Vở kiệt tác 'Eugene Onegin' của Nga mở màn tại Hà Nội: Vẻ đẹp của ballet và những day dứt về tình yêu

Sau bốn đêm diễn thành công tại TP.HCM, kiệt tác ballet đương đại "Eugene Onegin" của Eifman Ballet đã đến với khán giả Thủ đô trong sự chờ đợi. Đêm diễn tối 28/10 tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô là cuộc gặp gỡ đầy cảm xúc giữa văn chương Nga, âm nhạc và ngôn ngữ hình thể, nơi tình yêu, lòng kiêu hãnh và những nuối tiếc không thể gọi thành tên được kể bằng nghệ thuật múa.

Từ kiệt tác văn chương Nga đến ngôn ngữ ballet đương đại

Chuyển thể từ tiểu thuyết thơ cùng tên của đại thi hào Alexander Pushkin, Eugene Onegin được Boris Eifman công diễn lần đầu tại St. Petersburg ngày 3/3/2009. Tác phẩm cho thấy cách tiếp cận riêng biệt với những kiệt tác văn học: không đơn thuần kể lại câu chuyện bằng hình thể, mà đi sâu khám phá những mâu thuẫn, giằng xé và biến động bên trong con người.

Thay vì tái hiện nguyên vẹn bối cảnh nước Nga thế kỷ XIX, Boris Eifman đặt các nhân vật vào một thế giới đương đại, nơi những biến động xã hội làm lung lay các giá trị và quy tắc cũ. Trong không gian ấy, câu chuyện của Pushkin không còn chỉ là một mối tình lỡ dở, mà trở thành cuộc đối diện giữa con người với chính mình, giữa khát vọng cá nhân và những giới hạn do bản thân tạo ra.

Eugene Onegin là chàng trai lạnh lùng, kiêu ngạo, khước từ tình yêu chân thành của Tatyana. Đến khi nhận ra giá trị của tình cảm ấy, anh mới hiểu rằng có những cơ hội chỉ xuất hiện một lần trong đời. Tatyana cũng không còn là người con gái của ngày xưa, sẵn sàng trao trọn trái tim cho một người chưa biết trân trọng tình yêu.

Bi kịch của Eugene Onegin vì thế không đơn thuần nằm ở một cuộc tình không trọn vẹn. Nó nằm trong khoảng cách giữa điều con người mong muốn và điều họ thực sự lựa chọn; giữa khoảnh khắc có thể yêu thương và thời điểm đủ trưởng thành để hiểu tình yêu. Câu chuyện của Pushkin, qua cách diễn giải của Eifman, trở nên gần gũi với những trải nghiệm của con người hôm nay: đôi khi, điều khiến chúng ta day dứt nhất không phải là chưa từng có được hạnh phúc, mà là đã từng đứng trước hạnh phúc nhưng không nhận ra.

Khi ngôn ngữ cơ thể trở thành tiếng nói của tâm hồn

Dấu ấn nổi bật trong nghệ thuật của Boris Eifman là khả năng biến ballet thành một hình thức kịch tâm lý giàu sức biểu đạt. Trong Eugene Onegin, những bước nhảy không chỉ tạo nên vẻ đẹp thị giác, mà còn mở ra thế giới nội tâm phức tạp của các nhân vật.

Ngôn ngữ hình thể giàu kịch tính tạo nên những tương phản mạnh mẽ giữa sự cuồng nhiệt và lạnh lùng, giữa khát vọng và thực tại, giữa mong muốn níu giữ và sự bất lực trước những điều đã qua. Cơ thể khi vươn tới, khi khước từ, lúc gần gũi, lúc tách rời trở thành phương tiện bộc lộ những cảm xúc mà ngôn từ đôi khi không thể diễn đạt trọn vẹn.

Đảm nhận các vai diễn trung tâm là những nghệ sĩ giàu kinh nghiệm của Eifman Ballet: Artyom Lepkov trong vai Eugene Onegin, Victoria Mokrousova trong vai Tatyana, Vladimir Afonichkin trong vai Lensky và Mara Tudose trong vai Olga. Nhân vật General do Sergey Volobuev đảm trách - nghệ sĩ nhận nhiều danh hiệu và giải thưởng nghệ thuật tại Nga, trong đó có danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú Liên bang Nga và giải thưởng Golden Soffit.

