Để trẻ không đơn độc khi tìm kiếm sự giúp đỡ khi bị bạo lực, xâm hại
GĐXH – Từ năm 2019 đến nay, Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111 đã tiếp nhận gần 6 triệu cuộc gọi, ghi nhận hơn 11.000 trường hợp trẻ bị bạo lực, xâm hại cần can thiệp. Tuy nhiên, chỉ khoảng 6% trẻ em tiếp cận được dịch vụ hỗ trợ, cho thấy khoảng cách giữa việc có dịch vụ và khả năng tiếp cận thực tế vẫn là vấn đề đáng quan tâm.
Trẻ em vẫn khó tìm kiếm sự trợ giúp về xâm hại và bảo vệ bản thân
Chiều 29/10, tại Diễn đàn "Lắng nghe em nói" với chủ đề "Để trẻ em không đơn độc khi tìm kiếm dịch vụ hỗ trợ", do Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ và Phát triển (CWD) phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) tổ chức, các đại biểu đã tập trung phân tích những rào cản khiến trẻ khó tìm kiếm sự giúp đỡ khi bị bạo lực, xâm hại.
Bà Dương Thị Ngọc Linh – Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ và Phát triển (CWD) phát biểu khai mạc Diễn đàn.
Theo bà Dương Thị Ngọc Linh – Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ và Phát triển (CWD), bên cạnh các chính sách và cơ chế bảo vệ trẻ em, hiện có nhiều kênh tiếp nhận thông tin, hỗ trợ như Tổng đài 111, cơ quan chức năng, cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em và các tổ chức xã hội.
Tuy nhiên, có kênh tiếp nhận và dịch vụ hỗ trợ không đồng nghĩa trẻ có thể dễ dàng tiếp cận. Theo số liệu được bà Linh chia sẻ, có tới 58% trẻ em từ 10 đến 14 tuổi từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực hoặc kỷ luật thể chất, tinh thần trong gia đình, trong khi chỉ khoảng 6% tiếp cận được dịch vụ hỗ trợ.
Trong 19 năm hoạt động, Ngôi nhà Bình yên đã hỗ trợ 1.978 phụ nữ và trẻ em là nạn nhân của bạo lực, xâm hại và mua bán người, đến từ 34 tỉnh, thành phố, thuộc 18 nhóm dân tộc. Gần một nửa số người được hỗ trợ là trẻ em; trong nhóm trẻ em này, 76% là nạn nhân của bạo lực gia đình và xâm hại tình dục.
Đằng sau mỗi trường hợp trẻ em bị bạo lực, xâm hại là những tổn thương có thể kéo dài; đằng sau mỗi lời kêu cứu chưa được đáp lại có thể là nỗi sợ hãi, sự mặc cảm, sự thiếu tin tưởng hoặc những rào cản khiến trẻ không thể tìm đến nơi có khả năng bảo vệ mình. Từ thực tiễn đó, bà Linh cho rằng trẻ cần được tiếp cận hệ thống dịch vụ có sự kết nối giữa tâm lý, y tế, pháp lý và giáo dục, bảo đảm an toàn, bảo mật, phù hợp với từng trường hợp và không bị gián đoạn.
Ông Nguyễn Ngọc Anh - Chuyên gia bảo vệ trẻ em, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF).
Ông Nguyễn Ngọc Anh - Chuyên gia bảo vệ trẻ em, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF) cho biết, khi trẻ bị bạo lực, xâm hại, việc lên tiếng không hề đơn giản. Các em có thể sợ hãi, xấu hổ, lo bị đổ lỗi hoặc không được tin tưởng. Ngay cả khi muốn tìm kiếm sự giúp đỡ, trẻ cũng có thể không biết nên tìm đến đâu, gặp ai.
Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là có dịch vụ mà còn phải bảo đảm trẻ biết nơi tìm kiếm trợ giúp, được tiếp cận dịch vụ an toàn, được lắng nghe và tôn trọng và được kết nối kịp thời với những hỗ trợ phù hợp.
Đằng sau sự im lặng của trẻ
Tại phiên tọa đàm "Từ lắng nghe đến hành động", Ths tâm lý Phạm Thị Thảo cho rằng, việc trẻ im lặng, thu mình hoặc né tránh chia sẻ có thể là phản ứng trước khủng hoảng và căng thẳng. Có em sợ bị trả thù, đe dọa; có em tự nhận lỗi về mình hoặc lo việc kể ra sẽ khiến gia đình tan vỡ.
