Xâm nhập miền "đất vàng" Vonfram

Mỏ quặng này thuộc tiểu khu 1738, lâm trường Đắk-Rmăng thuộc tỉnh Đắk Nông. Nơi này, chỉ 4 tháng trước là đại công trường khai thác trái phép quặng Vonfram với hàng ngàn người hì hục đào ngoáy suốt đêm ngày…

Quá khứ buồn

Trước đây, người dân địa phương phần lớn sống bằng nghề “phu quặng”. Cứ 2000đ/kg hàng, các “phu quặng” hì hụi cõng hàng từ lúc con chim Prí bắt đầu cất tiếng hót trên đại ngàn, cho đến khi bóng tối phủ xuống. Mỗi ngày cõng hàng như vậy, họ chỉ kiếm được 50 – 60 nghìn đồng. Đến nay, nạn “quặng thổ phỉ” bị chính quyền địa phương dẹp bỏ, người dân ở đây lại trở về làm công cho những vườn cà phê.

“Khoảng 20 cây số nhưng đi Honda vừa đùn vừa đẩy thì chừng 3 tiếng là đến nơi” - Thế, một “phu quặng” nói với chúng tôi. Khi ấy là 2h chiều ngày 29/3, thị tứ nhỏ thuộc xã Phi Liêng, huyện Đam Rông, Lâm Đồng chợt xám lặng vì những áng mây báo hiệu cơn mưa rừng chuẩn bị đổ ập xuống. Những cột sét đánh như đóng cọc xuống mặt đất báo hiệu cơn “bão rừng” bắt đầu. Thế bảo, phải đi nhanh mới kịp và nhiều khả năng đêm nay sẽ phải ngủ lại trong rừng vì mưa lớn, không thể ra được. Sên gắn xong, xe chạy, nhóm phóng viên chúng tôi được hướng dẫn mua ủng và áo mưa, gửi lại mọi đồ đạc. Đi chưa được nửa cây số thì hết con đường trải đá, bắt đầu vào đường đất. Mặt đường bị nước mưa đổ xuống bỗng chốc trở lên bóng láng, trơn như đổ dầu. Nếu không gắn “sên” vào lốp xe thì chắc chắn không thể đi nổi.

Địa bàn nơi mỏ Vonfram nằm thuộc tỉnh Đắk Nông nhưng con đường duy nhất đến được lại chỉ có thể đi từ Phi Liêng. Nơi bùng phát nạn khai thác khoáng sản trái phép là khu vực đồi Ka Ka, nằm sâu trong rừng Đắk Rmăng, thuộc địa giới hành chính của huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông. Từ tháng 12 năm 2005, người dân đổ xô đi đào, đãi thứ kim loại quý hiếm này. Giá bán cũng tăng vùn vụt, lúc cao giá nhất lên đến 140 nghìn đồng/kg. Lượng người lên đồi Ka Ka tìm vận may cũng ngày một đông hơn, từ chỗ chỉ có vài trăm người thì lúc cao điểm có hàng ngàn người đến từ các tỉnh lân cận.

Trước mặt chúng tôi, hai bên sườn đồi như một đại công trường, chi chít những hố ngang dọc. Cây rừng bị đốn hạ ngổn ngang để lấy mặt bằng mở hầm. Lán trại được dựng ngay dưới chân đồi. Các hầm khai thác đã được địa phương dùng thuốc nổ đánh sập, lở loét, đỏ bầm... Mưa rừng gào rú quanh chúng tôi, sét đánh xuống khu mỏ như những cột lửa. Trước mặt chúng tôi, một cột gỗ gần một căn lán bị sét đánh chẻ làm tư như dao bổ, khói đen bốc lởn vởn trong mưa.

Quặng Vonfram do người dân khai thác được.