Thông qua sự phối hợp của dàn nghệ sĩ, những mối quan hệ giữa các nhân vật được thể hiện bằng nhịp điệu chuyển động, sức căng của cơ thể và những tương tác giàu tính biểu cảm. Mỗi nhân vật không chỉ hiện diện trong câu chuyện, mà còn góp phần làm rõ những xung đột giữa tình yêu, danh dự, khát vọng và sự lựa chọn.

Âm nhạc là một thành tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩm. Những giai điệu cổ điển của Pyotr Tchaikovsky kết hợp với chất rock hiện đại trong âm nhạc của Alexander Sitkovetsky, tạo nên sự giao thoa giữa vẻ đẹp lãng mạn và năng lượng mạnh mẽ của thế giới đương đại.

Cùng với thiết kế sân khấu của Zinovy Margolin, phục trang và nghệ thuật ánh sáng, âm nhạc không chỉ làm nền cho những bước nhảy, mà góp phần dẫn dắt cảm xúc, mở rộng không gian tâm lý và đẩy những xung đột lên cao trào. Sân khấu vì thế trở thành một thế giới giàu sức gợi, nơi vẻ đẹp và nỗi đau cùng tồn tại, nơi mỗi chuyển động đều có thể mang theo một câu chuyện.

Sức sống của kinh điển trong đời sống nghệ thuật hôm nay

Trong hành trình lưu diễn quốc tế, Eugene Onegin từng nhận được những phản hồi đa chiều. Tại Nam California năm 2009, tác phẩm được đón nhận nồng nhiệt; đến London năm 2012, cách dàn dựng giàu năng lượng và hình ảnh sân khấu của Eifman tiếp tục thu hút sự chú ý của giới phê bình. Tuy nhiên, cách chuyển thể táo bạo cũng tạo ra những ý kiến khác nhau, cho thấy tác phẩm không lựa chọn một lối diễn giải an toàn, mà chủ động mở rộng những giới hạn quen thuộc của ballet.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt trong sáng tạo của Boris Eifman: xem những tác phẩm kinh điển như chất liệu để đối thoại với con người hiện đại. Văn chương không bị đóng khung trong quá khứ, còn ballet vượt khỏi khuôn khổ của những kỹ thuật trình diễn thuần túy để trở thành phương tiện khám phá tâm lý và cảm xúc.

Sau thành công của Anna Karenina tại Việt Nam năm 2025, sự trở lại của Eifman Ballet với Eugene Onegin tiếp tục mở ra cơ hội để công chúng trong nước tiếp cận những tác phẩm ballet đương đại quốc tế có dấu ấn sáng tạo riêng. Việc vở diễn đi qua bốn đêm tại TP.HCM trước khi đến Hà Nội cũng cho thấy sức hút của chương trình đối với khán giả Việt Nam.

Chuỗi đêm diễn tại TP.HCM và Hà Nội được thực hiện bởi Saigon Philharmonic Orchestra (SPO), phối hợp cùng Nhà hát Ca Múa Nhạc quốc gia Việt Nam. Đây là một phần trong nỗ lực đưa những chương trình nghệ thuật biểu diễn quốc tế đến gần hơn với công chúng, đồng thời góp phần mở rộng không gian thưởng thức nghệ thuật hàn lâm tại Việt Nam.

Đêm diễn mở màn kết thúc, nhưng câu hỏi mà Eugene Onegin đặt ra vẫn còn ở lại: nếu có thể quay lại một thời điểm trong đời, liệu chúng ta có lựa chọn khác đi?

Có lẽ, sức ám ảnh của tác phẩm nằm chính ở chỗ không đưa ra câu trả lời thay cho người xem. Mỗi người có thể tìm thấy trong câu chuyện một nỗi niềm riêng, một ký ức từng muốn níu giữ, một lời chưa kịp nói hay một quyết định mà thời gian không cho phép sửa chữa.

Từ ngày 29 đến 31/10, Eugene Onegin tiếp tục được trình diễn tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô.