Đục thể thủy tinh và con đường lấy lại ánh sáng

Thể thủy tinh là thấu kính trong suốt nằm sau mống mắt, giữ vai trò hội tụ ánh sáng lên võng mạc giúp tạo nên hình ảnh sắc nét.

Theo thời gian, dưới tác động của lão hóa cùng nhiều yếu tố nguy cơ khác, các protein cấu tạo thể thủy tinh dần kết tụ, biến đổi cấu trúc, khiến thể thủy tinh mất đi độ trong suốt vốn có, hình thành bệnh lý đục thể thủy tinh – căn bệnh dân gian quen gọi là "cườm khô" hay "cườm đá".

Phẫu thuật thể thủy tinh cao cấp trên bệnh nhân bị loạn thị

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trong khoảng 1 tỷ người trên toàn cầu đang bị suy giảm thị lực có thể phòng ngừa hoặc chưa được can thiệp, đục thể thủy tinh là nguyên nhân hàng đầu với khoảng 94 triệu trường hợp; cứ hai người có nhu cầu phẫu thuật thể thủy tinh thì vẫn còn một người chưa được tiếp cận. Tại Việt Nam, cùng tốc độ già hóa dân số nhanh, số người mắc bệnh này cũng gia tăng qua từng năm. Đáng mừng là đây là bệnh lý hoàn toàn có thể điều trị khỏi bằng phẫu thuật với tỷ lệ thành công cao, giúp người bệnh phục hồi thị lực và chất lượng cuộc sống.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

• Lão hóa: sau tuổi 40, protein trong thể thủy tinh bắt đầu biến đổi tự nhiên; thường gặp nhất ở người trên 60 tuổi.

• Bẩm sinh: do di truyền hoặc mẹ nhiễm virus (Rubella…) trong thai kỳ.

• Chấn thương mắt; tiếp xúc tia cực tím (UV) hoặc xạ trị kéo dài.

• Bệnh lý toàn thân (đái tháo đường, tăng huyết áp), dùng corticoid kéo dài, hút thuốc lá.

Triệu chứng lâm sàng

• Nhìn mờ như qua màn sương, tăng dần theo thời gian.

• Chói mắt, sợ ánh sáng, thấy quầng sáng quanh đèn ban đêm.

• Song thị (nhìn đôi) ở một mắt; cảm nhận màu sắc nhạt hơn bình thường.

• Phải thay kính thường xuyên do độ khúc xạ thay đổi.

• Giai đoạn muộn: đồng tử chuyển trắng đục, thấy được bằng mắt thường.

Chẩn đoán

Bác sĩ chẩn đoán chủ yếu qua khám bằng sinh hiển vi (đèn khe – slit lamp) để đánh giá vị trí, hình thái và mức độ đục. Các phương tiện hiện đại như IOLMaster 700 hay ANTERION đo chính xác chiều dài trục nhãn cầu (AL), độ cong giác mạc (K), độ sâu tiền phòng (ACD)… làm cơ sở tính công suất kính nội nhãn phù hợp trước phẫu thuật, tối ưu kết quả thị lực sau mổ.

Mắt của bệnh nhân trước và sau phẫu thuật

Điều trị đục thuỷ tinh thể bằng cách nào?

Hiện chưa có thuốc phục hồi độ trong suốt của thể thủy tinh đã đục; phẫu thuật là phương pháp điều trị hiệu quả duy nhất. Phổ biến nhất là phẫu thuật tán nhuyễn thể thủy tinh bằng siêu âm (Phaco): nhân thể thủy tinh đục được tán nhuyễn, hút ra qua đường mổ rất nhỏ (2–3mm), sau đó đặt kính nội nhãn (IOL) thay thế. Đây là phẫu thuật ít xâm lấn, thời gian ngắn, không cần khâu, thị lực cải thiện rõ ngay những ngày đầu sau mổ.

Công nghệ mới điều trị đục thuỷ tinh thể

Kỹ thuật phẫu thuật hỗ trợ laser femtosecond (FLACS) đang được ứng dụng tại nhiều trung tâm nhãn khoa lớn. Nhờ hình ảnh dẫn đường tích hợp, laser có thể thực hiện đường mổ giác mạc, mở bao trước thể thủy tinh và làm mềm nhân đục với độ chính xác cao, giảm năng lượng siêu âm cần dùng, hỗ trợ căn chỉnh chính xác hơn cho các kính nội nhãn đa tiêu hay chỉnh loạn thị. Tuy vậy, theo Hội Nhãn khoa Hoa Kỳ, với ca đục thể thủy tinh dùng kính đơn tiêu thông thường, FLACS chưa cho thấy hiệu quả thị lực vượt trội rõ rệt so với Phaco truyền thống; việc lựa chọn kỹ thuật cần bác sĩ cân nhắc theo từng ca cụ thể. Bên cạnh đó, các thế hệ kính nội nhãn ngày càng đa dạng – đơn tiêu, chỉnh loạn thị (Toric), đa tiêu hoặc kính có vùng độ sâu tiêu điểm mở rộng (EDOF) – giúp người bệnh giảm phụ thuộc kính sau mổ tùy nhu cầu thị lực.

Hình minh họa: Đường đi ánh sáng qua thể thủy tinh trong (trái) và thể thủy tinh đục (phải)

Khuyến cáo của thầy thuốc

• Khám mắt định kỳ, đặc biệt sau tuổi 50, để phát hiện sớm bệnh.

• Khi nhìn mờ, chói sáng bất thường, cần khám chuyên khoa mắt kịp thời.

• Không nên chờ thị lực giảm quá nhiều mới phẫu thuật, dễ tăng nguy cơ té ngã, tai nạn và khiến ca mổ khó khăn hơn.

• Kiểm soát tốt bệnh lý toàn thân (đái tháo đường, tăng huyết áp), tuân thủ điều trị của bác sĩ.

• Đeo kính râm chống UV khi ra ngoài trời, hạn chế hút thuốc lá.

Thông điệp

Đục thể thủy tinh là bệnh phổ biến của tuổi già nhưng hoàn toàn có thể điều trị khỏi. Phát hiện sớm, phẫu thuật đúng thời điểm cùng những tiến bộ của công nghệ nhãn khoa hiện đại sẽ giúp người bệnh lấy lại ánh sáng, tự tin hòa nhập cuộc sống. Hãy chủ động chăm sóc đôi mắt – cửa sổ tâm hồn – ngay từ hôm nay.

BS. Nguyễn Quốc Đạt

Bệnh viện Mắt Trung ương