Vợ chồng lão nông say chèo như “điếu đổ”

GiadinhNet - 8h tối, cơm nước xong, cặp vợ chồng già kẽo kẹt chở nhau trên chiếc xe đạp cũ ra đình, trên tay tòng teo cây đàn, cái sáo...

Vợ chồng lão nông say chèo như “điếu đổ” 1

Bà Chiến với vai Thị Màu lên chùa. Ảnh: T.G.

Tối nay, họ tới đình của thôn để cùng đội chèo ôn lại trích đoạn Phú ông - Màu - Nô trong vở chèo cổ Quan Âm Thị Kính và một số tiết mục để chuẩn bị cho Hội diễn chèo không chuyên toàn huyện.

Đó là ông Đỗ Văn Khoát và vợ là bà Nguyễn Thị Chiến, thôn An Phú, xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình. Từ khi cưới nhau đến nay, họ đã vượt qua mọi sóng gió của cuộc đời, dù hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn để vui cùng tiếng hát chèo, giữ gìn nghệ thuật cổ truyền của quê hương.

Lỡ cơ hội vì quá nghèo

Trong ánh điện tỏa sáng góc sân đình, Thị Màu đang chạy tong tả, hoảng hốt tìm cách giấu anh Nô khi Phú ông đập cửa. Tiếng cười của khán giả rộ lên. Anh Nguyễn Xuân Lựu, diễn viên Nhà hát chèo Thái Bình, chỉ đạo diễn xuất cho Đội chèo An Phú ra hiệu tạm ngừng phần tập diễn để trao đổi thêm.

Thị Màu (bà Chiến) bước xuống sân khấu, ngồi lẫn vào chỗ nhạc công- nơi ông Khoát  - chồng mình đang ngồi chơi nhạc, nhòa trong ánh sáng lờ mờ, cười nói: "Mới khớp lại vở diễn, chưa nhuần nhuyễn lắm, đừng cười nhé!". Ông Khoát chỉnh lại cây đàn nguyệt để hòa âm cùng với những nhạc công khác...Tiếng đàn, tiếng sáo, tiếng nhị cất lên hồn hậu, chất phác mà đắm say như  làm dịu đi những vất vả trên gương mặt những nghệ sĩ làng quê gầy gầy, khắc khổ. Anh Xuân Lựu khoe: "Ông Khoát có thể chơi được nhiều nhạc cụ, như: thổi sáo, nhị, đàn tam, đàn bầu, nhưng sở trường là đàn tam...Ông là nhạc công chính của nhóm nhạc đội chèo An Phú đấy. Tất cả nhạc cụ mà Đội chèo hiện đang dùng đều do ông chế tạo, kể cả trống đế".

Vài chục năm về trước, sau khi cưới nhau, ông Khoát, bà Chiến chỉ có vẻn vẹn gia tài là năm gian nhà tranh vách đất của cha mẹ để lại. Trong khi đó, ông bà lại phải chăm nuôi mẹ và hai cô đã già cùng hai chị gái khiếm thị. Dù đã trúng tuyển vào Đoàn văn công tỉnh Lai Châu, nhưng ông bà không đành lòng bỏ lại người thân nghèo khó ở quê, đành gác lại ước mơ trở thành diễn viên chuyên nghiệp. "Tiếc lắm, nhưng biết làm sao được, còn mẹ già và các chị mù lòa. Thế nhưng tôi cũng không ân hận khi vợ chồng đã chọn ở lại" - ông Khoát nói.
 
Vợ chồng lão nông say chèo như “điếu đổ” 2
Vợ chồng ông Khoát bà Chiến và cháu nội Lan Anh đang tập chèo.
 
Cả gia đình lúc đó tới 7 - 8 người ăn, mà lại phần lớn là người già và tật nguyền, trong khi công điểm hợp tác chẳng đáng là bao nên hai vợ chồng nai lưng ra làm thêm bằng cách chăm sóc mảnh ruộng phần trăm. Bà Chiến - vợ ông thì buôn bán nhì nhằng quả ớt, mớ rau, mẻ cám, rồi đi nhặt phân trâu bán lấy tiền đong gạo. "Người đông, lương thực ít nên chỉ có các cụ già và các con được ăn cơm, còn hai vợ chồng tôi và hai chị thường xuyên ăn ngô, khoai, sắn, cao lương, nhiều khi còn phải ăn rau đỡ bữa. Thế rồi các cụ lại ốm đau và lần lượt qua đời. Đến tận năm 1995, vợ chồng tôi mới trang trải hết nợ nần. Rồi đến căn nhà qua nhiều năm mưa gió xuống cấp xiêu vẹo, vợ chồng lại phải thắt lưng buộc bụng vay công mượn nợ mới xây được bốn gian nhà cấp bốn hiện nay đang ở. Nhiều lúc cũng nản, tính rút lui để chăm lo cuộc sống gia đình, nhưng máu văn nghệ trót ngấm vào cả vợ lẫn chồng rồi, không bỏ được...".
 
