Xử lý ô nhiễm sông hồ: Vẫn chỉ nửa vời!

> Công nghệ mới "made in Việt Nam": Có thể nuôi cá trên sông Tô Lịch  

Mỗi người một phách

Ô nhiễm sông hồ tại Hà Nội vẫn là vấn đề làm đau đầu các nhà quản lý. Năm 2004, một dự án mang tên "Nâng cao chất lượng Hồ Tây bằng cây thuỷ sinh" đã được trình làng. Cùng với nó là xử lý nước hồ bằng vi sinh vật. Dưới tác động của vi sinh, mùi hôi thối sẽ được giảm đáng kể mà không phải nạo vét hoặc thay nước hồ như dự án tốn hàng chục triệu USD gây bức xúc dư luận trước đó.

Một năm sau, GS Nguyễn Lân Dũng cũng đưa ra giải pháp cải tạo hồ với nhiều công nghệ đã được áp dụng thành công tại nước ngoài. Rồi đến việc xử lý nước sông Tô Lịch cũng có nhiều dự án sẵn sàng thực hiện, trong đó có cả dự án của Nhật Bản...

Các giải pháp làm sạch hồ Hà Nội đều không hoàn thiện nên vẫn gặp nhiều phản ứng của giới khoa học. Chẳng hạn việc ứng dụng chế phẩm vi sinh hay trồng thực vật thuỷ sinh để cải tạo hồ chỉ ngay sau khi mới giới thiệu đã gặp phải phản ứng gay gắt.

Nhiều nhà khoa học lo ngại sự phát triển ồ ạt của thuỷ sinh nếu không được kiểm soát sẽ dẫn đến ô  nhiễm ngược lại. Việc ứng dụng chế phẩm vi sinh cải tại nước hồ chỉ thích hợp với xử lý ao tù trong phạm vi nhỏ, chứ không thể áp dụng cho các hồ lớn hoặc sông Tô Lịch.

Theo ý kiến một số nhà khoa học, nguyên nhân các hồ vẫn ô nhiễm là do chúng ta chưa có giải pháp tổng thể cho việc cải tạo hồ. Phần lớn những công nghệ đưa ra giới thiệu  từ trước đến nay vẫn là giải quyết lẻ tẻ một phần nào đó trong vấn đề ô nhiễm.

Mới đây, vào ngày 25/7, TS Nguyễn Phú Tuân - Trưởng nhóm nghiên cứu hoạt chất dùng để xử lý ô nhiễm nước hồ - LTH 100 cho biết, chiều 25/7, nhóm các nhà khoa học trẻ thuộc Khu công nghệ cao Hoà Lạc đã có cuộc họp bàn kế hoạch và lên phương án xử lý sông Tô Lịch với Sở TNMT Hà Nội.

Như vậy, thêm một phương pháp xử lý ô nhiễm được "trình làng" trong thời điểm này. Rút kinh nghiệm từ những phương pháp xử lý chưa thành công hoặc không được chấp nhận từ trước, lần này nhóm sẽ chia sông Tô Lịch thành từng đoạn để xử lý.

Theo lý giải của ông Lê Thanh Hùng, một thành viên nhóm, xử lý nước hồ Văn chỉ trong 0,6 ha, mặt nước tĩnh nên dễ dàng hơn. Trong khi sông Tô Lịch lại kéo dài từ đầu đến cuối thành phố, mặt nước chảy, thường xuyên tiếp nhận nước thải, nên dự kiến phương án xử lý đưa ra lần này phải là chia sông thành nhiều đoạn để xử lý. Phương pháp này sẽ có ưu điểm có thể bổ sung thường xuyên chất xử lý.

Đặc biệt, nhóm còn đặt thêm một số trạm xử lý ngay trong khúc sông thí điểm. Trạm này gồm hệ thống bể được thiết kế ngay trong bờ kè sông để trực tiếp xử lý nước, vì theo khảo sát của nhóm, sông Tô Lịch dài vài chục km, kéo dài đến tận Yên Sở (huyện Thanh Trì), tức cuối dòng mới có một trạm xử lý, còn trong Hà Nội không có bất cứ trạm nào nên hạn chế việc thoát thải cho sông.  

Về nguyên lý, phương pháp xử lý nước sông Tô Lịch vẫn hoà lẫn nước sông với chế phẩm vi sinh LTH 100 như xử lý nước hồ Văn. Tuy nhiên, cụ thể về nồng độ, cách thức thực hiện... sẽ tiếp tục được nghiên cứu nhằm khử mùi hôi thối, làm sạch nước và kết tủa các kim loại có trong nước.

Vẫn không triệt để

Theo ý kiến của PGS Hoàng Huệ, Giám đốc TT Công nghệ hạ tầng kĩ thuật Môi trường Đô thị (Hà Nội), xử lý nước cả con sông ô nhiễm lớn như Tô Lịch không phải đơn giản như một cái hồ. Chúng ta có thể dùng phương pháp cơ học hoặc hoá học để loại chất bẩn ra khỏi nước. Nhưng điều quan trọng mà nhiều nhà khoa học vẫn gặp khó khăn từ trước đến nay là vấn đề lắng cặn sau khi xử lý nước.

Theo PGS Huệ thông thường trong khoảng 100m3 nước thải có khoảng 0,5m3 cặn. Sản phẩm lắng cặn này có thể là chất trơ hoặc là một lớp bùn đáy với nhiều chất độc hại như: Phôtpho, Nitơ, kim loại nặng... rất khó xử lý, thậm chí gây ô nhiễm ngược lại môi trường.

TS Tuân cũng thừa nhận, vấn đề xử lý lắng cặn sau đó rất khó khăn và phải áp dụng nhiều cách. Trong lần xử lý hồ Văn, tảo chết cũng đã lắng cặn với số lượng lớn. Nhóm nghiên cứu đã liên hệ với Tập đoàn Vi sinh vật (thuộc Viện Khoa học môi trường) cung cấp cho 200 lít vi sinh vật phân giải hữu cơ phần đáy. Ngoài ra, cũng theo kinh nghiệm dân gian, nhóm còn phải thả cây hoa súng (thực vật thủy sinh) nhằm "dọn dẹp" hữu cơ lắng đọng ở vùng đáy.

Phương pháp xử lý lắng cặn của sông Tô Lịch, theo ông Hùng, do con sông này không có tảo, vì thế khó có thể áp dụng cách cũ khi xử lý nước hồ Văn ở đây. Lòng sông cũng được nạo vét khi xây kè nhưng trong thời gian qua, người dân xung quanh đổ nhiều chất thải vào lòng sông. Vì vậy, cách tốt nhất hiện tại là xử lý nước theo phương pháp dùng LTH 100, nhưng xử lý lắng cặn vẫn phải theo cách phổ thông là... nạo vét. Suy cho cùng, mọi dự án vẫn không triệt để, chỉ là sự nửa vời đáng tiếc!

Lương Mỹ