Vỉa hè "biến hóa"

Từ những năm tôi còn học vỡ lòng, bài học đầu tiên về luật lệ giao thông là người đi bộ phải đi trên vỉa hè. Với tôi, vỉa hè còn có ý nghĩa hơn thế, nó chứng kiến thời thơ ấu của tôi, cùng tôi vui, buồn, hờn, giận... Vỉa hè ấu thơ trong tôi mang đặc trưng của Hà Nội bấy giờ, tĩnh lặng và thanh bình. Nhưng ngày nay, vỉa hè thơ ấu ấy đã lui vào dĩ vãng, trẻ con bây giờ cũng lui vào nhà chơi khi vỉa hè đang ngày ngày bị người lớn “sát phạt”.

 

Vỉa hè bị lấn chiếm khiến người đi bộ phải đi xuống lòng đường.

Vỉa hè “hữu dụng”

Có lẽ, con người với sự sáng tạo vô hạn của mình đã biến vỉa hè trở nên “hữu dụng” hơn bao giờ hết. Vỉa hè không còn nguyên nghĩa nữa và cũng chẳng còn là của chung nữa. Bác Nguyễn Thị Quý (làng Cót, Cầu Giấy) cho rằng: “Vỉa hè theo tôi là cái siêu thị, nơi có đủ thứ tôi cần, nào là quần áo, giày dép; nào là hoa quả, thức ăn... Nói chung là cứ cần gì là tôi chạy ngay ra cái chợ cóc họp tại vỉa hè gần nhà là có hết”. Anh Lương Đức Tú (khu tập thể Nghĩa Tân, Cầu Giấy) hứng khởi nói: “Vỉa hè là chỗ lý tưởng cho những bợm nhậu như tôi. Khu tôi, hàng bia hơi trên vỉa hè có mà cả đống!”. Bạn Lưu Mai Hoa (phố Trần Xuân Soạn) phát biểu: “Vỉa hè à? Là phần đường dành cho người đi bộ, nhưng mỗi lần mình đi trên vỉa hè là phải lượn lên lượn xuống vì hàng quán, xe cộ lấn chiếm”. Hay như bạn Lê Đình Lợi (Q. Hoàng Mai) trả lời một cách rất hồn nhiên: “Chịu! Bây giờ có cho mình định nghĩa cái vỉa hè cũng khó”. Còn bạn, bạn định nghĩa vỉa hè là gì?

 

Vỉa hè là bãi phế liệu.

Theo tôi, vỉa hè còn có thêm nhiều nghĩa nữa. Vỉa hè là nơi để những quán cóc “liêu xiêu” đứng với đủ các sản phẩm như café, trà đá, bia hơi, rượu, lẩu, nem, ngao ốc... Và mỗi khi nghe được từ “cảnh sát” là tất cả đều lo “chạy hàng”. Một loáng đã thấy một mình ta bơ vơ giữa vỉa hè, nhưng khi đội tuần tra đi khuất là quanh ta hàng quán lại bao vây.

Vỉa hè là bãi gửi xe công cộng với mức thu phí xe được thực hiện theo tôn chỉ “đã sai phạm rồi thì sai phạm nữa cũng chẳng sao!”: xe máy là 5.000đ, xe đạp 3.000đ. Những dịp lễ Tết lại càng nhiều điểm trông xe mọc lên trên vỉa hè với mức giá “trên trời”, có lúc lên đến 50.000đ một chiếc xe máy.

 

Vỉa hè là bãi đỗ xe công cộng.

Vỉa hè còn là lòng đường, hàng ngày vẫn phải chịu đựng những chiếc xe đạp, xe máy lượn lách, khiến cho gạch lát vỉa hè đều bị bung ra và vỡ vụn. Điều này ta có thể chứng kiến hàng ngày khi đi lên phố, đoạn đường Kim Mã, Nguyễn Thái Học, xe cộ dưới lòng đường và trên vỉa hè “song song cùng tiến”.

