“Vùng lõm 5 không” giữa rừng già

 

 

Từ trung tâm thị trấn huyện Con Cuông, phải mất tới 3 giờ cùng với chiếc xe Minsk ì ạch trên những con dốc dài dựng đứng, lội qua không biết bao nhiêu cầu tre lắt lẻo, bao nhiêu khe suối, chúng tôi mới đến được Bình Chuẩn. Anh lái xe dừng lại, đưa tay chỉ ra phía trước, nơi có lối mòn đất đỏ rộng khoảng 90cm, vắt qua sườn núi, nằm ẩn hiện dưới những tán lá của cây rừng rợp màu xanh non và bảo: Qua hết con dốc Bù Lìu này nữa là đến đất Bình Chuẩn đấy. Từ đỉnh dốc Bù Lìu nhìn xuống, bản làng của Bình Chuẩn như một lòng chảo xung quanh bao bọc bởi những ngọn núi cao. Thảo nào có nhiều người nói rằng, Bình Chuẩn là “vùng lõm 5 không”, đặc biệt khó khăn. Nơi đây, không chợ, không điện lưới, không đường giao thông, không nước sạch, không thông tin liên lạc.

 

 

Chúng tôi ghé vào thăm Bản Đình, trưởng bản Lô Văn Khay bảo: “Cuộc sống của dân bản nghèo lắm, không được học nhiều cái chữ nên đẻ nhiều, khổ lắm”. Mọi sinh hoạt, giao tiếp chủ yếu gói gọn trong bản. Người dân tự phát nương làm rẫy trồng lúa nếp, nuôi con lợn, con gà làm thực phẩm, rau cỏ chủ yếu kiếm trong rừng, ngoài suối.

 

Trong khi, điện lưới quốc gia phủ kín nhiều thôn bản của huyện Con Cuông, thì Bình Chuẩn vẫn heo hút trong rừng già. 8 năm về trước, nhờ dự án Luxembourg tài trợ đầu tư xây dựng đập thuỷ điện kiêm thuỷ lợi Nà Cọ, nhưng công suất nhỏ, nhu cầu lớn nên ánh điện lù mù không đủ sáng để ăn cơm chứ nói chi đến chuyện con trẻ học bài.

 

Không có nước sạch, nguồn nước sinh hoạt và ăn uống của bà con vẫn chủ yếu từ các khe suối lấy về. Bà con tự đào giếng nhưng giếng không được xây ghép nên không đảm bảo vệ sinh, hễ trời mưa là nước đục ngầu. Nếu người trong bản không may bị ốm, nhẹ thì lên rừng hái lá thuốc, nặng thì mới đưa ra trạm y tế xã. Trạm xá xã luôn trong tình trạng quá tải, chưa có bác sỹ, nên hễ gặp ca nào hiểm nghèo thì phải huy động lực lượng khiêng bệnh nhân lên tuyến trên và phải mất cả ngày trời mới ra tới bệnh viện huyện... Cả bản cứ sống tự cung, tự cấp như vậy từ bao đời nay, rất lạc hậu.

 

Dự án thủy điện do Lucxembourg tài trợ nhưng chỉ đủ nhu cầu cho thủy lợi Bình Chuẩn. Ảnh: Hồ Hà.

 

Bên bếp lửa bập bùng, câu chuyện của chúng tôi xoay quanh cuộc sống nghèo khó của dân bản nơi đây từ cái sự đẻ nhiều. Những năm 90 của thế kỷ trước, mỗi gia đình đẻ 5-6 con là chuyện thường tình. Nhưng từ năm 2000 đến nay, tỉnh và huyện đã phối hợp với cán bộ dân số xã tổ chức nhiều buổi tuyên truyền về kế hoạch hoá gia đình, đồng thời phát tờ rơi, tổ chức các buổi sinh hoạt văn nghệ về chủ đề dân số...

 

Đến nay, dân bản đã nhận thức được tác hại của việc đẻ nhiều con, nên thanh niên, phụ nữ bây giờ đẻ ít lắm. Hiện cả Bản Đình có 98 hộ, 486 nhân khẩu nhưng vào mùa mưa lũ chỉ có khoảng 40 hộ đủ ăn, còn lại nhiều gia đình, suốt cả tháng trời vẫn tồn tại bằng ngô, sắn, măng rừng và củ mài.

