XKLĐ sang Hàn Quốc: Chi phí thấp nhưng lao động "chê"

Vì vậy, dù Hàn quốc là một trong 3 thị trường XKLĐ truyền thống hấp dẫn hàng đầu đối với bất cứ lao động nào có nhu cầu đi XKLĐ thì nay đang tuột khỏi tầm với của họ.

Chi phí thấp hơn hàng chục lần

Sau hơn chục năm đưa lao động sang Hàn Quốc làm việc theo chương trình tu nghiệp sinh (doanh nghiệp đưa đi), năm 2004, phía Hàn Quốc chính thức “nhập” lao động Việt Nam theo Luật cấp phép.

Theo đó, phía Việt Nam sẽ “xuất” lao động theo ngạch chính thống - tức là  thay vì các doanh nghiệp đưa lao động đi như trước đây thì chương trình này do Bộ Lao động Thương binh xã hội (LĐTB&XH) trực tiếp đảm nhận, cụ thể là tại Trung tâm lao động ngoài nước thuộc Bộ này.

Nói về Luật cấp phép, ông Vũ Minh Xuyên - Phó giám đốc trung tâm lao động ngoài nước - cho biết: Thay vì lao động đến doanh nghiệp để đăng ký như trước đây, thì nay lao động đăng ký ngay tại Sở LĐTB&XH. Họ sẽ tham gia một lớp sát hạch tiếng Hàn do Trung tâm lao động ngoài nước tổ chức và phía Hàn Quốc trực tiếp chấm thi. Vượt qua kỳ thi tiếng Hàn này, lao động sẽ được gửi một bộ hồ sơ sang Hàn Quốc chờ ngày chủ sử dụng lao động lựa chọn.

Nếu lao động được “duyệt”, Trung tâm lao động ngoài nước sẽ gửi thông báo về các sở LĐTB&XH. Khi đó lao động mới làm mọi thủ tục xuất cảnh và nộp tiền tại nơi đăng ký ban đầu. Theo ông Xuyên, lao động xuất khẩu theo chương trình Luật Cấp phép tuyển dụng được hưởng rất nhiều ưu đãi so với Chương trình tu nghiệp sinh tại Hàn Quốc trước đây.

Thu nhập và đời sống của người lao động đi làm việc theo chương trình này khá cao. Quan trọng hơn, chi phí đi rất thấp. Tổng chi phí mà người lao động phải bỏ ra để được đi lao động tại Hàn Quốc chỉ khoảng 1.150 USD, trong đó 654 USD (chi cho việc tuyển chọn, xử lý hồ sơ, đào tạo, giáo dục định hướng, làm visa, mua vé máy bay, lệ phí sân bay) và 280.000 đồng (chi may trang phục và làm thẻ tên cơ quan, đơn vị nơi đã nộp hồ sơ) cộng với 450 USD phí bảo hiểm. 

Người lao động cũng không phải nộp thêm một khoản nào khác. Hợp đồng lao động được ký với thời hạn 1 năm, cứ sau 1 năm nếu chủ sử dụng tiếp tục có nhu cầu thì sẽ được gia hạn hợp đồng nhưng tổng số thời gian làm việc ở Hàn Quốc không quá 3 năm, kể từ ngày nhập cảnh. Tuy nhiên, sau khi người lao động hết thời hạn hợp đồng về nước, 6 tháng sau có thể xin việc lại ở thị trường Hàn Quốc, thậm chí trong trường hợp được chủ sử dụng yêu cầu thì sau khi về nước 1 tháng có thể tái xin việc ở Hàn Quốc.

Ngoài ra lao động được hưởng mọi chế độ, trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi như lao động nội địa. Một trong những quy định đó là mức lương tối thiểu của người lao động tại Hàn Quốc áp dụng cho một tháng làm việc 226 giờ là khoảng 760 USD/tháng chưa kể làm thêm... Ông Xuyên cho biết thêm, tính ra tổng thu nhập của người lao động mỗi tháng dao động từ 1.000 - 1.300 USD. Cũng theo ông Xuyên, Luật cấp phép mới sẽ công bằng và rõ ràng hơn đối với lao động, tránh được tiêu cực bởi không có doanh nghiệp nào được phép tham gia ngoài Cục Quản lý lao động và phía Hàn Quốc. 

