một người như vậy. Cái nghèo, cái đói đã khiến con người ngoảnh mặt vào rừng. Nơi đó không có vàng bạc nhưng có cơm, có ngô; nơi đó không có cái chữ nhưng có áo quần, sách vở.

 

Xe chở gỗ lậu bị bắt. Ảnh: TG

 

Vốn là chỗ quen biết cũ nên chúng tôi tìm gặp lại anh Vàng Tin Thời. Nhà ở ngay đầu thôn Tiến Hậu nên Thời thường được những người dân gửi gỗ mới vác từ rừng ra cho đầu nậu thu gom hoặc ai mua thì bán giúp. Ngồi ngay trên những đống gỗ còn ngai ngái mùi lá rừng, uống chén trà chan chát, anh Thời tâm sự, dân ở đây chỉ thích trồng ngô và đi vác gỗ thôi. “Chẳng được bao nhiêu đâu. Anh thấy đấy, cả vác gỗ to thế mà chỉ được 70 ngàn à”. Thời đưa tay về phía một đống con tiện còn tươi nguyên, gỗ nghiến bóc trông như thùng mỳ tôm, nhựa còn ươn ướt rỉ ra từ hai đầu cắt nhẵn. Theo thời “nhiều nhựa là nghiến còn non”, xem ra gốc nghiến vừa bị hạ này cũng mới vài chục năm tuổi là cùng. Những người vác gỗ không ai khác chính là nông dân. Với 70 ngàn đồng ấy, họ đã phải hạ cây nghiến non, dưới tán của nó không biết còn bao nhiêu cây non khác bị đổ gục.

 

Lực lượng chống lậu kiểm kê hàng bắt được. Ảnh: TG

 

 

Huỵch! Ba cậu thanh niên vừa từ rừng về quăng gỗ xuống đất rồi sầm sập lên sàn. Thoáng thấy khách lạ, họ lảng ra sau hè. Phải sau cái cười thân thiện của chúng tôi và cái cánh tay nhanh nhảu mời thuốc thì câu chuyện mới đỡ gượng gạo. Diệm - cậu thanh niên trẻ nhất - vừa châm lửa vừa tâm sự: “Bọn em tranh thủ kiếm chút, không mấy nữa mưa lại không làm được, đi từ đây vào phải dậy từ 5 giờ sáng, đến giờ mới ra coi như là ngày công”. Giờ đây tôi mới để ý “đồ nghề” của những “lâm tặc nông dân”. Họ chẳng có gì ngoài bộ quần áo bộ đội toạc vai và ai cũng một chiếc ba lô, trong có cuộn dây thừng, lưỡi cưa máy, con dao và cái bật lửa. Ngay cạnh nhà anh Thời là một chiếc lán bằng gỗ trống trơn, trên đó chỉ có mỗi chiếc kiềng là có giá nhất, sát kiềng là những cái nồi móp méo. Diệm vừa nổi lửa vừa vét những hạt gạo cuối cùng. Tôi hỏi: “Sao người ta bảo làm gỗ nhiều tiền lắm?”. Diệm cười đỏ cả vết chàm trên má: “Anh thấy đấy, bọn em còn chẳng có nổi chiếc áo lành, tiếng là đi làm gỗ nhưng trong túi không có đến vài trăm ngàn”. Tôi tin Diệm nói thật vì những gì hiện hữu ở đây đã nói lên tất cả.

 

Quá trưa, bắt đầu xuất hiện những chiếc xe máy vè vè vào thôn. Theo những người dân thì đấy là tay chân của các chủ gỗ như Nam,  Định (Thái Nguyên) và rất đông những người ở thị trấn Bắc Sơn vào. Họ thuê những con ngựa thồ gỗ với mỗi chuyến 50 ngàn đồng, còn chủ gỗ chỉ ở một nơi thu gom. Quanh sàn ngôi nhà hoang cơ man nào là gỗ, con tiện, hoành, cánh cửa, gỗ súc ngồn ngộn nhưng theo các “lâm tặc” thì đó là hàng đã có chủ. Đồng, một trong ba cậu thanh niên than thở: “Bọn em biết làm gỗ vất vả nhưng không có việc gì, không biết làm gì nên đành phải làm thôi”. Cái lý luận của Đồng: “Mình không làm người khác cũng làm” khiến những cánh rừng nguyên sinh thôn Tiến Hậu cứ vơi dần, vơi dần.

 

Bữa cơm “lâm tặc” được dọn ra, rau rừng, cơm và ngô non xào không mỡ cùng dúm muối nhỏ. Cố mãi, chúng tôi cũng chỉ nuốt được nửa bát cơm kèm... ngô còn sống dở, còn 3 cậu “lâm tặc” thì đánh đẫy bằng hết rồi lăn ra ngủ. Đang ngon giấc thì từ đại ngàn có tiếng vù vù vọng lại, Diệm nhỏm dậy nói: “Bọn thằng Vang, thằng Hoà chúng nó dùng cưa xăng cắt gỗ đấy”. Diệm nói xong lại quay ra ngủ tiếp.

