Yên Bái: Con chữ sẽ đẩy lùi những mùa hoa anh túc

Đã lâu lắm rồi, dân Bản Mù không thấy Giàng A Lồng thổi những bài khèn réo rắt mà chỉ thấy ông ngồi trầm ngâm, tư lự trước hiên nhà mỗi buổi chiều về. Chính A Lồng cũng không thể biết mình đã rời xa cây khèn từ bao giờ, chỉ mang máng nhớ rằng, đó là ngày theo ông, theo chúng bạn tậm toẹ cầm chiếc tẩu bàn đèn.

Ngày đó, Lồng chỉ hơn 20 tuổi. Cây khèn giờ nằm yên trên gác bếp, bồ hóng đã bám đen xì. Chỉ có những chiếc tẩu thuốc phiện, hơn 20 năm nay, dù được A Lồng làm bằng tre, bằng sừng, hay cầu kỳ hơn là bằng đồng, bằng bạc thì chiếc nào cũng bóng loáng bởi mồ hôi tay.

Từ khi xóa cây thuốc phiện, hoàng hôn nào cũng thế, Lồng kéo ghế ngồi đăm chiêu dưới hiên nhà. Có lẽ là ông tiếc cuộc đời mình đã trao nhầm cho quỷ dữ. Nhà A Lồng - được phủ kín bằng những tấm pơ mu đã mục nát - còn có Trang Thị Mỷ, vợ của A Lồng cũng đã theo chồng vướng vào ma tuý. Thấy khách lạ, đám con A Lồng chạy búa xua. Dưới chái nhà, Trang Thị Mỷ với đứa con nhỏ lấm lem được địu trên lưng đang lúi húi sảy những hạt ngô đen xì bám đầy bồ hóng. Đó là những hạt ngô cuối cùng mà Mỷ mót được trên gác bếp. Và, đó là bữa chiều mà Mỷ đã kiếm được cho cả nhà gồm 7 miệng ăn.

Trong nhà tối om. Chẳng biết A Lồng ở chỗ nào, chỉ thấy hổn hển những tiếng rên khe khẽ. Gọi mãi mà chẳng thấy A Lồng thưa, sau cùng Trưởng Công an xã A Lù phải nhờ đến Mỷ. Thì ra, A Lồng đang cơn vật thuốc, nằm bệt tại xó nhà. Qua ánh đèn máy ảnh, tôi thấy người A Lồng mồ hôi vã ra như tắm.

Vợ chồng A Lồng có cả thảy 5 người con, nhưng từ lâu lắm rồi, bởi phải lặn lội tìm “cơm đen” cho mình nên cơm trắng cho các con cả hai đều bỏ mặc. Chúng muốn ăn uống gì, muốn sống ra sao thì tuỳ thân chúng. A Lồng và vợ đi làm thuê cho nhà giàu trong bản, được bao nhiêu tiền thì vội vàng vo tròn nhét vào lõ điếu. Ngày trước còn sức, còn vào rừng kiếm thuê gánh củi, mớ rau thì hai vợ chồng còn thân thiết, còn chụm đầu ì sèo cùng nhau bên bộ bàn đèn. Nhưng bây giờ, A Lồng yếu không đi làm được thì ai có người ấy hút.

Chính thế, hôm chúng tôi đến thăm, có lẽ vừa xong bữa thuốc nên Mỷ đi lại nhanh nhẹn, còn A Lồng thì cuộn mình trong cơn vật vã kinh hoàng. A Lồng có 3 anh em thì chỉ duy nhất người anh cả là không mắc nghiện. Bố mẹ A Lồng thủa trước cũng từng trao thân gửi phận cho những vòng khói trắng hư ảo.

Giống như A Lồng, Tráng A Tủa năm nay 50 tuổi nhưng đã hơn 20 năm... chung thuỷ với “nàng tiên nâu”. A Tủa kể, ngày trước, tuổi cỡ như ông, khắp Bản Mù, cứ lớn lên là ngã vào bàn đèn. Đám ma, đám cưới ngoài việc chuẩn bị rượu, thịt thì thứ không thể thiếu mà “khổ chủ” phải chuẩn bị là thuốc phiện. Thế nên khi ấy, cứ có đám là con dân cả xã bất kể nam, phụ, ấu, lão là đều chân co, chân duỗi dính chặt lấy bàn đèn. Chính thế, khi xóa bỏ cây thuốc phiện, dân Bản Mù đã phải đi vào tận chốn thâm sơn để gieo trộm những mầm hoa anh túc.