Vỉa hè còn là công trình muôn thuở, nơi mà các đơn vị thi công “đào rồi lấp, lấp rồi đào”.

Vỉa hè cũng là nơi các “họa sĩ” biểu diễn nghệ thuật hay cảm xúc của mình: các bức họa Graffity, những lời yêu thương và thậm chí là những câu chửi tục đều được “gửi gắm” trên vỉa hè, kèm theo cả chữ kí và tên “tác giả”.

Vỉa hè là bãi “thu mua phế liệu”, bê tông cốt thép, nilon rác thải cứ nườm nượp đổ về.

Vỉa hè là nơi trưng bày biển cấm với đủ loại, đủ sắc màu, đủ kích cỡ.

Đau xót nhất, vỉa hè là nơi để “giải quyết nỗi buồn”. Chắc chắn ai trong chúng ta cũng có thể nhìn thấy cảnh tượng một anh chàng nào đó “quay mặt vào tường” ở một góc vỉa hè...

Nguyên nhân

Trước hết, lý do làm vỉa hè trở nên biến dạng như vậy là do ý thức của mỗi cá nhân. Vỉa hè không phải của riêng ai, mà “cha chung thì không ai khóc”. Do vậy vỉa hè cứ bị tàn phá, tàn phá dần...

Thời buổi kinh tế thị trường, thời gian là vàng bạc nên tính kiên nhẫn của những người tham gia giao thông cũng bị bào mòn dần. Khi tắc đường, thay bằng việc chờ đợi thì rất nhiều người cứ vô tư phóng thẳng lên vỉa hè. Người đi bộ trên đó đành phải bất lực nhường chỗ cho hàng chục chiếc xe lạng lách qua từng ngôi nhà, cột điện.

 

Vỉa hè là cái siêu thị khổng lồ mà ai đến trước sẽ được sở hữu.

Ngoài nguyên nhân là do ý thức, vỉa hè còn bị chiếm dụng do tư lợi. Vỉa hè được sử dụng như đồ “độc quyền” của người chiếm dụng nó đầu tiên. Tôi cũng là nạn nhân của việc chiếm dụng vỉa hè vô lý này. Khi tôi đến nhà bạn chơi thì có ngay một chị bán hàng quần áo án ngữ trước cửa. Khi tôi dựng xe ở một góc vỉa hè còn sót lại thì chị bán hàng gắt gỏng: “Em để xe chỗ khác đi, để đây làm sao mà chị bán được hàng!”.

Và với các khu chợ đêm được bày la liệt trên các tuyến đường như Xuân Thủy, Nguyễn Khánh Toàn thì ai đến trước coi như đã đặt “chủ quyền” ở đó, và những người đến sau tự biết mà lui đi chỗ khác.

Thế nhưng những người chiếm dụng vỉa hè tư lợi cũng có cái lý của riêng mình. Anh Quang, chủ cửa hiệu tạp hóa Giang Linh (đường Nguyễn Khuyến) cho biết: “Vỉa hè trước cửa nhà anh, tội gì anh không sử dụng”(?). Thời buổi hiện nay, tấc đất tấc vàng, có được cái nhà mặt phố thì vỉa hè càng trở nên giá trị hơn nữa.

Và nguyên nhân cuối cùng góp phần làm biến dạng mục đích sử dụng của vỉa hè là từ phía các cơ quan quản lý đô thị. Vì sao người dân phải phi xe lên vỉa hè? Vì ách tắc, vì phân luồng, vì đường quá chật? Hay do đâu mà hàng quán vỉa hè ngày một gia tăng trong khi đã có Quyết định 02 và 20 của UBND TP Hà Nội về Quản lý sử dụng hè phố? Vì quản lý chưa chặt, xử lý chưa nghiêm?

Hướng tới đại lễ kỉ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, thành phố đang siết chặt hơn nữa việc cấm bán hàng rong ở các 62 tuyến phố cấm. Việc làm này đã góp phần trả lại cho vỉa hè nguyên nghĩa của nó.

 

Tào Thanh Huyền