“Phu quặng” Thế kể: “Thường thì xác định và phân chia với nhau địa giới xong, anh em trong các tổ khai thác bắt đầu tiến hành đào hầm. Miệng hầm là một cái giếng được đào thẳng đứng, thông thường sâu khoảng 20m thì bắt đầu gặp quặng. Toàn bộ công việc đều được làm thủ công, không có sự hỗ trợ của bất kỳ phương tiện cơ giới nào. Sau khi lấy hết hàng ở độ sâu này, hầm được đào ngang khoảng 10m rồi lại đào sâu xuống. Cứ như thế, cái hình zich zắc hầm mỏ sâu dần xuống, có khi lên tới năm sáu chục mét. Trong hầm tối om, thiếu dưỡng khí...”

Dốc Tây Sơn, con dốc cao nhất và vượt qua đây thì có thể đến được vùng khai thác quặng Vonfram. Gọi là dốc cao nhưng cũng chỉ chừng 200m, song đường cực trơn và có thể trượt chân rơi xuống vực bất kỳ khi nào, con dốc ấy sẽ ngốn mất 1 tiếng rưỡi để vượt qua. “Càng về sau này, các tệ nạn xã hội tràn đến theo cơn lốc của người tứ xứ kéo về, đủ cả hút chích, cờ bạc, mại dâm (thứ dịch vụ cực kỳ xa lạ với bà con ở đây-PV) và nạn tranh chiếm bãi mỏ, giành thị phần, tranh mua tranh bán quặng kiếm được, dẫn tới tình trạng hỗn loạn thực sự...” - Thế hồi tưởng.

Tái lập trật tự

Cách đây 4 tháng, công an 2 tỉnh Lâm Đồng và Đắk Nông đã phối hợp huy động trên 100 cán bộ, chiến sĩ mở đợt truy quét. Sau 2 ngày lội rừng vượt suối, lực lượng công an đến nơi thì không thấy bóng dáng đối tượng nào, chỉ còn lại 20 lán trại vắng tanh. Các đợt truy quét không thành công là do địa bàn giáp ranh 2 tỉnh rộng, núi rừng hiểm trở, đường sá đi lại khó khăn, thông tin liên lạc không đảm bảo, nên các đợt truy quét không mang tính bất ngờ khi “quặng tặc” được các “ăng ten” cài dọc đường báo động, trước khi công an ập vào. Khi công an rút đi, ngay lập tức các đối tượng ẩn nấp trong rừng sâu liền trở lại dựng lán trại để tiếp tục khai thác.

Sau nhiều lần truy quét không hiệu quả, Công an Đắk Nông đã tham mưu cho UBND tỉnh thành lập tổ liên ngành gồm: Công an, kiểm lâm, lâm trường huyện Đắk Glong, Sở Tài nguyên - Môi trường, để xử lý, tình hình đã từng bước được ổn định. Sau đó, Công an Đắk Nông đã phối hợp với Chi nhánh Công nghiệp hóa chất mỏ Đắk Lắk tiến hành tổ chức nổ mìn đánh sập 21 hầm khai thác trái phép quặng Vonfram.

Hiện nay, Công ty 7/5 thuộc Quân khu 7 được giao đảm bảo an ninh trật tự và chống nạn tái khai thác trái phép vonfram và triển khai các thủ tục để tiến hành khai thác theo quy định của pháp luật. Nạn khai thác quặng trái phép đã được ngăn chặn hoàn toàn.

8h tối ngày 29/3, chúng tôi trở lại trung tâm xã Phi Liêng, người đầy bùn đất, mưa rừng lúc này đổ sầm sập. Bên chén rượu nóng, một người bán hàng ngay đầu thị tứ của xã nói: “Chúng tôi mừng vì vùng mỏ đã bình yên trở lại, người dân chỉ mong chờ làm sao nhà nước quản lý, khai thác để người dân được nhờ. Khai thác như thế, ít nhất đường xá, hạ tầng cho người dân sẽ được đảm bảo, con em trong xã có việc làm, không phải đi ly tán kiếm ăn nữa...”

Song Ngọc