Các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm "Từ lắng nghe đến hành động".
Những trải nghiệm từng bị gạt đi, bị chất vấn hoặc chứng kiến thông tin riêng tư của người khác bị lan truyền cũng có thể khiến trẻ mất niềm tin, ngại tìm kiếm sự giúp đỡ.
Do đó, sự an toàn cần được xây dựng từ những cuộc trò chuyện thường ngày. Khi trẻ chia sẻ, cha mẹ cần bình tĩnh lắng nghe, ghi nhận cảm xúc, tránh trách móc hoặc dồn dập chất vấn. Nhà trường cần tăng cường giáo dục về quyền trẻ em, kỹ năng nhận diện bạo lực, xâm hại và tìm kiếm trợ giúp; đồng thời trang bị cho giáo viên, nhân viên kỹ năng tiếp nhận thông tin, xử lý vụ việc và bảo mật cho học sinh.
Từ thực tiễn khám, chữa bệnh, ThS.BS. Lại Thủy Thanh, Trung tâm Y học Phát triển và Sức khỏe Tâm thần, Ban Bảo vệ Trẻ em, Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết không phải trẻ nào đến bệnh viện cũng nói mình bị bạo lực hoặc xâm hại.
Trẻ bị bạo lực, xâm hại có thể đến viện với các biểu hiện như đau đầu, đau bụng, mất ngủ, ăn uống kém hoặc thay đổi hành vi, thay vì trực tiếp kể lại sự việc. Theo bà Thanh, việc bảo vệ trẻ không dừng lại khi trẻ xuất viện. Các đơn vị cần đánh giá nguy cơ trẻ tiếp tục bị bạo lực, xâm hại, đồng thời kết nối với địa phương và các dịch vụ liên quan để bảo đảm quá trình hỗ trợ được tiếp nối.
Đừng để trẻ phải kể lại tổn thương nhiều lần
Một vấn đề được nhiều đại biểu đề cập là nguy cơ trẻ phải kể lại trải nghiệm đau buồn qua nhiều lần tiếp nhận, làm việc với các cơ quan, đơn vị khác nhau. Điều này có thể khiến các em thêm sợ hãi, tổn thương và mất niềm tin.
Thiếu tá Nguyễn Thị Bích Thủy, đại diện Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an) cho rằng, việc điều tra cần được thực hiện theo hướng thân thiện, sử dụng ngôn ngữ và cách hỏi phù hợp với trẻ. Cán bộ cần chuẩn bị kỹ nội dung, rà soát tài liệu đã có để hạn chế số lần lấy lời khai và thời gian làm việc, đồng thời chú ý đến trạng thái tâm lý, sức khỏe của trẻ. Việc ghi âm, ghi hình khi đáp ứng điều kiện cũng góp phần lưu giữ thông tin, giảm yêu cầu trẻ kể lại sự việc.
Theo bà Lê Thị Hường, đại diện Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), những định hướng được chú trọng hiện nay gồm hoàn thiện quy trình hỗ trợ, can thiệp; nâng cao chất lượng dịch vụ; thúc đẩy mô hình bảo vệ trẻ em tích hợp và huy động nguồn lực xã hội.
Từ góc nhìn của UNICEF, ông Nguyễn Ngọc Anh nhấn mạnh một hệ thống bảo vệ trẻ em hiệu quả phải kết nối các dịch vụ phúc lợi xã hội, giáo dục, y tế, công an, tư pháp và cộng đồng. Dù phía sau cần sự phối hợp của nhiều cơ quan, hệ thống phải đơn giản đối với trẻ, để các em không phải tự tìm hiểu từng nơi phụ trách việc gì.
Một số hình ảnh các em tham gia Diễn đàn "Lắng nghe em nói"chiều ngày 29/10
Việc lắng nghe trẻ cũng cần đi cùng cơ chế tiếp nhận, phản hồi và theo dõi giải quyết ý kiến. Trẻ cần biết điều mình nói đã được xem xét như thế nào, ai chịu trách nhiệm hỗ trợ và những việc gì sẽ được thực hiện.
Tại diễn đàn, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chuyển tiếng nói và trải nghiệm của trẻ thành những thay đổi cụ thể trong chính sách, quy trình và cách thức cung cấp dịch vụ. Khi trẻ tìm kiếm sự giúp đỡ, trách nhiệm của người lớn và các cơ quan liên quan không chỉ là tiếp nhận thông tin, mà còn phải phối hợp để các em được bảo vệ và hỗ trợ kịp thời.
