Vợ chồng "nhí" trên đỉnh Sơn Vĩ

Điều đáng nói là gia đình họ sống ở ngay trung tâm xã Sơn Vĩ, nơi được tiếp cận ánh sáng văn minh dễ dàng gấp bội so với những xóm, bản nằm tận đỉnh núi cao hay thung lũng mù sương của miền biên thùy cực Bắc, Mèo Vạc, Hà Giang...   

 
Nín thở chờ nhà gái... thách cưới

Thoạt nghe kể về một trong những nỗi lo sợ lớn nhất của người Sơn Vĩ đó là  ế vợ, chúng tôi ngạc nhiên lắm. Nhưng với những người dân nơi đây, nỗi lo này đã ăn sâu vào tiềm thức. Chuyện dựng vợ, gả chồng của người Sơn Vĩ chẳng mấy khi được tuân thủ theo bất kỳ một quy định chung có tính pháp lý nào.

 

Người Sơn Vĩ không sợ phụ nữ ế chồng mà chỉ lo đàn ông không lấy được vợ.

Chị Hoàng Thị Sinh, vợ anh  Phín cho biết: “Tôi sinh 4 đứa con, 2 đứa con gái ở độ 16 - 17 tuổi chưa có người đến hỏi cưới, nhưng không lo bằng 2 thằng con trai. Khi thằng Khai 16 tuổi, nhà tôi đã phải  tập trung toàn bộ tiềm lực kinh tế trong gia đình để huy động được 10 triệu cho nó đi hỏi vợ. Theo  phong tục ở đây, lấy được một cô vợ, người con trai phải có từ 10 đến 20 triệu đồng, đó là tiền nhà gái sẽ thách cưới. Tuy nhiên, cũng có nhiều trường hợp cha mẹ 2 bên cảm thông cho nhau, số tiền thách cưới sẽ được giảm bớt phần nào”.

Năm Khai 16 tuổi đã theo thanh niên trong bản đi cướp vợ. Vài tháng sau, nó đòi bố mẹ tổ chức đám cưới, cuối năm đó Khai đã có đứa con đầu lòng. Cậu cả lấy vợ khi gia đình chị Sinh vừa thoát khỏi danh sách hộ nghèo của xã chưa được bao lâu. Nhà đã nghèo, thêm mấy miệng ăn, anh Phín phải đưa các con trai sang Trung Quốc làm thuê kiếm tiền để dựng một ngôi nhà khác cho Khai tách hộ, chia ruộng và ăn riêng.

Cậu con trai thứ 2 của vợ chồng anh Phín  đang bước vào tuổi cập kê. Mùa xuân đến, nó cũng xúng xính áo khăn theo chúng bạn đi “cướp vợ”. Chị Sinh nói: “Tôi đang bòn mót, chắt chiu từng đồng để lấy vợ cho thằng thứ 2 đây”. Tôi hỏi chị Sinh: “Nó chưa đến tuổi thành niên, vội lấy vợ làm gì hả chị?”.  Chị Sinh cười buồn: “Không vội cũng chẳng được đâu cô ơi! Đi đến đâu cũng mang tiếng  nhà nghèo, con trai ế vợ thì xấu hổ lắm”. Nói đoạn, chị Sinh liệt kê ra hàng loạt những gia đình có con trai 19 - 20 tuổi  ở xóm  Lũng Làn, nằm trong nguy cơ ế vợ vì nhà nghèo.

Theo chị Sinh và nhiều người dân ở xóm Lũng Làn, Sơn Vĩ, sinh con gái không lo ế chồng, vì con gái xấu một tí thì thách cưới ít đi một chút sẽ lấy chồng được. Còn con trai, “nhắm” được cô nào ưng ý... thì cũng phải cùng gia đình “nín thở” chờ nhà gái ra giá  thách cưới.

