Từ nâng cao chất lượng dân số đến phát triển công dân số ở Thủ đô

Chuyển từ quản lý dân số sang phát triển con người

Luật Thủ đô năm 2026 đặt công tác dân số trong mối quan hệ với mục tiêu phát triển bền vững của Hà Nội. Theo nội dung tuyên truyền của Sở Y tế Hà Nội, các định hướng đáng chú ý gồm nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại. 

Cách tiếp cận này cho thấy công tác dân số không chỉ được nhìn nhận qua quy mô hay tốc độ tăng dân số, mà còn gắn với sức khỏe, thể chất, trí tuệ và khả năng phát triển của mỗi người. Chất lượng dân số vì thế cần được quan tâm từ sớm, thông qua chăm sóc sức khỏe sinh sản, tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh, chăm sóc sức khỏe trẻ em và nâng cao sức khỏe người cao tuổi.

Đối với Hà Nội, một đô thị lớn có yêu cầu cao về chất lượng nguồn nhân lực, việc triển khai đồng bộ các giải pháp này có ý nghĩa quan trọng. Mỗi người dân khỏe mạnh hơn, được tiếp cận dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe phù hợp hơn sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của gia đình, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của thành phố.

Cùng với đó, công tác dân số cần tiếp tục chú trọng duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và bảo đảm bình đẳng giới. Đây là những vấn đề đòi hỏi sự phối hợp giữa ngành y tế với các ngành, đoàn thể, chính quyền cơ sở và sự tham gia của mỗi gia đình, cộng đồng.

Theo Kế hoạch số 28/KH-UBND ngày 19/1/2026 về công tác dân số và phát triển thành phố Hà Nội năm 2026, thành phố đặt mục tiêu duy trì vững chắc mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao chất lượng dân số và đẩy mạnh chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, thích ứng với già hóa dân số. Kế hoạch cũng đề ra các chỉ tiêu cụ thể về tuổi thọ bình quân, khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh và tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn. 

Thích ứng với già hóa dân số, chăm sóc sức khỏe theo vòng đời

Già hóa dân số đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với hệ thống y tế, chăm sóc dài hạn và an sinh xã hội nói chung và Hà Nội nói riêng. Người cao tuổi cần được theo dõi sức khỏe thường xuyên, phát hiện sớm bệnh mạn tính, duy trì khả năng vận động và được hỗ trợ để sống khỏe, sống có ích trong gia đình, cộng đồng.

Vì vậy, các hoạt động chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần được triển khai gắn với y tế cơ sở, tạo điều kiện để người dân được tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn. Bên cạnh khám và điều trị bệnh, việc tư vấn dinh dưỡng, vận động thể lực, phòng ngừa té ngã, quản lý bệnh mạn tính và hỗ trợ sức khỏe tinh thần cũng có vai trò thiết thực.

Ở các nhóm tuổi trẻ hơn, tư vấn sức khỏe sinh sản, khám sức khỏe trước khi kết hôn và sàng lọc trước sinh, sơ sinh giúp phát hiện sớm một số nguy cơ, tạo điều kiện để mỗi gia đình chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe. Các hoạt động truyền thông cần hướng tới thay đổi nhận thức, khuyến khích người dân chủ động sử dụng dịch vụ y tế và xóa bỏ định kiến giới, đặc biệt là tư tưởng trọng nam hơn nữ.

Cách tiếp cận theo vòng đời giúp công tác dân số gắn với nhu cầu thực tế của từng nhóm tuổi, thay vì chỉ tập trung vào một vài thời điểm hoặc chỉ tiêu riêng lẻ. Đây cũng là hướng quan trọng để nâng cao chất lượng dân số Thủ đô một cách bền vững.

Phát triển công dân số, đưa dịch vụ đến gần người dân

Song song với đổi mới trong công tác dân số, Hà Nội đang thúc đẩy phát triển công dân số nhằm tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận các dịch vụ công và sử dụng công nghệ trong đời sống.