Tuy nhiên, trồng ở đâu cũng đều bị phát hiện và tiêu huỷ. Cơn nghiện làm A Tủa thấy mình chẳng khác nào con thú bị mắc kẹt giữa bụi gai rừng. Bởi không trồng được hoa anh túc nên giờ thỉnh thoảng A Tủa mới có một bữa thuốc no. Còn thường thì kiếm được chút nào thì A Tủa hoà với nước, rồi cứ thế nhấm nháp từng giọt. Tuy dè xẻn thế, nhưng mỗi ngày A Tủa cũng xài hết khoảng 20 nghìn đồng tiền thuốc. Tiền ấy, A Tủa bán thóc, bán tất cả mọi thứ trong nhà. Và, thường thì năm nào cũng vậy, cứ qua Tết của người Mông, nhà A Tủa cùng với rất nhiều hộ gia đình có người mắc nghiện khác trong bản lâm vào cảnh đứt bữa...

Theo ông Sồng A Lù - Trưởng công an xã  thì hiện tại Bản Mù có 529 hộ, 3712 nhân khẩu nhưng có đến 111 người mắc nghiện. Và, không giống như nhiều xã, bản vùng cao khác, số người nghiện của Bản Mù không chỉ do từ ngày xưa để lại mà số người nghiện mới ngày một phát sinh. Nguyên do, dân Bản Mù vẫn lén lút trồng cây thuốc phiện. Một con số sẽ khiến nhiều người giật mình: Mùa vụ thuốc phiện năm ngoái, Tổ công tác chống tái trồng cây thuốc phiện của huyện Trạm Tấu đã phát hiện và tiêu huỷ ở địa phận Bản Mù 93,45 ha cây anh túc. Năm nay, mới vào những ngày đầu của “chiến dịch”, ở Bản Mù tổ công tác cũng đã phát hiện người dân tái trồng là 5,5 ha. Được biết, một trong những nguyên nhân khiến người dân Bản Mù chưa dứt bỏ hẳn được với cây anh túc  là do chưa có được một thứ cây, con “đủ sức hấp dẫn” họ.

Bản Mù cao chót vót, khí hậu vô cùng khắc nghiệt, vậy nên tìm được một giống cây trồng thích hợp cũng không dễ. Ở Bản Mù, tôi cứ giật mình thon thót khi nghe câu chuyện của bà chủ cửa hàng tạp hoá ngay đối diện UBND xã. Bà bảo, nhà bà ở dưới thị trấn, ngược non lên đây mở sạp bán hàng đã được mấy năm. Từ ngày một thân một mình bán buôn ở đất này, con cái bà lo lắm. Họ sợ bà giây phút nào đó không làm chủ được bản thân, loá mắt trước lợi nhuận mà đổi nào giầy dép, nào rượu gạo, nào cá khô... lấy thuốc phiện. Chính thế, lần nào gặp bà họ cũng hết lời căn dặn bà phải giữ mình. Bà bảo, sống đã quá nửa đời người, chẳng đời nào bà dại.

Chiều ấy, giữa sương mù giăng mắc,  trong ngôi trường khang trang mới xây ở giữa trung tâm xã, tiếng bi bô của học sinh đọc bài vang lên từng chặp. Bí thư Đảng uỷ xã Giàng A Phông bảo, Nhà nước đã quan tâm đến bà con người Mông ở Bản Mù nhiều lắm, điện, đường, trường, trạm đều được đầu tư, xây mới. Đó là cơ hội để người dân trong xã tự “làm mới” bản thân mình. Chính thế, sự học được Đảng uỷ, chính quyền xã đặc biệt quan tâm.

Bí thư Giàng A Phông kể, ngày trước, con em người Mông đôi chân ngại đến lớp, cái bụng đói không muốn ngồi im trong lớp nghe cô giáo giảng bài. Nhưng giờ, dân trong xã đã “nhìn thấy” cái ích lợi từ cái chữ của Đảng, của Nhà nước nên 100% con em trong độ tuổi đều đã đến trường. Bí thư Phông bảo, cái chữ sẽ là vũ khí để xã đẩy lùi cái đói, cái nghèo và đặc biệt là phá tan vòng cương toả của bàn đèn thuốc phiện. Và ngày mai, những điển hình về làm kinh tế giỏi sẽ như những bông hoa nở rộ khắp Bản Mù, để thay thế cho màu hoa anh túc.

Hà Thiều