Ở Sơn Vĩ,  tập tục “cướp vợ” đã tồn tại nhiều đời nay. Mùa xuân đến, khi nụ đào, nụ mai bắt đầu hé nở, cũng là khi những thung lũng  rộn rã tiếng khèn gọi bạn của những chàng trai cô gái đến tuổi kết hôn. Chúng tôi cũng hòa vào đám đông ấy để tìm hiểu lễ hội này.

Chiếc khăn màu xanh ở thắt lưng cô gái khi chàng trai cướp được sẽ như là một tín vật hôn ước.

Thường thì lễ hội kéo dài đến hết mùa xuân, chứ không quy định vào một địa điểm, thời  gian cụ thể nào. Trong đám đông thanh, thiếu niên đến tham  dự  lễ hội có không ít những cô bé, cậu bé mặt còn hơi sữa. Khi chàng trai đã để mắt đến ai thì họ sẽ cướp bằng được chiếc khăn mà cô gái mang trên đầu  hoặc buộc dưới eo. Họ không để ý đến tuổi tác của các cô gái, chỉ  cần... thấy ưng mắt là được.

 

Theo phong tục, nếu cô gái bị cướp khăn, thấy không ưng mắt chàng trai đó thì phải chạy trốn hoặc bằng mọi giá không để chiếc khăn của mình  rơi vào tay chàng trai. Nếu đã bị cướp khăn, cô gái đương nhiên sẽ là của chàng, phải theo chàng về nhà ngay hôm đó và từ đấy sẽ không có người đàn ông nào để ý đến cô gái nữa.

Chuyện đáng buồn nhưng lại không hề khó tìm ở Sơn Vĩ, đó là hình ảnh cháu bú bà, em bú chị dâu... Một chiều sương mờ, chúng tôi đến nhà anh Chứ Mí Lử, ở trên sườn núi của bản Lũng Chỉn. Ngôi nhà đơn sơ, chỉ có độc nhất chiếc giường kê lên bằng những cây gỗ nhỏ để  4  đứa trẻ nằm ngủ. Chiếc bàn gỗ tự chế để tiếp khách lổng chổng  bộ ấm chén đã sứt vòi, gãy quai. Phía trái căn nhà vách đất là một cây sào vắt vài bộ áo quần rách rưới, tạm bợ. Tài sản nhà anh Lử chẳng có gì đáng giá ngoài những thứ kể trên.

Lử là con trai cả trong gia đình đông con, năm 16 tuổi, Lử đã theo những thanh niên trong bản đi “cướp vợ”. Kết quả là anh đã “cướp” được một cô bé  14 tuổi về làm vợ, sinh con. Khi đứa con đầu lòng của Lử  lên 4 tuổi, thì em ruột của Lử cũng vừa tròn  2 tuổi.  Đầu năm 2008,  vợ Lử vừa sinh thêm 1 cô con gái chưa đầy 1 tuổi. Mẹ của Lử chưa cai sữa cho em út, nên mỗi khi vợ đi làm nương xa, thường nhờ mẹ chồng cho con  bú, ngược lại, vợ của Lử thi thoảng cũng cho em bú nhờ...

Hậu quả của những cuộc hôn nhân từ  tục “cướp vợ” nhiều đến nỗi không thể thống kê hết. Đoạn kết buồn của hủ tục là những cuộc hôn nhân vội vàng, những cặp vợ chồng không được trang bị những kiến thức cơ bản để nuôi dạy con cái, nâng cao đời sống kinh tế, trẻ con không có điều kiện được hưởng quyền lợi tối thiểu của mình và nhiều hệ lụy khác nữa.

Chủ tịch UBND xã Sơn Vĩ Lù Thị Dâu nói: “Đó là sự thật đáng buồn đã tồn tại nhiều đời nay ở Sơn Vĩ. Tục “cướp vợ” đã để lại hậu quả rất nặng nề, góp phần kéo tụt sự phát triển đời sống văn hóa của bà con nơi đây. Nguyên nhân do người dân chịu áp lực nặng nề về phong tục tập quán, có những tập tục đã trở thành hủ tục, nó đã ăn sâu vào ý thức của người bản địa nên khó có thể thay đổi trong một sớm một chiều”.