Ý ngoài lời
Giadinh.net - Học văn thời những năm 80, 90 của thế kỷ trước, nhiều người khá quen thuộc với thuật ngữ “ý tại ngôn ngoại”, được hiểu là ý ở ngoài lời. Trong sáng tác văn chương, tác giả thường gửi ý tưởng ở những “khoảng trống” ngoài câu chữ. Để bình luận chú giải, người học bằng cảm nhận và lập luận của riêng mình, phải nắm bắt chỉ ra cái “ý tại ngôn ngoại” đó.
Thời ấy, những bài văn được điểm cao là những bài văn không chỉ giải quyết được “phần chung” theo cách học phổ thông mà lồng ghép phần sáng tạo riêng. Với những lớp đào tạo năng khiếu, nhiều giáo viên còn khuyến khích những ý tưởng đột phá, những mạch văn khác người.
Dư luận những ngày qua quan tâm đến việc đưa vào đề thi đại học những câu hỏi “mở”, buộc thí sinh phải động não. Trong khi đó, cũng liên quan đến văn, ở cấp phổ thông, một học sinh bị điểm dưới trung bình vì đã kể về con mèo, khi đề bài yêu cầu viết về người bạn. Theo thầy phê, bài văn lạc đề khi coi mèo là bạn.
Lâu nay, dư luận đã kêu nhiều về lối học văn, dạy văn đọc - chép... Theo đó, học sinh chỉ cần học thuộc, chép đúng những bài theo đáp án mẫu, cũng đủ chiếm trọn điểm cao. Không khác là bao so với lối văn “trường ốc” thời lều chõng, vậy mà bấy nhiêu năm cách học, lối thi đó được duy trì. Đến mức làm cho vài thế hệ học trò đánh mất khả năng cảm thụ, diễn đạt và hứng thú với môn học quan trọng này. Ngay cả đội ngũ giáo viên cũng chẳng thể thăng hoa với những tiết dạy của mình.
Nhưng lệ xấu, đi mãi lại cũng thành đường. Không ít người quan ngại với tệ tiêu cực trong thi cử chưa được giải quyết triệt để, khoảng trống trong những bài văn chính là kẽ hở lách luật. Chấm điểm theo barem, ít nhiều cũng còn có cách làm rõ trắng đen, nếu phát hiện việc chấm có vấn đề. Còn để kiểm định qua cảm nhận của thầy, trong điều kiện không phải thầy nào cũng giỏi, rất có thể dẫn đến tình trạng trò khá chẳng những không được lấy đỗ, mà còn bị đánh trượt, như kiểu bài văn lạc đề coi mèo là bạn.
Câu hỏi đề văn đại học năm nay sẽ tạo thành tiền lệ tốt để thay đổi từ lề lối dạy và học văn ở phổ thông, đến khâu ra đề tuyển trạch ở các trường đại học. Nhưng quan trọng, để “hiểu” được điều học trò muốn viết, hơn bao giờ hết, những người thầy cần có độ mở về tri thức, tâm hồn, sao cho đủ để dung nạp những ý tưởng sáng tạo. Cho dù vất vả gấp nhiều lần lối chấm điểm bằng barem, cũng mong các chủ khảo dõi được hết những “ý ngoài lời”, để lực học người thi được đánh giá đúng chuẩn.
Hiếu Sự