Lao động bình dân không mặn mà với chương trình mới - vì sao?

Theo ông Vũ Minh Xuyên, bất cứ lao động nào tuổi từ 20 - 40 đều được tham gia thi tuyển, trong đó ưu tiên lao động thuộc diện chính sách, bộ đội xuất ngũ, học sinh trường cao đẳng, trung cấp nghề. Điều này có nghĩa là, lao động nào có nhu cầu đi XKLĐ Hàn Quốc mà không thuộc “diện chính sách” (chúng tôi tạm gọi là lao động bình dân) cũng có thể tham gia chương trình này.

Tuy nhiên, trên thực tế hầu hết những lao động này không mấy người tham gia. Vì sao chi phí thấp như vậy mà lao động lại không tham gia? Trong khi trước đây, để đi được sang Hàn Quốc làm việc theo chương trình tu nghiệp sinh và theo đường du lịch, có người “chi” hết gần 200 triệu tiền Việt, cao hơn chi phí hiện nay hàng chục lần nhưng họ vẫn chấp nhận.

Anh T - Đức Thọ - Hà Tĩnh cho biết: “chương trình như vậy ai chẳng thèm đi. Nhưng chắc chắn nếu muốn đi sẽ chẳng bao giờ đi được. Chương trình này chỉ dành cho con ông, cháu cha (ý nói là con em trong ngành lao động thương binh xã hội) chứ lao động tự do như chúng tôi làm sao đến lượt. Từ việc đến sở đăng ký cho đến khi đi thi tiếng ở Cục quản lý lao động là những hành trình không hề đơn giản. Nhiều người nhờ chạy chọt để được diện ưu tiên nhưng rồi cuối cùng mất tiền mà cũng có đi được đâu”.

Vậy có cửa nào cho lao động bình dân (những lao động không có dây mơ rễ má gì với ngành lao động thương binh xã hội) không? Để biết được vấn đề “tế nhị” này, chúng tôi đã đi tìm hiểu thông tin qua một “cò” môi giới XKLĐ Hàn Quốc lâu năm.

Cò này cho biết, thực tế vẫn có “cửa vào” cho lao động “bình dân”, tuy nhiên chi phí thực tế không bao giờ có giá trên 1.000 USD như giá mà lao động “diện chính sách” được đi. Và, ngoài chi phí mà lao động phải nộp tại nơi lao động đăng ký (1.150USD) thì lao động phải đưa cho “đầu mối” (cò mồi tại địa phương) gấp đôi, gấp 3 khoản phí đó - tức là khoảng 3.000 - 5.000 USD. “Cò” đầu mối này sẽ là người chịu trách nhiệm đối với lao động về tất cả mọi khâu, từ khâu hướng dẫn lao động đi học tiếng đến đăng ký đi lao động cho đến khâu thi cử...

Tất cả những khâu này “cò” đều có thể tác động được. Duy chỉ còn lại khâu cuối cùng là việc tuyển chọn hồ sơ của chủ sử dụng Hàn Quốc là “cò” không thể làm được gì mà phụ thuộc vào hồ sơ của lao động có lọt vào mắt xanh của chủ Hàn Quốc hay không. Một số lao động bình dân nhờ quen biết hoặc dây mơ rễ má gì đó với những người làm XKLĐ ở địa phương vẫn có thể đi được nhưng tổng chi phí đi không phải là 1.150 USD mà là 4.000 USD, thậm chí có khi lên đến 6.000 USD”.

Tuy nhiên, theo “cò” HT này thì không phải ai cũng làm “cò” được đối với chương trình luật cấp phép này. Tiêu biểu, HT là  một cò đã từng làm thị trường Hàn Quốc 7 năm nay nhưng từ khi chương trình tu nghiệp sinh kết thúc (vào cuối năm ngoái) thì coi như nghỉ luôn thị trường này. Cò HT nhận xét: “chương trình này chỉ béo cho địa phương mà thôi”?!!!

Hưng Võ