Thành phố triển khai các giải pháp hỗ trợ công dân đủ điều kiện và có nhu cầu được cấp tài khoản định danh điện tử mức độ 2, tích hợp giấy tờ thiết yếu trên VNeID, đồng thời rà soát, cấu hình hệ thống để thực hiện chính sách miễn, giảm phí, lệ phí khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến theo quy định. 

Một điểm đáng chú ý là thành phố không chỉ tập trung vào hạ tầng công nghệ mà còn quan tâm đến khả năng tiếp cận của người dân. Các điểm phục vụ hành chính công, bộ phận tiếp nhận kết quả cấp xã, phường được bố trí nhân lực và tài liệu hướng dẫn; lực lượng tình nguyện viên, đoàn viên và Tổ chuyển đổi số cộng đồng tham gia hỗ trợ tại khu dân cư, chung cư, trường học, bệnh viện và các điểm hỗ trợ lưu động.

Người cao tuổi, người còn hạn chế về kỹ năng công nghệ và các nhóm yếu thế được ưu tiên hướng dẫn trực tiếp. Thành phố cũng chú trọng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống định danh điện tử với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, đồng thời tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân và hướng dẫn người dân nhận diện nguy cơ lừa đảo trên môi trường số.

Những giải pháp này có thể hỗ trợ thiết thực cho việc tiếp cận thông tin và dịch vụ, trong đó có các hoạt động liên quan đến y tế, chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội. Khi được triển khai phù hợp, công nghệ giúp giảm thời gian, chi phí đi lại, hạn chế việc khai báo trùng lặp và tạo điều kiện để người dân chủ động hơn trong giải quyết công việc cá nhân.

Tuy nhiên, phát triển công dân số không chỉ là việc cài đặt ứng dụng hay tích hợp giấy tờ điện tử. Điều quan trọng là người dân có thể sử dụng các tiện ích một cách thuận tiện, an toàn và thực sự nhận được lợi ích từ dịch vụ số. Với người cao tuổi hoặc những người chưa quen công nghệ, hướng dẫn trực tiếp và hỗ trợ tại cơ sở vẫn giữ vai trò cần thiết.

Gắn công tác dân số với mục tiêu phát triển bền vững

Từ nâng cao chất lượng dân số đến phát triển công dân số, điểm chung là lấy người dân làm trung tâm của các chính sách phát triển. Một Thủ đô phát triển bền vững cần có nguồn nhân lực khỏe mạnh, được chăm sóc tốt, có cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội; đồng thời có điều kiện tham gia vào môi trường số ngày càng rộng mở.

Để đạt mục tiêu này, công tác dân số cần tiếp tục được triển khai đồng bộ từ thành phố đến cơ sở, kết hợp giữa truyền thông, tư vấn, chăm sóc sức khỏe và ứng dụng công nghệ. Chính quyền, ngành y tế, các tổ chức xã hội và mỗi gia đình đều có vai trò trong việc xây dựng môi trường sống lành mạnh, thực hiện bình đẳng giới, chủ động chăm sóc sức khỏe và thích ứng với những thay đổi về cơ cấu dân số.

Nâng cao chất lượng dân số không phải nhiệm vụ riêng của ngành y tế, cũng không chỉ được đo bằng một vài chỉ tiêu hằng năm. Đó là quá trình lâu dài, bắt đầu từ việc chăm sóc sức khỏe cho mỗi người, tạo điều kiện để các thế hệ phát triển toàn diện và bảo đảm người dân ở mọi độ tuổi đều có cơ hội thụ hưởng thành quả phát triển của Thủ đô.

Trong giai đoạn mới, việc kết hợp các chính sách dân số với chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội và chuyển đổi số sẽ góp phần tạo nền tảng để Hà Nội xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển theo hướng văn minh, hiện đại, bền vững.

Hà Nội: Biểu dương 100 trẻ em gái tiêu biểu, thúc đẩy quyền bình đẳng và kiểm soát tỷ số giới tính khi sinh

GĐXH - Sở Y tế Hà Nội vừa phối hợp cùng UBND xã Hòa Lạc tổ chức chương trình vinh danh các trẻ em gái chăm ngoan, học giỏi thuộc những gia đình chấp hành tốt chính sách dân số của hai địa phương Hòa Lạc và Yên Xuân.