 

Ông Khay kể: Không những Bản Đình mà các bản ở đất Bình Chuẩn này đều ăn gạo nếp, thích uống rượu và rất hiếu khách. Vì thế nhà nào mà có khách thì phải mời cho bằng được “ngủ thăm”. Lúa nếp làm ra, không chỉ để ăn mà còn để nấu rượu. Nhà nào cũng có rượu nếp để sẵn trong bếp mời khách. Mấy năm trở lại đây, cấm phát rẫy, người dân được cán bộ hướng dẫn mới biết trồng lúa nước, ăn gạo tẻ. Chuyện trồng lúa nước và làm quen ăn gạo tẻ đối với người dân nơi đây cũng như cuộc cách mạng vậy.

Thầy giáo Trần Hữu Cường, Hiệu trưởng trường THCS Bình Chuẩn đã có thâm niên công tác ở đây hơn 18 năm. Ngần ấy thời gian làm nghề “gánh chữ lên ngàn”, những vất vả, khó khăn của đồng bào trong xã thầy đều biết cả. Thầy biết, đồng bào của xã còn nhiều khó khăn này ham cái chữ lắm. đưa tay chỉ về dãy nhà đơn sơ, thưng bằng gỗ, phía trên lợp cọ, thầy Cường nói như muốn khoe: Dãy nhà nhìn đơn sơ vậy, nhưng lâu nay đó là ký túc xá cho các em ở các bản xa. Để đảm bảo sĩ số học sinh, các thầy, cô giáo đã phải đến từng gia đình vận động, thế nhưng dù thầy cô vượt núi đến từng nhà tuyên truyền vận động cũng không ăn nhằm gì, vì thế để cho các em được đến trường phải là một “cuộc chiến” của giáo viên cắm bản nơi đây.

 

Ngoài giờ đến trường, các em học sinh phải tự kiếm củi và rau. Ảnh: Hồ Hà.

 

Năm học 2007 - 2008, nhờ Chương trình 135, trường THCS Bình Chuẩn được khánh thành, thầy cô bàn bạc với nhau và đi đến quyết định phổ biến tại buổi họp phụ huynh đầu năm học mô hình bán trú cho các em. Nhiều phụ huynh vui sướng trào nước mắt khi biết được từ nay trường đã có ký túc xá cho con em mình. Thầy Cường nói tiếp: Hiện dãy nhà này mới có 5 gian, trong khi nhu cầu của các em ở lại ký túc thì nhiều. Bọn mình ao ước, giá như có chương trình nào, tổ chức nào hỗ trợ để tiếp sức cho các em đến trường thì hay biết mấy.

 

Những đứa trẻ ở Bình Chuẩn lớn lên trong sự nghèo đói. Ảnh: Hồ Hà.

 

Tại trụ sở UBND xã, Bí thư Kha Văn Thảo cho biết, hiện Bình Chuẩn có 781 hộ, với 3.788 nhân khẩu; trong đó tỷ lệ hộ nghèo đói chiếm tới 40%; tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng chiếm 9,3%. Dân cư được phân bố đều ở 8 bản, chủ yếu là dân tộc Thái, kinh tế ở Bình Chuẩn vẫn ở dạng tự cung, tự cấp; Phong tục lạc hậu, điều kiện giao tiếp, dân trí còn hạn chế. Cái nghèo, cái đói cộng thêm sự lạc hậu cứ đeo bám mãi cuộc sống người dân Bình Chuẩn đến nỗi người dân không có nổi một giấc mơ về cuộc sống tươi đẹp cho tương lai. Ông Thảo nói, để vươn lên thoát khỏi tình trạng đói nghèo thì phải nỗ lực ở chính mình. Nhưng điều trước hết, chúng tôi mong sớm đẩy nhanh tiến độ thi công tuyến đường giao thông vào Bình Chuẩn, sớm có điện lưới quốc gia, có nước sạch, có thông tin liên lạc để giúp đồng bào thiểu số nơi đây sớm hoà nhập  cộng đồng.

 

Một ngày ở Bình Chuẩn trôi đi thật nặng nề. Chia tay Bình Chuẩn, tôi mang theo những điều ước của Bí thư Thảo, của thầy Cường và cũng là khát vọng tột cùng của gần 4.000 người dân Bình Chuẩn. 

 

Hồ Hà