Ăn cơm nhà vác tù và…đội chèo
 

Con cái đã trưởng thành, có gia đình riêng, hai người chị gái đã có chế độ người khuyết tật, kinh tế gia đình có phần khá hơn trước song khó khăn của vợ chồng ông Khoát bà Chiến chưa phải đã hết. Hai chị gái nay tuổi đã cao, một chị gần như không còn tự phục vụ được mình sau một lần ngã, nhưng ông bà vẫn gắn bó với điệu chèo quê hương như thuở còn sung sức, vẫn cùng đội chèo An Phú thường xuyên tập luyện để biểu diễn trong những ngày lễ Tết, của xã, thôn và vùng lân cận... Ông Khoát cho biết: Trong số các con, không ai máu mê văn nghệ như bố mẹ. Chỉ có cô cháu nội tên Lan Anh, 10 tuổi, hứa hẹn trở thành một cây văn nghệ triển vọng, nên cả hai ông bà đều dày công chăm chút cho cháu.

Dù gia đình khó khăn như vậy, nhưng cả hai vợ chồng ông vẫn là hạt nhân của đội chèo An Phú trong gần 30 năm qua, kể cả có thời gian Đội chèo gần như tan rã, nhiều diễn viên, nhạc công bỏ đoàn vì lo miếng cơm manh áo.

Anh Nguyễn Xuân Lựu, diễn viên Nhà hát chèo Thái Bình, là đạo diễn, chỉ đạo diễn xuất cho đội chèo An Phú nhiều năm qua, kể: "Nếu nói tới việc duy trì được lòng yêu sân khấu chèo ở An Phú thì đầu tiên phải kể tới vợ chồng ông Khoát bà Chiến. Nhiều lúc, cả đội chèo chỉ còn chưa tới 10 người, nhưng họ luôn sẵn sàng tham gia tập chèo đầy đủ và đi biểu diễn ở những địa phương lân cận, dù gần như không hề nhận được thù lao, thậm chí còn bỏ thêm tiền túi ra...".

An Phú là làng chuyên trồng rau màu và buôn bán nổi tiếng của tỉnh Thái Bình. Người dân bận mải quanh năm, gia đình nào có một người tham gia văn nghệ đôi khi cũng còn khó khăn vì phải bố trí thời gian cho phù hợp, trong khi đó cả hai vợ chồng ông bà Khoát Chiến đều đồng hành, nên cũng có một số người độc miệng bảo: Làm ăn thì không chịu, cả vợ lẫn chồng suốt ngày "chèo với chống". Ông Khoát cười, bảo: "Người ta nói thì kệ thôi, vợ chồng tôi nghe quen rồi! Vì niềm đam mê với điệu chèo và cung đàn khúc nhạc quê hương thì cố gắng tham gia. Ở gia đình ai đó, chồng tham gia thì đôi khi vợ bực bội vì không có nhiều thời gian làm đồng, buôn bán, hoặc vợ tham gia thì chồng thỉnh thoảng xẵng giọng vì không chăm lo đồng áng thì gia đình tôi cả hai vợ chồng đều đam mê, nên phải cùng nhau thu xếp việc gia đình để tối tối có thời gian sinh hoạt với đội chèo".
 
Vợ chồng lão nông say chèo như “điếu đổ” 3

Vợ chồng ông Khoát và bà Chiến đang tập trước khi lên sân khấu.

Ông Nguyễn Văn Báu, trưởng thôn An Phú 2, chia sẻ: Gia đình  ông Khoát là trường hợp có hoàn cảnh khó khăn đặc biệt, song vợ chồng ông lại là những người có công rất lớn trong việc xây dựng và duy trì Đội chèo An Phú. Tuy phải chăm nom hai chị mù loà, bà Chiến vẫn tích cực tham gia công tác đoàn thể như Chi hội trưởng Chi hội phụ nữ thôn, Ban chấp hành phụ nữ xã, Ban hỗ trợ người mù của xã, tổ vận động quyên góp quỹ khuyến học, quỹ tình nghĩa...

Điều đáng nói là dù có người này người kia ái ngại cho gia cảnh vợ chồng ông Khoát còn nghèo, trong khi trong làng ngoài xã người ta xây nhà mua xe ầm ầm, nhưng chưa có ai chê trách họ về cách cư xử với bà con làng xã, chưa bao giờ thấy họ to tiếng với nhau cũng như với hàng xóm láng giềng hàng chục năm qua. Dù đã thành ông, thành bà nhưng họ đi đâu vẫn luôn có đôi và vẫn gọi nhau là anh em ngọt ngào như thuở mới thành chồng thành vợ còn rất gian khổ năm nào.
 
Nguyễn Văn Luân
baocuoituan