 

Bên bếp lửa đơn sơ của "lâm tặc". Ảnh: TG

 

 

Trọn một ngày đêm ở với nhóm “lâm tặc nông dân” như Diệm, Đồng chúng tôi mới hiểu họ đã lấy rừng làm kế sinh nhai như thế nào? Với họ không cần hiểu gỗ nhóm 2, nhóm 1 là gì, mà chỉ biết là cây ấy cưa như thế thì được bao nhiêu, và số tiền kiếm được cũng chẳng qua như anh thợ làm công nhật cho chủ gỗ. Sau khi trút bỏ bộ quần áo đi rừng, nhận những đồng tiền của “lâm tặc” chính hiệu, họ cũng chỉ đủ tiền mua mấy bơ gạo, chút thức ăn về nhà và còn mấy bơ gạo nữa lại phải dành đến ngày mai.

 

Ông Dương Văn Rum, Phó Chủ tịch UBND xã Nhất Tiến cho biết đã phối hợp cùng Kiểm lâm, Công an truy quét nhiều lần nhưng khi đến những tụ điểm khai thác thì đã chẳng còn bóng “lâm tặc” nào.   Những người đi phá rừng lại trở thành những người nông dân hiền lành, chất phác. Khi đoàn cán bộ rút đi, họ lại vác cưa vào rừng.

Chúng tôi đến chợ Nhất Tiến nghỉ uống chén nước, câu chuyện gỗ rừng càng trở nên bình thường. Không riêng gì thôn Tiến Hậu, tất cả các gầm sàn nhà dân xung quanh khu vực chợ Nhất Tiến đâu đâu cũng gỗ. Gỗ chất đầy sàn, giá nào cũng có và ai mua cũng bán. Vì vậy chợ Nhất Tiến ngoài việc trao đổi hàng hoá còn là nơi để các đầu nậu gỗ gặp nhau bàn bạc từ khai thác đến tiêu thụ. Sau đó gỗ được chở đi bất kể lúc nào, chỉ để lại những cánh rừng Nhất Tiến xót xa vì tiếng cây đổ, tiếng vù vù của cưa máy khoan vào đến cả rễ cây.

 

Ở nhà dân thì có phần kín đáo hơn nhưng vẫn ngồn ngộn những gỗ là gỗ. Khi tôi ngỏ ý muốn mua vài chục con tiện, một cán bộ xã xăng xái dẫn đường. Dọc đường, anh cho biết mấy nhà này nhà nào cũng có gỗ nhưng muốn gỗ tốt phải vào căn nhà giữa thôn. Tại đây, một kho gỗ được mở ra trước mắt, chị chủ nhà đon đả: “Chú mua gỗ à? Nếu mua nhiều thì chờ mai mới gom được, còn mua độ một khối lúc nào cũng có”. Ngôi nhà sàn dưới gầm chất đầy gỗ bốc mùi ẩm ướt của rừng, mùi ngai ngái của gỗ mới xẻ như ở Tiến Hậu. Tại Nhất Tiến, ai chở gỗ cũng được và cũng không mấy người quan tâm, vì họ coi đó là chuyện thường ngày ở  xã. Thậm chí những cán bộ xã cũng quan niệm, gỗ thì có gì mà lạ và càng không ai nghĩ những thanh gỗ kia lại là... hàng cấm.

 

Gỗ nghiến được khai thác về xếp trong nhà dân. Ảnh: TG

 

Lấy tay nhấc thử một hộp gỗ nghiến vuông như thùng mỳ tôm dưới sàn, chị Dung, một chủ quán cười, nhìn chúng tôi và nói giọng đầy ngạc nhiên: “Chú ơi, thanh ấy chỉ để sấy thuốc thôi, không thành tiền đâu, đáng tiền ở đây phải là những cây gỗ mới xẻ, còn khô mục, lốp thế này chỉ có để làm củi nên người ta mới vất lại”. Theo những người có kinh nghiệm về gỗ, một khúc gỗ lốp như thế cũng phải mất cả trăm năm mới có được. Vậy mà ở đây, một cây gỗ như thế họ chỉ dùng được vài đoạn còn bao nhiêu vứt cả.

 

Theo những người dân trong xã, việc chứa gỗ, mua bán gỗ ở đây diễn ra khá công khai. Sau khi có Chỉ thị 12, chỉ thị 08 Thủ tướng Chính phủ, tình hình chặt phá rừng có giảm đi chút ít bởi “lâm tặc” chính hiệu không còn nghênh ngang chở gỗ dọc đường. Nhưng rồi tình hình chung vẫn không hề giảm, thậm chí khi nhu cầu gỗ tăng mạnh, có thôn cả làng biến thành “lâm tặc”. Khắp trên đường trở ra của chúng tôi lúc nào cũng phải nép sát vào rìa đường, nhường chỗ cho hàng chục xe máy của người dân chở gỗ đi cùng chiều. Cuộc chiến giữ rừng ở nơi đại ngàn xứ Lạng xem ra vẫn chưa được... bắt đầu!